Кіріспе

Келлс ( /kɛlz/ ) – Ирландияның Мит графтығындағы қала. Қала М3 тас жолынан, Наван қаласынан және Дублиннен шалқара орналасқан. Мит графтығының басқа қалалары сияқты, ол Дублиннің қала маңындағы аймағында жатыр және 2022 жылғы халық санауы бойынша халқы 6 608 адамды құрады. Бұл елді мекендегі дүн немесе бекініс атауының ертедегі нұсқасы Куль Сибриль болған, бұл бекініс қазіргі Келлстің орталық бөлігінде орналасқан болуы мүмкін.

Тарих

Келс монастырь болғанға дейін, ол Жоғары король Кормак мак Эйрттің Тара төбесінен резиденциясын көшірген патшалық орын болған. Ғалымдар оның себептерін әлі анықтай алмай отыр. Келлс – Тарадан басталатын бес ежелгі жолдың бірінде маңызды орын болды. Бұл жол Slí nan nAssail деп аталып, Тарадан Роскоммон графтығындағы Раткроганға дейін созылған, ол да патшалық орын саналған. Шамамен 560 жылы Солтүстік Уи Неилл әулетінің ханзадасы Колмцилл (кейін Колумба аталған) өзінің туысы, Жоғары король Диармуид МакКарроллға қарсы жасалған әрекетті өтеу ретінде Келлс иелігіне ие болды. Ол оған Ceannanus бекінісін берді, онда монастырь құруға рұқсат берді. Қазіргі Келлс монастыры шамамен 804 жылы Ионадағы Әйет Колмцилл монастырының монахтары тарапынан құрылған деп есептеледі. Олар викингтердің шабуылынан қашу үшін келген. 1152 жылы Келлс синоды Колмциллдің монастырь шіркеуінің епархиялық шіркеуге айналу процесін аяқтады. Кейінгі синод Келлс мәртебесін приход деңгейіне төмендетті. 1182 жылы Нормандар Ирландияны басып алғаннан кейін Хью де Лейсиге Мит лордтығы берілді. Келлстегі діни орындар англо-нормандық үстемдік астында дамып келе берді. Он бесінші ғасырда Әйет Колумбаның приходы Мит архидиаконына және оның ізбасарларына берілді. Келлс Пэйлдің шекаралық гарнизондық қаласы болды және Брайфн патшалығы мен гиберно-нормандар (көптеген аралас некелер жасаған) арасындағы көптеген шайқастардың куәсі болды. 1561 жылдан 1801 жылға дейін Келлс сайлау округі Ирландияның Төменгі палатасына екі депутат жіберді. 1641 жылғы ирландтық көтерілісі кезінде О'Райли тайпасы Келлсті Палге шабуыл жасағанда өртеп жіберді. Ұлы ашаршылық кезеңінде Келлс халқы 1841 және 1851 жылғы халық санауы бойынша 38%-ға азайды. Жұмыс үйі мен инфекциялық аурухана толып кеткені туралы мәлімделді.

Қызықты орындар

Келл монастырь орталығы, оның ішінде Келл дөңгелек мұнарасы, Әулие Колмсиллмен (сондай-ақ Колумба деп те аталады), Келл кітабымен (қазір Дублиндегі Тринити колледжінде сақталады) және Британ мұражайында көрсетілген Келл крозиерімен байланысты. Дөңгелек мұнара мен бес үлкен кельт айқышын бүгінге дейін көруге болады. Айқыштардың төртеуі Әулие Колумба шіркеуінің зиратында орналасқан. Ал қалған кельт айқышы мектеп автобусының қатысуымен болған апатқа дейін қызықты жол торабының ортасында тұрған. Қазір ол бұрынғы сот ғимаратының алдында. Шатыр айқышты ауа райынан қорғайды. Мұражай ішінде де оның көшірмесі сақталған. Әулие Колумба шіркеуінің зиратының жанында кішкентай тас шатырлы оратория орналасқан, ол Әулие Колмсилл үйі деп аталады. Бұл, шамамен, 11 ғасырға дейін сақталған. Монахтардың жатақтарына жоғарғы қабатқа баспалдақпен көтерілуге болады. Бұл кішкентай төртбұрышты ғимарат қаланың ең биік нүктелерінің бірінде орналасқан. Келл қаласынан тыс, Олдкастлге қарайтын жолда Ллойд төбесі орналасқан, ол Эннискиллендік Томас Ллойдтың есімімен аталады, ол 1688-91 жылдардағы Якобиттерге қарсы соғыстар кезінде үлкен Вильям әскерін осы жерге орналастырған. Осы жерде сондай-ақ 18 ғасырға жататын шамшырақ мұнарасы – Ллойд шпилі деп аталатын 30 метрлік ғимарат тұр. Мұнара төңірегіндегі аумақ қоғамдық саябақ (Халық саябағы) ретінде дамытылған, және оған Кедейлер қабірі кіреді. Онда жыл сайын мисса өткізіледі, ал зират 19 ғасырдағы және Ұлы ашаршылық кезіндегі шаруашылықтың өзгеруінен туған жұмыс үйлері мен шектен тыс кедейлікті еске салады.

Халық саны

Ирландияның 2022 жылғы халық санауы бойынша Келс қаласының халқы 6 608 адамды құрады.

Жолдар

2010 жылдың маусым айында жаңа тас жол ашылғанға дейін Келс ежелгі N3 тас жолындағы, күніне 18 000-нан астам көлік өткен, қыжылдаған қала болды. Келс қаласы N3 ұлттық басты тас жолы (Дублин, Каван, Эннискиллен және Баллишаннон) және N52 ұлттық екінші дәрежелі тас жолының (Дандалк, Тулламор және Ненаг) қала орталығынан өтуінен туындаған үлкен көлік торабы ретінде белгілі болды. Жаңа М3 тас жолы (2010 жылдың маусымында ашылды) Дублинге сапар уақытын, сондай-ақ қаладағы көліктер санын айтарлықтай қысқартады.

Автобус

Келл қаласына Bus Éireann компаниясының 109, 109A және 109X автобустарымен тұрақты автобус қызметі көрсетіледі, Дублиндегі Busáras стансасына жетуге шамамен 1,5 сағат уақыт кетеді. 2022 жылдың қазан айында Bus Éireann компаниясының Dundalk – Ardee бағытындағы 167 нөмірі Келл арқылы Муллингрге дейін ұзартылды. Әр бағытта күніне бірнеше рейс жұмыс істейді.

Теміржол

Олдкасл мен Дрогеда арасындағы Наван арқылы Олдкасл тармақ желісінде орналасқан алғашқы Келс теміржол станциясы 1853 жылдың 11 шілдесінде ашылды. 1958 жылдың 14 сәуірінде жолаушылар тасымалы үшін, ал 1963 жылдың 1 сәуірінде толық жабылды. "Meath on Track" ұйымы Наван теміржол қатынасын қайта жаңғыртуды және оны Дублинге дейін созуды көздеп отыр.

Фильм

"Қырғыншы бала" фильмі Хедфорт үйінде түсірілді. Келлсте түсірілген басқа фильмдердің ішінде "Оскарға" ұсынылған "Келлстің құпиясы" анимациялық фильмі бар. Голливуд актрисасы Морин О'Хара Келл қаласында туған. Оның әкесі Чарльз осы қаланың түлігі болған, бірақ Морин Дублинде өсті. Чарльз қаладағы Фаррелл көшесінің төменгі жағындағы үйдің бірінде дүниеге келді, қазір сол ғимаратта супермаркет, кілем сататын дүкен және пәтерлер орналасқан. Ол 2012 жылғы 26 мамырда қалаға келіп, қаланың құрметті азаматы атанып, өз ескертуінің ашылуына қатысты.

Оқиғалар

2014 жылдан бері Келс қаласы "Guth Gafa International Documentary Film Festival" деректі фильмдер фестиваліне үй иесі болып табылады. Келс қаласында Ирландиядағы жалғыз "Hay Festival" өтті, ол кейіннен қазіргі "Hinterlands" фестиваліне өзгерді.

Білім

Сент-Сиранның Келс, Наван Роуд, Келс орта мектебі – 1988 жылдың қыркүйегінде алғаш ашылған және шамамен 640 оқушысы бар Келс қаласындағы аралас орта мектеп. Ол Христиан бауырларының орта мектебі мен Келс кәсіптік мектебінің бірігуі нәтижесінде құрылды. Еврика орта мектебі, Келс, Наван Роуд, Келс, 1924 жылы Келс қаласында Мерекелік әйелдер бауырларының қыздарға арналған орта білім беру мекемесі ретінде ашылды. Оқу орны 1956 жылы Еврика үйіне көшіріліп, 2019 жылға дейін сол жерде болды. Содан кейін Каван жолындағы жаңа салынған мектеп кампусына көшірілді. Сент-Колмильдің ұлдар ұлттық мектебі – Наван жолында орналасқан, тек ұлдарға арналған мектеп. Оны Христиан бауырлары 1845 жылдың 20 қаңтарында алғаш ашты. Қазіргі мектеп 1976 жылы ашылды, ал бауырластар 1985 жылы діни қызметке келушілердің азаюына байланысты мектептен шықты.

Музыка

Бұл аймақтың ән жазушыларының ішінде "Қызыл ту" социалистік әнұранын жазған Джим Коннелл (1852 жылы Кроссакиелде туған) және "Иннисфри аралы" әнін жазған Дик Фаррелли (1916–1990) бар. Келл қаласынан шыққан басқа музыканттар: The Bothy Band, Relativity және Nightnoise топтарының мүшесі болған Михеал О’Домнаилл (1951–2006) және Horslips тобының барабаншысы Эмон Карр (1948 жылы туған). Ирландиялық инди-рок топтары Ham Sandwich және Turn да Келлмен байланысты.