Ирландияның Килларни қаласы

Кіріспе

Ирландиядағы Керри округіндегі қала, Ирландиядағы қала.

Килларни (/k//ɪ/'/l//ɑːr//n//i/ kilARnee; Cill Airne, «доңғалақ жемісінің шіркеуі» деген мағынаны білдіреді) – Ирландияның оңтүстік-батысындағы Керри округіндегі қала. Қала Лох-Лиан көлінің солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан, Килларни ұлттық паркінің құрамына кіреді және Сент-Мэри соборы, Росс қамалы, Маккросс үйі мен монастыры, Килларни көлдері, Макгилликудди таулары, Пурпур тауы, Мангертон тауы, Папс тауы, Данло саңылауы және Торк сарқырамасы сияқты орындарға үй иесі. Оның табиғи мұрасы, тарихы және Керри сағасындағы орналасқан жері Килларниді танымал туристік орынға айналдырады. 2022 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 14 412 адамды құрайды, бұл оны округтегі екінші ірі қалаға айналдырады.

Ерте тарихы мен дамуы

Килларни Ирландияның ерте тарихында маңызды орын алды, оның жазба тарихында діни орындары маңызды рөл атқарды. Оның ең алғашқы тарихи қонысы – жақын орналасқан Иннисфаллен аралындағы 640 жылы Әулие Финиан Тоқты құрған монастырь болды, ол шамамен 850 жыл бойы сақталды. Иннисфаллен (ирланд тілінен: Inis Faithlinn, «Фейтлинннің аралы» деген мағынаны білдіреді) – Килларнидің үш көлінің бірі – Лох Линдегі арал. Мұнда 640 жылы Әулие Финиан құрған Иннисфаллен аббаттығының қираған қалдықтары орналасқан. Монахтар 1594 жылы Англия королевасы Елизавета I-ге иеліктен шығарылғанға дейін осы жерде тұрды. Дәстүр бойынша, Ирландияның Жоғарғы Королі Брайан Бору Иннисфалленде білім алған. Қазіргі Килларниге қарап тұрған Агхадо ауылы, бұрын пұтқа табынушылық ортасы болған болуы мүмкін. Бұл орын 5 ғасырдағы миссионер Әулие Аббанмен де байланысты, бірақ 7 ғасырға жататын огам тастары Агхадоның маңызды орын ретінде пайдаланылғанын көрсететін ең алғашқы нақты дәлелдері болып табылады. Аңыз бойынша, Әулие Финиан 6 немесе 7 ғасырда Агхадода монастырь құрған. Монастырь туралы алғашқы жазба біздің заманымыздың 939 жылы Иннисфалленнің жылнамасында кездеседі, онда Агхадо монастырі «Ескі аббат» деп аталған. Ол кеңсе және казарма ретінде, сондай-ақ жақын жердегі теміржол стансасын қорғау үшін пайдаланылды. Соғыс кезіндегі ерекше оқиғалардың бірі – Хедфорд шабуылы, онда ИРА қаладан бірнеше шақырым қашықтықтағы теміржол пойзына шабуыл жасады. Бірақ, бітімге келгеннен кейін бұрынғы әріптестер арасында тез арада келіспеушіліктер туды, және Килларни, көптеген басқа аймақтар сияқты, Азаматтық соғыс кезінде күшейген қатыгездіктен зардап шекті. Баллисидидегі қырғыннан бір күн өткен соң, Килларниде еркін мемлекет күштері бес республикалық тұтқынды өлтірді. Килларниге 1854 жылғы Қалаларды жақсарту (Ирландия) заңы бойынша қала комиссарлары берілді, ол 1898 жылғы Жергілікті басқару (Ирландия) заңы бойынша қалалық округке, ал 2001 жылғы Жергілікті басқару заңы бойынша қалалық кеңеске айналдырылды. 2014 жылғы Жергілікті басқару реформасы заңы Керри округі кеңесінің билігінде Килларни муниципалды округін құру арқылы қалалық кеңесті таратып жіберді. Килларни қалалық залы шамамен 1930 жылы Кенмар Плейс орналасқан жерде салынды.

Killarney featured prominently in early Irish history, with religious settlements playing an important part of its recorded history. Its first significantly historical settlement was the monastery on nearby Innisfallen Island founded in 640 by St. Finian the Leper, which was occupied for approximately 850 years. Innisfallen (from Irish: Inis Faithlinn, meaning "Faithlinn's island") is an island in Lough Leane, one of the three Lakes of Killarney. It is home to the ruins of Innisfallen Abbey which was founded in 640 by St. Finian, and was occupied until the monks were dispossessed in 1594, by Elizabeth I, Queen of England. According to tradition, the Irish High King Brian Boru received his education at Innisfallen. Aghadoe, the local townland which overlooks present day Killarney, may have begun as a pagan religious site. The site has also been associated with the 5th century missionary St. Abban, but 7th century ogham stones mark the first clear evidence of Aghadoe being used as an important site. According to legend, St. Finian founded a monastery at Aghadoe in the 6th or 7th century. The first written record of a monastery dates from 939 AD in the Annals of Innisfallen where the Aghadoe monastery is referred to as the "Old Abbey." both as an office and barracks, and to protect the neighbouring railway station. One notable event during the war was the Headford Ambush when the IRA attacked a railway train a few kilometres from town. However, divisions among former colleagues were quick to develop following the truce and treaty, and Killarney, like many other areas, suffered in the rash of increasing atrocities during the Civil War. A day after the Ballyseedy massacre, five Republican prisoners were killed in Killarney by Free State forces. Killarney was granted town commissioners under the Towns Improvement (Ireland) Act 1854, which was converted to an urban district under the Local Government (Ireland) Act 1898, and a town council under the Local Government Act 2001. The Local Government Reform Act 2014 dissolved the town council with the creation of Killarney Municipal District under the authority of Kerry County Council. Killarney Town Hall was erected in Kenmare Place in around 1930.

Туризмді дамыту

Килларнидің туристік тарихы кем дегенде 18-ғасырдың ортасына дейін, Томас, төртінші Кенмар виконты (Лорд Кенмар) қалаға келушілер мен жаңа тұрғындарды тартуды бастаған кезге дейін соқтады. 1747 жыл Килларни туризмінің 250 жылдығын атап өтуде пайдаланылды. 1861 жылы Виктория патшайымының сапары қалаға халықаралық деңгейде танымал болды. Килларниге 1853 жылдың шілдесінде теміржол келгені зор пайда әкелді. Британдық сауда анықтамасын шығарушы Исаак Слейтер 1846 жылы қалада үш қонақ үй болғанын, ал 1854 жылы, теміржол келгеннен кейін бір жыл өткен соң, Джеймс Фрейзер жеті қонақ үйді атап, олардың орналасқан жерлерін сипаттады: Теміржол вокзалының қарсы бетіндегі Теміржол қонақ үйі; Кенмар Армс және Гиберния, олар басты көшеде және шіркеудің тікелей қарсысында орналасқан; Виктория, ол қаладан батысқа қарай шамамен 1,5 шақырымдай жерде, Төменгі көлдің жағасында; Көл көрінісі, ол қаладан шығысқа қарай да сол қашықтықта және Төменгі көлдің жағасында; Мюкросс, шамамен екі жарым шақырымдай жерде, Мюкросс көлінің жанында және Торк, ол қаладан 2,5 шақырымдай жерде, төбеде, Көл қонақ үйінің үстінде орналасқан. 1858 жылы Ирландияда туған Виктория дәуірінің журналисі Сэмюэл Картер Холл Гиберния мен Торк емес, О'Салливан қонақ үйі мен Иннисфалленді атады, бірақ Исаак Слейтер 1846 жылы Гибернияны да атаған. Ол жазған кезде Керри айналымы бойынша турлар өнеркәсіпке айналған еді және Килларни 177 шақырымдық маршруттың басталуы болып саналды. Ол екі күндік сапарда жылқылардың төзімділігіне таң қалды және басқа саяхатшыларға нақты кеңес берді: Бұл маршрутты жасаушылардың және уақыты тар емес саяхатшылардың Килларнидегі қонақ үйден көлік жалдап, онымен "барлық жолды" жалғастыруы – бұл әдеттегі және дана кеңес. Осы тау жылқылары бірнеше күн бойы 50 шақырымды, тіпті бір күніне 80 шақырымды "ешнәрсе ойламай" жүре алады. Сапар барысында ол Гленби мен Уотервилл қалаларында қонақ үйлер мен "ыңғайлы қонақ үй" бар екенін айтты, қазір ол Батлер Армс қонақ үйі.

Killarney's tourism history goes back at least to the mid 18th century, when Thomas, fourth Viscount Kenmare (Lord Kenmare), began to attract visitors and new residents to the town. The date of 1747 was used in recent 250 year celebrations to honour the history of Killarney tourism. A visit by Queen Victoria in 1861 gave the town some international exposure. Killarney benefited greatly from the coming of the railway in July 1853. British trade directory publisher Isaac Slater noted that there were three hotels in the town in 1846 but by 1854, one year after the coming of the railway, James Fraser named seven hotels and described their locations:the Railway Hotel opposite the Railway Station; the Kenmare Arms and Hibernia which are on the main street and immediately opposite the church the Victoria which is about a mile [1.5 km] to the west of the town on the shores of the Lower Lake; the Lake View which is about the same distance to the east of the town and also on the shore of the Lower Lake; the Muckross about two and a half miles [4 km] away and near the Muckross Lake and the Torc which occupies an elevated site about a mile and a half [2.5 km] from the town on the hill which rises immediately over the Lake Hotel. In 1858, Irish born Victorian journalist, Samuel Carter Hall named O'Sullivan's Hotel and the Innisfallen rather than the Hibernia and Torc, but Isaac Slater also named the Hibernia in 1846. At the time he was writing, tours of the Ring of Kerry were already an industry and Killarney was considered the starting point of the 110 mile (177 km) circuitous route. He was fascinated by the horses' endurance on the two day trip, and leaves clear advice for other travellers;
It is a common and wise custom of those who make this tour, and are not pressed for time, to hire the carriage at the hotel in Killarney and continue with it 'all the way round.' It is absolutely marvellous what these mountain bred horses can get through "thinking nothing" of thirty miles [50 km] for days together or even fifty miles [80 km] in a single day. As part of the trip, he noted that there were hotels in Glenbeigh and Waterville along with a "comfortable inn", which is now The Butler Arms Hotel.

Өнеркәсіп

Томас Браун, 4-ші Кенмар виконты, Килларни халқы мен экономикасын арттыру мақсатында 1740 жылдары зығыр фабрикаларын құрды. Кейінірек қалада шұлық және аяқ киім жасау маңызды өнеркәсіптерге айналды. Қазіргі кездегі ірі жұмыс берушілердің бірі – 1958 жылдан бері Килларниде өндіріс және ғылыми-зерттеу орталығы бар Liebherr Cranes компаниясы, ол контейнерлік крандарды шығарады. Оның құрметіне Килларнидегі бір көшеге Ханс Либхерр аты берілді. Басқа да кәсіпорындарға 1973 жылы құрылған Tricel (Килларни Пластикс деп те аталады) кіреді. Мемлекеттік секторда Туризм, мәдениет, өнер, Галтахт, спорт және БАҚ, сондай-ақ Әділет министрліктерінің Килларниде кеңселері орналасқан.

Туризм

Туризм – Килларнидегі ең ірі индустрия, ол жыл сайын шамамен 410 миллион евро табыс әкеледі. Жыл сайын шамамен 1,1 миллион турист қалаға келеді, олардың 60% -тан астамы шетелдік туристерді құрайды. 2023 жылы туристік маусымдағы қоқыстың көлемін азайту мақсатында Килларни Ирландиядағы бір рет қолданылатын кофе кеселерін тыйым салған алғашқы қала атанды.

Жол

Килларниге N22 ұлттық басты жолы (солтүстікке Трали және Кастлеислендке, ал шығысқа Коркқа дейін); N72 ұлттық екінші дәрежелі жолдары (батысқа Киллорглинге және шығысқа Маллоу, Фермой және Дунгарванға дейін) және N71 (оңтүстікке Кенмар және Бантриге дейін) арқылы қолжетімді.

Темір жол

Килларни теміржол станциясы (Iarnród Éireann компаниясы басқарады) Трали, Корк және Дублин қалаларына тікелей қатынас ұсынады, сондай-ақ теміржол желісінің басқа бөліктерімен де байланыс бар.

Автобус

Bus Éireann Лимерикке (әрі Дублинге дейін), Тралиге, Коркқа, Кенмареге және Скибберинге автобус қызметтерін ұсынады.

Ауа

Керри әуежайы (17 км), Трали мен Килларни қалалары арасындағы Фарранфорде орналасқан. Бұл әуежай бірнеше әуе қызметтерін ұсынады, сондай-ақ Фарранфор теміржол стансасынан Килларни теміржол стансасына қатынайтын пойыздармен де байланысқан. Автобуспен немесе пойызбен оңай жетуге болатын Корк әуежайы (89 км) Керри аймағына да қызмет көрсетеді.

Қауымдастық футболы

Халықаралық футбол қауымдастығы кеңесі (IFAB), ойын ережелерін анықтайтын орган, 1905 жылы Килларнидегі көл қонақүйінде бас қосты. Килларниде үш футбол клубы бар, олардың барлығы Керри округтік лигасында өнер көрсетеді. Килларни Атлетик А.Ф.К. 1965 жылы құрылды және алғашқы ресми ойынын жасөспірімдер командасы ретінде Десмонд лигасында өткізді. 1966 жылдың басында клуб жасөспірімдер құрамына қабылданды. 1970 жылдардың басында клуб Керри округтік лигасының (KDL) негізін қалаушыларының бірі болды. Алғашқыда клуб Килларнидің орталығында ойнады, бірақ кейін қаланың Вудлоун ауданындағы заманауи кешенге (екі алаңмен) көшті. Килларни Селтик 1976 жылы құрылды. Клуб 1993 жылы өз алаңын сатып алды және содан бері инфрақұрылымына инвестиция жасап келеді. Мұнда шөп алаң және ФИФА 1 жұлдызы бар толық өлшемді синтетикалық, кез келген ауа райында ойнауға жарамды алаң (екеуі де стандартқа сай жарықтандырылған), 50 x 80 метрлік шөппен жабдықталған жаттығу алаңы және 70 x 35 метрлік синтетикалық жаттығу алаңы бар, ол да толық жарықтандырылған. Cedar Galaxy 2011 жылы құрылды және Керри округтік лигасының 2B дивизионында ойнайды. Команда 2013/2014 маусымында 2A дивизионына көтерілді.

Гелл ойындары

Гейлдік спорт қауымдастығының Керри GAA бөлімшесі 1888 жылы құрылған. Керри округінің херлинг және футбол командалары Килларнидегі Фицджеральд стадионында ойнайды, ол 1936 жылы ашылып, 43 180 көрерменге сыяды. Килларниде үш гэльдік футбол клубы бар: Dr Crokes, Killarney Legion және Spa. Ауылдық аймақта Kilcummin, Fossa, Firies, Glenflesk және Gneeveguilla сияқты көптеген футбол командалары бар. Бұл командалардың барлығы Керри округі лигасы мен Шығыс Керри аға футбол чемпионатында (О'Донохью кубогы) және лигасында бақ сынасады. Dr Crokes бұл командалардың арасында ең табыстысы, ол 1992 жылы Бүкіл Ирландия аға клубтық футбол чемпионатында, ал 1991, 1990 және 2007 жылдары Мунстер аға клубтық футбол чемпионатында жеңіске жеткен. Клуб сонымен қатар 7 рет округтік чемпионатты ұтып алды, соның ішінде 2010 жылы. Dr Crokes – Килларниде херлинг командасы бар жалғыз клуб. Ол 1999 және 2001 жылдары Керри аралық херлинг чемпионатында жеңімпаз атанды.

Қайықтану

Қалада алты ескек клуб бар, олар Ирландияның ең көне сақталған регатасы – Килларни регатасының ортақ тарихын бөліседі, ол жыл сайын шілде айының бірінші немесе екінші жексенбісінде өткізіледі. Алты клуб: Коммерциялық RC (Килларни), Флеск Вэлли RC, Фосса RC, Муккросс RC, Сент-Брендан RC және Workmen RC. Регатадағы ескек стилі дәстүрлі, бекітілген орындықтағы ескек, кең, ағаштан жасалған алты орындық қайықтарда. 1980 жылдардан бері, көптеген клубтар жағалау типіндегі ескекке және заманауи "сырғанақ" немесе Олимпиада стиліндегі ескекке көшті. Муккросс ескек клубы – ең ірі клуб, ол толық уақытты "сырғанақ" клубына айналды, 1996 жылдан бері әртүрлі деңгейде – жасөспірімдерден бастап ересектерге дейін 32 ұлттық чемпионатты жеңіп алды. Клубтың бірнеше мүшелері Ирландия құрамасына іріктеліп, Халықаралық регата, Жастар кубогы, Әлемдік ескек чемпионаттары мен Олимпиада ойындарында өнер көрсетті. Пол Гриффин, Шон Кейси және Катал Мойнихан – Муккросс ескек клубының мүшелері, Олимпиада және Ирландияның әлем чемпионатының ескекшілері.

Регби

Килларни RFC Мунстердің Жас лигасында ойнайды. Клубтың бірінші құрамасы 2009–10 маусымында 2-ші дивизионға жол алды. Ал сол маусымда клуб тұңғыш рет екінші құрамасын алаңға түсірді. Клуб қала мен айналасындағы жас және кәмелетке толмаған ойыншыларға арналған үлкен жастар бөлімін де ұйымдастырған.

Гольф

Килларни гольф және балық аулау клубы Ирландияның ашық чемпионаты сияқты түрлі ұлттық жарыстарды өз тартуымен ерекшеленеді. Росс гольф алаңы қала орталығынан бір мильден кем қашықтықта орналасқан 9 тесікті гольф алаңы болып табылады.

Басқа спорт түрлері

Килларни жарыс алаңы қаланың сыртында орналасқан және тегіс трассадағы және кедергілермен өтетін жарыстарды ұйымдастырады. Керри шеңбері айналымындағы (175 км) қайырымдылық велосипед жарысы шілде айының әрбір бірінші сенбісінде өтеді. Килларниде «Килларни велосипед клубы» деген клуб та бар. 1985 жылы құрылған Сент-Полс Килларни баскетбол клубында жастар командалары мен Ирландия баскетбол лигасының бірінші дивизионында ойнайтын ересектер командасы бар. Килларни сонымен қатар ирландтық флорболдың туған жері.

Поп-мәдениет пен музыкада

1900 жылы композитор Сирил Рутэм өзінің Op.8 "Төрт әсер (Килларни)" шығармасын жеке скрипка мен шағын оркестр үшін жазды. Бұл шығарма жарық көрген жоқ, бірақ Рутэм кейіннен оны фортепиано дуэті үшін (Op.8 No.2, басылмаған) және скрипка мен фортепиано үшін (Op.8 No.3, 1902 жылы "Скрипка мен фортепианоға арналған әсерлер" деген атпен жарияланды) өңдеді. 20 ғасырдың басында Ирландияны романтикалық бейнелеген көптеген әндерде Килларни туралы тікелей айтылған. Мысалдарға "Менің әкем Килларниде туды, ирландтықтарды мазалама" (1910), "Түс Ра Лу Ра Лу Рал" (1914) және "Килларни және сен үшін" (1910) әндері кіреді. "Килларнидің жалғыз ғана бірі бар" әнін ирландиялық әнші-жазушы Дик Фаррелли жазған, ал ирландиялық тенор Патрик О'Хаган орындаған. Килларни сондай-ақ Кеннеди, Стилс, Грант және Моррисон жазған "Килларниді қалай сатып алуға болады?" әнінде де кездеседі, оны Джозеф Локк және басқалар орындаған. Килларни "Килларнидегі Рождество" (Редмонд, Кавано және Уэлдон жазған) және "Анаң Ирландиядан келді ме?" (Кеннеди мен Карр жазған) әндерінде де еске алынады, оларды ең белгілісі Бинг Кросби орындаған. Дерек Уорфилдтің "Кейбіреулер шайтан өлді дейді" әнінде "Кейбіреулер шайтан өлді және Килларниде жерленді дейді / Кейбіреулер ол қайта тіріліп, британ армиясына қосылды дейді" деген жол бар. Ван Моррисон 1974 жылы шыққан "Fair Play" әнінің алғашқы жолдарында қалаға сілтеме жасайды: "Сен үшін әділдік / Килларни көлдері қанша көк / Мен ойыммен қабылдап жатқан архитектура / қанша әдемі". Колин О'Салливанның 2013 жылғы "Килларни Блюз" романы қалада өтеді және 2018 жылы "Prix Mystère de la critique" сыйлығымен марапатталды.