Кіріспе

2011 жылдан бері Ирландия президенті

Майкл Дэниел Хиггинс (Mícheál Dónal Ó hUigínn; 18 сәуір 1941 жылы туған) – ирланд саяхатшысы, ақын, тележүргізуші және әлеуметтанушы, 2011 жылдан бері Ирландияның тоғызыншы президенті қызметін атқарып келеді. Еңбек партиясы арқылы ұлттық саясатқа қадам басқан ол, 1973 жылдан 1977 жылға дейін сенатор болып қызмет етті, осы лауазымға премьер-министр тағайындады. 1993 жылдан 1997 жылға дейін өнер, мәдениет және Галтахт министрі, ал 1981 жылдан 1982 жылға дейін және 1990 жылдан 1991 жылға дейін Галвей қаласының мэрі болды. Хиггинс 2003 жылдан 2011 жылға дейін Еңбек партиясының төрағасы болды, содан кейін президенттікке сайланғаннан кейін отставкаға шықты. Хиггинс президенттік лауазымында әділеттілік, әлеуметтік теңдік, әлеуметтік интеграция, сектанттыққа қарсы күрес, расизмге қарсы күрес және келісімге қол жеткізу мәселелерін көтерді. 2014 жылдың сәуірінде ол Ұлыбританияға Ирландия президентінің алғашқы ресми сапарын жасады. Хиггинс 2018 жылы Ирландия президенті лауазымына екінші мерзімге кандидат болып түсті және үлкен артықшылықпен жеңіске жетті. Хиггинс Ирландия Республикасы тарихындағы ең көп дауыс жинаған президент болып, 822 566 бірінші кезектегі дауысқа ие болды. Хиггинстің екінші президенттік қызметке кірісу рәсімі 2018 жылдың 11 қарашасында өтті.

Ерте өмір

Хиггинс 1941 жылғы 18 сәуірде Лимерикте дүниеге келген. Оның әкесі Джон Хиггинс Балликардан, Клэр графтығынан шыққан, Шарлевилл ротасының лейтенанты, Ирландия Республикалық Армиясының 3-ші батальоны, 2-ші Корк бригадасының құрамында болған. Джон ағалары Питер мен Майклмен бірге Ирландия Тәуелсіздік соғысына белсенді қатысқан. Джонның әкесінің денсаулығы нашарлап, ішімдікке құмар болғандықтан, Джон бес жасар Майкл мен оның төрт жасар інісін Фергус округінің Ньюмаркет маңындағы үйленбеген ағасы мен әпкесінің шаруашылығына жіберді. Оның егіз әпкелері Лимерикте қалды. Ол Балликар ұлттық мектебінде, Клэр округінде және Эннис қаласындағы Сент-Фланнан колледжінде білім алған. Галвей Университет колледжінің (UCG) студенті ретінде 1963-1964 жылдары колледждің әдеби және пікірталас қоғамының аудиторының орынбасары болып қызмет етті, ал 1964-1965 оқу жылында аудитор лауазымына көтерілді. Сонымен қатар, ол 1964-1965 жылдары UCG студенттер одағының президенті болды. 1967 жылы Хиггинс американдық Индиана университетінің Блумингтондағы филиалында социология саласы бойынша магистр дәрежесін алды. Ол Манчестер университетінде де қысқа мерзім оқыды. Академиялық мансабында Хиггинс UCG-де Саяси ғылымдар және әлеуметтану кафедрасының штаттық оқытушысы болды. Ол саяси мансабына толыққанды көңіл бөлген үшін академиялық лауазымдарынан бас тартты. Хиггинс ирланд тілінде еркін сөйлейді, сонымен қатар испан тілін де біледі.

Отбасылық өмір

Оның әйелі Сабина Хиггинс (туған аты Койн) - актриса және Галвей графтығындағы Баллидинге жақын Клуонран елді мекенінің тумасы. Ол бес қыз бен екі ұлдан тұратын отбасында сол жердегі фермада өскен. Хиггинс Койнмен 1969 жылы Дублинде журналист Мэри Кеннидің отбасы үйінде өткен кеште танысты. Хиггинс 1973 жылғы Рождествода оған үйлену ұсынысын жасады, ал олар келесі жылы неке қиды. Олардың төрт баласы бар: Алиса Мэри, Дэниел және егіздер Джон мен кіші Майкл; Алиса Мэри 2016 жылы Seanad Éireann-ға сайланды. Оның Миснех (Батылдық) атты Берн тау иттері бар. Бұрын оның Síoda және Bród атты екі Берн иті болған, олар тиісінше 2020 және 2023 жылдары қайтыс болды.

Сенат пен Дэйл Эрайн

Хиггинс бастапқыда UCG-де Fianna Fáil партиясына қосылды, ал ересек студент ретінде 1966 жылы партия бөлімшесінің төрағасы болып сайланды; ол көп ұзамай Еңбек партиясына өтті. Ол 1969 және 1973 жылғы жалпы сайлауларда Еңбек партиясынан кандидат болды, бірақ екі рет те сәттілікке жете алмады. Бірақ ол Ұлттық университеті сайлау округінен Сенатқа сайланды. Ол Галвей қаласының мэрі қызметін екі рет атқарды, 1982–1983 және 1991–1992 жылдары. 1980 жылдары Еңбек партиясы ішінде ол Эммет Стаггпен бірге коалиция құруға қарсы болған басты тұлғалардың бірі болды. Хиггинс 1987 жылғы жалпы сайлауда Дэйлге оралды және 2011 жылғы жалпы сайлауға дейін мандатын сақтап қалды. 1993 жылы ол министрлер кабинетіне өнер, мәдениет және Галтахт министрі болып кірді. Министрлік қызметін атқарған кезінде ол телерадио хабарларын тарату туралы заңның 31-бабын жойды, Ирландия кино кеңесін қайта құрды және ирланд тіліндегі телеарна – Teilifís na Gaeilge (кейіннен TG4 деп аталды) құрылғанын ұйымдастырды. 2000 жылы ол Еңбек партиясының төрағасы болып тағайындалды. 2003 жылы Хиггинс Проинсиас Де Россадан Еңбек партиясының президенті лауазымын мұрагерлік етті, сонымен қатар партияның сыртқы істер жөніндегі өкілі болып қызметін жалғастырды. Хиггинс 2004 жылғы президенттік сайлауға Еңбек партиясынан түсуге ниетті екенін мәлімдеді. Партия 2004 жылдың 16 қыркүйегінде Мэри МакАлизді жеңіске жеткізе алмайтынын ескере отырып, сайлауға кандидатты тікелей ұсынбауға шешім қабылдады. 2010 жылдың қазан айында ол 2011 жылғы жалпы сайлауға қатыспайтынын хабарлады. Осыған дейін ол Дублиннің Маунт-стриттегі Граттан-холлдағы екі бөлмелі пәтерде тұрған. Оның Галуэйде де отбасылық үйі бар.

2011 жылғы президенттік науқан

2010 жылдың қыркүйегінде Хиггинс 2011 жылғы президенттік сайлауға Еңбек партиясының ұсынымын алуға қызығушылық танытты. Ол сайлауға дейін және науқан барысында президенттік қызметті жеті жылға ғана тоқтатып, сайланған жағдайда екінші мерзімге түспейтінін айтты. 2011 жылдың 19 маусымында Дублинде өткен съезде бұрынғы сенатор Кэтлин О’Мира мен бұрынғы партия кеңесшісі Фергус Финлейді жеңіп, президенттікке кандидат болып сайланды. Оның кандидатурасын Голливуд актері Мартин Шин қолдады, ол Хиггинсті «жақын досы» деп сипаттады. Хиггинс өзінің қарсыласы Дэвид Норриске көмектесіп, Дублин қалалық кеңесіндегі партиялық әріптестерін «демократия мүддесі үшін» Норристің соңғы сәтте тізімге енуіне кедергі жасамауға шақырды, сондай-ақ ұсыну критерийлерінің «ескіргенін» қосты. Хиггинс Мит округінде сайлау науқаны жүргізіп жатқанда бұрынғы Тара кенішіндегі жұмысшылар наразылық білдірді. Жұмысшылар зейнетақыларының кесілуіне ашуланды. Хиггинс бұрынғы Fianna Fáil байланыстарына қатысты сындарға да тап болды және 13 қазанда 1966 жылы UCG Fianna Fáil университетінің төрағасы болып сайланғанын мойындады. Ол АҚШ-та оқып жүргенде марихуана шеккенін де мойындады. Хиггинс сайланған жағдайда бейтарап президент болады және үкіметке «қолдаушы» болмайды деп уәде берді. Еңбек партиясының науқанға бөлген бюджеті 320 000 евроны құрады. 2011 жылдың 29 қазанында, президенттік сайлаудан екі күн өткен соң, Хиггинс 1,007,104 дауыспен жеңімпаз деп жарияланды, бұл республика тарихындағы кез келген ирланд саясаткерінен едәуір көп. Келесі күні мыңдаған адамдар оны Галвейде қарсы алу үшін көшелерге жиналды. Халықаралық БАҚ оның жеңісін қарапайымдылығы, поэзиясы және зиялылығы тұрғысынан жариялады, ал The Washington Post газеті «жергілікті сатиристер оны кейде жұмбақтар мен өлеңдермен сөйлейтін эльф, хоббит немесе лепрекон ретінде бейнелейді» деп жазды. Ол Ирландияның екі палатасының – Dáil Éireann және Seanad Éireann мүшесі болған алғашқы президенті. Инаугурацияға дейін Хиггинс және оның отбасы 3 қарашада Áras an Uachtaráin-де түскі асқа бұрынғы президент Мэри МакАлизге және оның күйеуі Мартинге барды. Сол түні ол Ниалл Тойбинге марапат тапсырды және Ирландия кино институтына кіргенде тұрғанша қол соққысын алды. 5 қарашада ол маңызды футбол матчына қатысты, ол Лига Ирландиясының жоғарылау/төмендеу плей-оф ойынының екінші кездесуінде Terryland Park-те «Галвей Юнайтед» және «Монахан Юнайтед» командаларының арасында өтті, ол сүйікті командасының шарфына оралып, «Галвейге қайырлы келіңіз, мырза Президент!» деп жазылған үлкен баннермен қарсы алынды.

Бірінші мерзім (2011-2018 жж.)

Хиггинс 2011 жылдың 11 қарашасында Дублин сарайында Ирландия президенті қызметіне инаугурацияланды. Салтанатта христиан, еврей және мұсылман діндерімен қатар, гуманистік элементтер де болды. Ол өзінің алғашқы мерзімінде Мемлекеттік шығыстар және реформалар департаментіне жалақысын 325 000 евродан 23,5 пайызға төмендетуді сұрады, нәтижесінде жалақысы 250 000 евроны құрады. Хиггинс 2011 жылдың 13 қарашасында Солтүстік Ирландиядағы алғашқы ресми президенттік іс-шарасы ретінде «Жылдың мектеп хоры» конкурсының финалына қатысу үшін Дерри қаласына сапар шекті. 2011 жылдың желтоқсан айында ол Áras an Uachtaráin резиденциясында балаларға шай кешін ұйымдастырды. 2010 жылы Колумбияның Буэнавентура қаласында сапарда аударылып сынған тізе қалпағына операция жасату үшін 13 желтоқсанда ол Галвейдегі Bon Secours ауруханасына барды. Хиггинс 2012 жылдың 21 ақпанында Лондонда болды, онда Себастьян Коу оған Олимпиада стадионында экскурсия өткізді және Литтелтон театрында «Юно және Пейкок» спектаклін тамашалады. 24 ақпанда ол NUI Galway университетіне, өзінің альма-матеріне алғашқы ресми сапарын жасады, онда аутизм орталығы ашылды. 2012 жылдың 21 наурызында Хиггинс RTÉ Ұлттық симфониялық оркестрінің эксклюзивті демеушісі болып тағайындалды. 2012 жылдың 24 наурызында Foróige жастар ұйымы ұйымдастырған конференцияда сөйлеген сөзінде Хиггинс Ирландиядағы гомофобия мен расизмді «қоғамның жарасы» деп сипаттады. 2012 жылдың қаңтарында Хиггинс Ирландия кландарының демеушісі болуға келісті, соның ішінде оның Ардагерлік ордені де бар. Президенттің атынан көлік, туризм және спорт министрі Лео Варадкар 2012 жылдың 28 сәуірінде Дублиндегі Мансион-хауста өткен салтанатта бірнеше үміткерге Ирландия кландары орденінің «Серігі» атағын табыс етті. 2012 жылдың 11 мамырында ол Галвейдің 28-ші еркін азаматы атанды. 2012 жылдың маусым айында коммерциялық емес тұрғын үй ұйымы Habitat for Humanity Ireland Хиггинстің олардың эксклюзивті демеушісі болатынын мәлімдеді. 2012 жылдың қазан айында Хиггинс әйелі Сабинамен бірге Аргентина, Бразилия және Чили елдерін аралап, екі апталық сапарға шықты. 2013 жылдың 7 ақпанында Хиггинс Италияның Рим қаласынан Ирландияға шұғыл түрде оралып, Ирландия Үкіметінің өтініші бойынша Ирландия Банктік Решение Корпорациясы заң жобасына Áras an Uachtaráin резиденциясында қол қойды. 2013 жылдың 29 шілдесінде ол өзінің президенттік кезеңіндегі алғашқы Мемлекеттік кеңестің отырысын шақырды, ол 2013 жылғы Жүктілік кезінде Өмірді қорғау заң жобасы бойынша кеңесу үшін өткізілді. Президенттің арнайы кеңесшісі Мэри ван Лиешут, Бас хатшы Адриан О'Нилл басқаратын Áras an Uachtaráin басқару тобының мүшесі ретінде, 2013 жылдың қарашасында отставкаға кетті. Бұл шешім президенттік команданы басқаруға қатысты сын тудырды. Хиггинс 2011 жылдан 2013 жылға дейін жариялаған Рождестволық үндеулерінде христиандық немесе дін туралы ештеңе айтылмады, бұл 2013 жылғы Рождество қарсаңында Қорғаныс күштерінің капелланы тарапынан сынға ұшырады. Бас штаб қызметкері капелланның тудырған кез келген реніш үшін өкініш білдірді. Ол сондай-ақ, британ премьер-министрі Дэвид Кэмерон, Вестминстердегі оппозициялық партия басшылары және Лондонның лорд-мэрі Алан Ярроу сияқты түрлі адамдармен кездесті. 2014 жылдың желтоқсан айында Хиггинс Қытайға бір апталық мемлекеттік сапармен барды. 2016 жылдың қарашасында Хиггинс Фидель Кастроны мақтағаны үшін ирландиялық БАҚ-тың кейбір бөлімдерінен сын естіді, ол мәлімдемесінде Кастроның өлімін «үлкен қайғымен» қабылдағанын айтты. 2018 жылдың 25 тамызында Хиггинс Папа Францисктің Ирландияға сапары кезінде Áras an Uachtaráin резиденциясында қабылдады.

Екінші мерзім (2018 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

2018 жылдың 10 шілдесінде Хиггинс 2018 жылғы Ирландия президенттік сайлауында екінші мерзімге президенттікке кандидат болатынын мәлімдеді, бірақ бұрынғы сайлау кампаниясы кезінде мұндай ниетін білдірмеген еді. Хиггинс 2018 жылғы президенттік сайлауда бірінші санда 56% дауыс (822,566) алып жеңіске жетті. Оның басты қарсыласы Питер Кейси 23% (342,727) дауыс жинады. 2018 жылдың 11 қарашасында Хиггинс Дублин сарайындағы Сент-Патрик залында Ирландия президенті ретінде инаугурацияланды. Салтанатқа Taoiseach Лео Варадкар, бұрынғы президенттер Мэри Робинсон және Мэри МакАлиз, сондай-ақ барлық саяси партиялардың өкілдері қатысты. Іс-шара кешке өтті, Хиггинс таңертең Атыс тоқтаған күнді еске алу шарасына қатыса алу үшін. 2019 жылдың 3 шілдесінде Хиггинс Германияға үш күндік мемлекеттік сапар жасады. Германияда болып тұрғанда Хиггинс Германия канцлері Ангела Меркельмен және Германия президенті Франк Вальтер Штайнмайермен кездесті. 2021 жылдың шілдесінде Хиггинс Oireachtas-қа қысқа мерзімде қол қоюға жіберілген күрделі заңнаманың көлемі ұлғайып, алаңдаушылық тудырғанын білдіретін хат жолдады. 2021 жылдың 15 қыркүйегінде Хиггинс Солтүстік Ирландияның 100 жылдығын мерекелеу үшін қазан айында Ұлыбританияның королевасы Елизаветамен бірге шіркеу қызметіне қатысудан бас тартты. Екі күннен кейін, 17 қыркүйекте Хиггинс бұл шешімін қорғады және қатысудың "орынсыз" боларын мәлімдеді. Папа Франциск Ватикан аудиенциясында Хиггинсті "қазіргі заманның дана адамы" деп сипаттады. 2022 жылдың 15 маусымында Хиггинс Ирландиядағы тұрғын үй мәселесін "біздің үлкен сәтсіздігіміз" деп атады, бұл "енді дағдарыс емес – апат" екенін айтты. 2022 жылдың 19 қыркүйегінде Хиггинс королева Елизавета II-нің мемлекеттік жерлеу рәсіміне қатысқан 500 президент, премьер-министр, шетелдік патшалық отбасының мүшелері мен қайраткерлердің қатарында болды. 2023 жылдың 24 қаңтарында Хиггинс Сенегалға бес күндік мемлекеттік сапармен барды, бұл 2014 жылдан бергі Африкаға жасаған алғашқы сапары болды. Сенегалда Хиггинс Сенегал президенті Макки Саллмен кездесті. 13 сәуірде Хиггинс Ирландия аралына жасаған төрт күндік сапары барысында АҚШ президенті Джо Байденді Áras an Uachtaráin-да қабылдады. 28 сәуірде Хиггинс Áras an Uachtaráin-нан жасаған сөйлесінде экономистерді экономикалық өсім мен тұтынуға "құмарланып", "неолиберализмді" насихаттағаны үшін сынады. Сондай-ақ ол экономистерді қоршаған ортаға көбірек мән беруге және жасыл болашақты елестетуге шақырды. Бұл сөйлеуді ирланд экономистері сынға алды, Хиггинстің пікірлері бірнеше онжылдықтарға ескіргенін және 2023 жылғы экономиканы зерттеудің экологиялық тұрғыдан өте саналы екенін, егер ол экономистермен көбірек қарым-қатынас жасаса, Хиггинс мұны білер еді деп мәлімдеді. Еңбек партиясының сенаторы Мари Шерлок Хиггинстің пікірін қорғады. 6 мамырда Хиггинс Карл III мен Камилланың таққа отыру рәсіміне қатысты, бұл Ирландия президентінің британ монархының таққа отыру рәсіміне алғаш рет қатысуы болды. 2024 жылдың 29 ақпанында Хиггинс денсаулығына қатысты шағымдарынан кейін сақтық шарасы ретінде ауруханаға жатқызылды. 24 сәуірде Хиггинс жеңіл инсульт алғанын растады.

Басқа жұмыстар

Хиггинс адам құқықтары үшін күресті және Никарагуа, Чили, Камбоджа, Сальвадор, Ирак және Сомали сияқты әлемнің көптеген аймақтарындағы қақтығыстар туралы жазды. Ол 2010 жылы Газа бостандық флотилиясын қорғап, Дэйлде сөз сөйледі. Әлемнің көптеген аймақтарындағы әділдік пен бейбітшілікке қосқан үлесі үшін 1992 жылы Хельсинкидегі Халықаралық Бейбітшілік бюросының Шон МакБрайд атындағы Бейбітшілік сыйлығының алғашқы иегері атанды. Ол Рональд Рейган әкімшілігі кезінде АҚШ-тың сыртқы саясатын қатаң сынады. 2005 жылы Кевин Майерстің «Irish Independent» газетінде Франция мен Ұлыбританиядағы иммигранттар шоғырланған аймақтардағы тәртіпсіздіктер туралы жариялаған мақаласына жауап ретінде: «Бүгінгі мақаласының мазмұны оның әдеттегі қорқыныштың шегінен асып, жеккөрушілікке немесе расизмге ұлтас үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылу қаупіне жақын тұр» деді. Хиггинс Біріккен Ұлттар Ұйымының Парламенттік Ассамблеясын құру жөніндегі науқанды қолдады, бұл ұйым БҰҰ-ны демократиялық түрде реформалау және халықаралық саяси жүйенің жауапкершілігін арттыруды мақсат етеді. Хиггинстің әртүрлі қызығушылықтары спортқа да қатысты; ол әр жазда Галвей жарыстарында міндетті түрде болады. Бұрын Галвей Юнайтед ФК президенті болған, футболға жанкүйер және Ирландия лигасының ойындарына үнемі қатысады. 2014 жылы Ирландия Футбол қауымдастығы оның құрметіне жаңа футбол суперкубогын – Президент кубогын енгізді. 2014 жылдың 25 ақпанында кубок Áras an Uachtaráin-де өткен ресми салтанатта ашылды. Хиггинс 2014 жылдың 3 наурызында Ричмонд Паркте өткен алғашқы финалға қатысты. Хиггинс туралы танымал Туам тобы The Saw Doctors-тың «Michael D. Rocking in the Dáil» әні жазылған. Ән 1994 жылы шыққан «Small Bit of Love» синглінің B жағында, сондай-ақ 2002 жылы шыққан «Play It Again, Sham!» жинағында да бар.

Шетелдік марапаттар

Сальвадор: Жозе Матиас Дельгадо орденінің Бас кресті. Хиггинс Ирландия президенті ретінде Сальвадорға оралғаннан кейін 2013 жылы марапатталды, 31 жыл бұрын ол Эль-Мозоте қырғынын тергеу мақсатында фактілерді анықтау миссиясымен келген еді. Перу: Перу Күн орденінің Ұлы алқасы. 2017 жылы табыс етілді. Біріккен Ұлттар Ұйымы: 2024 жылдың 26 қаңтарында Хиггинске Біріккен Ұлттар Ұйымының Агрикола медалі берілгені хабарланды (агрикола латын тілінде шаруа дегенді білдіреді). Оған Азық-түлік және ауыл шаруашылығы ұйымының (ФАО) бас директоры Ку Донгю сол жылдың соңында Дублинде өтетін салтанатты шарада табыс етеді. Хиггинс ФАО-ның «барлық халықтардың әл-ауқатын жақсартуға қосқан үлесі мен берілгендігі, ФАО-ның жалпыға бірдей азық-түлік қауіпсіздігіне қол жеткізу және Біріккен Ұлттар Ұйымының Тұрақты даму мақсаттарын іске асыру жөніндегі негізгі мақсатына көрсеткен ерекше қолдауы үшін» таңдалды.