Кіріспе
Ирландиядағы Рим-католик шіркеуінің Богермен приходы – Ирландияның Мет епархиясындағы Рим-католик приходы. Оның ағылшын тіліндегі атауы ежелгі ирланд тіліндегі "An Bóthar Mín" атауының бұрмалануы, ол "тегіс жол" дегенді білдіреді. Бұл жер 10 шақырымдай қашықтықта орналасқан, орта ғасырлық Ирландияның астанасы Тара қаласына дейін салынған бес танымал ежелгі жолдың бірінен өтеді. Топырақ жолдар заманында (қазір де кездесетін) жолдың жақсы сапасы оған "An Bóthar Mín" – "тегіс жол" деген лақап атын әкелді.
Bohermeen is a Roman Catholic parish in the Irish Diocese of Meath. Its English name is a corruption of an ancient Irish language name, An Bóthar Mín, which meant the smooth road. Originally one of the five famed ancient roadways that led from the mediaeval capital of Ireland, Tara, approximately 10 miles away cut through the area. The quality of the roadway, in an era of dirt roads (which still exist today), earned for it the nickname of the smooth road, An Bóthar Mín.
Тарих
Шамамен он төрт жүз жыл бойы жергілікті аймақ Ард Бракан немесе Ардбракан деп аталып келді, яғни Браканның төбесі – Әулие Браканның ортағасырлық монастырын орналастырған төбе, және 9-шы ғасырда өз епископы бар епархияға айналды. Ардбракан епархиясы Фор және Келлс сияқты басқа шағын епархиялармен бірігіп, Мит епархиясын құрған кезде де, Бракан төбесі Мит епискобының сарайының орналасқан жері болды. (Англикан) Ирландия шіркеуі құрылғаннан кейін Ардбракан протестант Мит епискобының резиденциясына айналды. Англикан епископтары 1958 жылға дейін осы аймақта тұрды. 19-шы ғасырда Рим-католик шіркеуі аймақта жергілікті приходты қайта құрғанда, Ардбракан деген жергілікті Ирландия шіркеуінің приходынан өзгеше атау қолдану туралы шешім қабылданды. «Богермен» деген ат таңдалды. Жақын маңдағы үлкен қала Навандағы, еншілес дін қызметкері, Дин Коган, өзі бұрын Богерменде еншілес болған және 1860 жылдары Мит епархиясының танымал тарихын (2 томдық) жазған, діни маңызы бар Ардбракан есімінен гөрі, дінсіз Богерменді (немесе Богермен, олай жазғандай) приходтың аты ретінде таңдауға өкініш білдірді.
Халық және жер иелену
Богермен деп аталатын аймақта барлық санақтар бойынша негізінен рим-католик халқы тұрған. Дегенмен, онда Ирландия шіркеуінің де айтарлықтай халқы болды (төменде қараңыз), бірақ 19 және 20 ғасырларда олардың саны күрт азайды. 19-ғасырдың ортасында болған Екінші Ұлы ашаршылықтан халық шамалы дәрежеде зардап шекті. Жергілікті фольклоршылар ашаршылыққа дейінгі толық елді мекендердің жоғалуын тіркеді, мысалы, епархиядағы Грития ауылындағы елді мекендердің жоғалуын. Осы кезең туралы мәліметтер аз болғанымен, фольклорлық деректерде кейбір ежелгі ортағасырлық зираттарда, әсіресе Маркистаунда, ашаршылық кезінде болған деген болжаммен, ескі (қазір бұзылған) зираттағы соңғы жерлеулер туралы айтылады. Бұл дәуірдегі жерлер 1848 және 1864 жылдар аралығында Ирландияда жүргізілген ірі жер зерттеуі – Гриффиттің бағалауына енгізілді. 19 ғасырдың соңындағы маңызды жер реформасы жер иелену жүйесін өзгертті. Аристократияның ірі иеліктерінің тарауына байланысты, көптеген ауыл тұрғындары жерді жалға алған шаруалар болғаннан өздерінің шағын жер иелеріне айналды. 1930 жылдары Ирландиялық фольклор комиссиясы жүргізген жобада мектеп оқушыларынан өздерінің аймақтарын сипаттауды жазу сұралды, нәтижесінде аймақтағы көптеген үйлердің сабаннан төселген екені анықталды. Алайда, сабан төсенішпен салынған үйлердің көбі кейінгі онжылдықтарда бұзылды. Епархиядағы соңғы сабан төсенішпен салынған үй 1990 жылдары бұзылды.
Қоршаған орта
Богермин приходының шекарасында Фауган төбесі орналасқан, ол Миттың тегіс жазықтарындағы салыстырмалы түрде биік төбе. Дәстүр бойынша, ежелгі ирланд патшасы Ниалл Тоғыз Кепілдің осы жерге жерленгені айтылады. Сонымен қатар, бұл жерде Ирландиядағы ең танымал Палладиандық сарайлардың бірі – Ардбракан үйі орналасқан. 1885 жылға дейін бұл үй Ирландия шіркеуінің Мит епископының резиденциясы болды. Бұдан басқа, мұнда Эссекс графына, королева Елизавета I-нің Ирландиядағы вице-короліне тиесілі болған және бүгінге дейін тұрғындары бар ежелгі мұнаралы үй – Дарамстаун қамалы бар.
Сент-Ультан шіркеуі
Басты шіркеу – Сент-Ультан шіркеуі алғаш рет католиктердің азаттығына қол жеткізуден бұрын, 1817 жылы салынған. Ол крест тәрізді пішінде салынған. 19 ғасырдағы Ирландияның мәдени және әлеуметтік жіктелуі ғимараттың қолданылуында көрініс тапты. 1850 жылдардағы Рим католиктерінің жаңаруынан кейін, католиктердің әлеуметтік және гендерлік нормалары ғимаратты пайдалануда бейнеленді, ал шіркеудің әртүрлі бөліктері қауымдастықпен ерлер мен әйелдер бөлімі деп аталды. Ғимарат уақыт-уақыт жөндеуден өтті. 1897 жылы жаңа шатыр салынды, ал ағаш алтарь ағаштан жасалғаннан гөрі мәрмәр алтарь, алтарь қоршауы және рередос (барлығы жоғарыдағы суретте көрсетілген) ауыстырылды. Жаңа әйнек терезелер орнатылды, оның ішінде рередос пен бас алтарь үстіндегі Распятие суреті бар терезе ерекше көзге түсті. Екінші Ватикан соборынан кейін шіркеу дұрыс емес реттелді. 1980 жылдардың ортасында шіркеудің толық қайта құрылысы жүргізілді. Ол крест пішіндес болмай, төртбұрышты болып өзгертілді, ал биік әйнек терезелер басқа жерге көшірілді. Рередос және алтарь қоршауы алынып тасталды, ал киелі орын қайта орналастырылды. Реттеу әлі де әңгімеге арқау болып тұр.
Қауымның ұйымдастыруы
Богермен приходы үш кіші приходтан тұрады; Богермен, Бойерстаун және Кортаун, әрқайсысының өз шіркеуі бар – Әулие Ултан (бұрын Әулие Кутберт деп аталған), Әулие Кутберт және Христостың Королі. Бұл аймақ бір кезде көптеген ортағасырлық приходтарға қызмет еткен, олардың ішінде Мойагер, Килленголах (кейін Гранж деп аталды) және Маркистаун (сондай-ақ Дурхамстаун деп те аталған, көптеген ғасырлар бойы «Дормстаун», «Дурмстаун» және «Доррианстаун» деп әртүрлі жазылған). Бұл приходтардың ешқайсысының шіркеулері сақталған жоқ, өйткені олардың барлығы Реформация және Жазалау кезеңінде қиратылған. Бірнеше ескі зираттар сақталған, әсіресе Мойагердегі зиратта Ирландияның Ұлы ашаршылығына дейінгі қабір тастары мен олардың ерекше ою-өрнектерінің сирек кездесетін мысалдары бар. Маркистаундағы зираттың қалдықтары (өте үлкен егістіктің ортасындағы үлкен үйінді) Реформация мен ашаршылықтан аман қалған, бірақ 1970 жылдары егістік жерін жасау үшін даулы түрде бульдозермен бұзылған.
Құрылғыдан шығу және жер реформасы
Ардбраккан / Богермен аймағында 20-шы ғасырдың басына дейін өркендеген протестант қауымы болды. Бірақ, бір-бірімен байланыссыз экономикалық, әлеуметтік және діни өзгерістер Ирландия шіркеуі қауымының кең ауқымды түрде жойылуына алып келді. Бұл өзгерістердің ішінде 1869 жылы Ирландия шіркеуінің мемлекеттен бөлінуі болды, ол Ирландия шіркеуінің Мит епископының жер иеленушісінің қаржылық тұрақтылығын әлсіретіп, оның басым көпшілігі протестант болған қызметкерлерін жұмыстан босатуға және 1880-жылдардың басынан 1900-жылдардың басына дейінгі жер реформаларына соқтырды. Бұл реформалар Алленстаун үйіндегі Уоллер иелігі сияқты ірі протестанттық иеліктердің таратылуына және оларды католик шаруаларына сатуға әкеп соқты, нәтижесінде көптеген жергілікті протестанттар иеліктерді басқару жұмысынан айырылды.
Ұлы соғыс және Не-Темере
Бірінші дүниежүзілік соғыстың салдары, көптеген ирландтық протестант отбасылары Ипр мен Соммада ұлдарының бірін немесе барлығын жоғалтып, көптеген отбасыларды мұрагерсіз қалдырды, ал протестант қыздары протестант күйеуге ие болу мүмкіндігінен айырылды. Бұл орасан зор әсер етті, және Папа Пий X-тің «Ne Temere» жарлығымен одан әрі ушықтырылды. Жарлыққа сәйкес, католик-протестант некелерінен туған барлық бала католик дінінде тәрбиеленуге тиіс болды (бұрынғы дәстүр бойынша ұлдар әкесінің, ал қыздар анасының дінімен тәрбиеленетін). Нәтижесінде, протестанттың католикпен некелесуі отбасының протестанттық тамырын жоюмен тең болды. Сонымен қатар, Ирландия Тәуелсіздік соғысы кезіндегі қақтығыстар Дублин қамалындағы британдық биліктің бұрынғы режимімен байланысты болған көптеген протестанттарды Ұлыбританияға көшуге мәжбүр етті. Өзгеріп жатқан экономикалық, таптық, діни және саяси құрылымдар, неке салтының өзгеруі және Бірінші дүниежүзілік соғыс аймақтағы протестанттардың санының азаюына себеп болды. Бұрын протестант қауымдастығында бір епископ, екі шіркеу, барлық жер иелері, олардың көптеген қызметкерлері және жергілікті пастор, сондай-ақ жергілікті протестант мектебі болған, енді бәрі жоқ. 1981 жылы Ардбраккан қаласындағы ежелгі Сент-Ультан шіркеуі діни қызметтер үшін қолданылымнан шығарылды. Аймақтағы Ирландия шіркеуінің соңғы мүшелерінің бірі, Дурхамстаун қамалының бұрынғы иесі Сэмюэл МакКлелланд 2002 жылы қайтыс болды. Оның отбасы мүшелері бүгінгі күнге дейін Дурхамстаунда тұрып жатыр.
Бүгін
1980 жылдардың ортасында Ардбракан үйінің бұрынғы иесі, полковник Фостер, мың жылдық шіркеу шпилінің қауіпті түрде бүлінген шатырын жөндеуді шешті. Жергілікті ағаш саудагерлері шатырды қайта жабу жұмысына қажетті ағашты және жұмысшыларды тегін берді. Англикан шіркеуінің кіреберісіндегі ескі мектепке көшіп келген полковник және миссис Фостер, аймақтағы англикан және католиктердің жерленген, қараусыз қалған зиратты қайта жаңғыртуға кіріскенде, жергілікті католик приходы да қолдау көрсетіп, ресурстар мен еңбек күшін ұсынды. Ауыл тұрғындары тарихи зиратты толыққанды қалпына келтіріп сақтау үшін мемлекеттік көмек сұрады және алды. Наван қаласы Дублиннің 30 шақырым қашықтықтағы жатақханалық қаласына айналғандай, ол да Наванға қарасты жатақханалық ауылдар жиынтығына айналды, және бір буын ішінде қала мәртебесіне жетеді деп күтілуде. Бұрын жұмыспен қамтылғандардың көп бөлігі фермаларда болса, қазіргі таңдағы 40%-дан астамы Трим, Келлс, Наван және Дублин сияқты қалалық орталықтарда жұмыс істейді, қашықтан келіп-кетіп жұмыс жасайды. Каван және Келлс қалаларын Дублинмен байланыстыратын жаңа M3 тас жолы Ардбракан үйі мен Ардбракандағы ежелгі монастырь орнынан көрінетін егістік жерлерді кесіп өтеді, содан кейін орта ғасырда Ирландияның астанасы болған Тараның археологиялық тұрғыдан маңызды аймағынан өтеді. Тарадағы тас жол бағыты ғалымдар, тарихшылар, экологиялық белсенділер және басқалар тарапынан халықаралық деңгейде қарсылық тудырса да, сол кездегі Taoiseach Берти Ахерн және оның ізбасары Брайан Коуэн басқаратын Ирландия үкіметі жоспарларды қолдады және оларды сынағандарды айыптады. Ұлттық жолдар басқармасын балама бағытты таңдауға мәжбүрлеу үшін сотқа шағымдану жоспарланған. Сент-Ультанс әйелдер футбол клубы Метт аға чемпионатында үш рет жеңіске жеткен. Соңғы жеңіс 2015 жылдың 28 қыркүйегінде Карлонстаундағы Олдкасл Лейдиске қарсы өткен эпикалық финалдың қайталануынан кейін тіркелді, бұл ойынды шамамен 1500 адам тамашалады. Бұл Мейт округіндегі әйелдер футбол клубының матчына ең көп көрермен жиналған жағдай.