Кіріспе

1940-1950 жылдардағы үшінші Taoiseach Джон Алойсиус Костелло (20 маусым 1891 – 5 қаңтар 1976) – ирландиялық Fine Gael саясаткері, 1948 жылдан 1951 жылға дейін және 1954 жылдан 1957 жылға дейін Taoiseach лауазымын атқарды, 1951 жылдан 1954 жылға дейін және 1957 жылдан 1959 жылға дейін оппозиция жетекшісі, ал 1926 жылдан 1932 жылға дейін Ирландияның Бас прокуроры болды. Ол 1933 жылдан 1943 жылға дейін және 1944 жылдан 1969 жылға дейін Течта Дала (ТД) депутаты болып қызмет етті.

Ерте өмір

Костелло 1891 жылғы 20 маусымда Дублиннің Фэрвью қаласында дүниеге келді. Ол мемлекеттік қызметкер Джон Костелло аға мен Роза Каллаганның кіші ұлы болды. Ол Фэрвьюдегі Санкт-Джозеф мектебінде білім алды, содан кейін жоғары сыныптарға О'Коннелл мектебіне ауысты, ал кейін Дублин университетінде қазіргі заманғы тілдер мен құқық бойынша бітірді. Ол адвокат болу үшін Корольдік құқық мектебінде оқыды, онда 1913 және 1914 жылдары Виктория жүлдесін жеңіп алды. Костелло 1914 жылы Ирландия адвокатурасына қабылданды және 1922 жылға дейін адвокат ретінде жұмыс істеді. Ол сондай-ақ Корольдік құқық мектебінің құрметті мүшесі (Бенчер) болып сайланды. 1932 жылы Фианна Файл билікке келген кезде Костелло Ирландия Бас прокуроры лауазымынан босатылды. Бірақ келесі жылы ол Куманн на нГаедхел партиясынан Дэйл Эранға депутат болып сайланды. Біраз уақыттан кейін Cumann na nGaedheal партиясы басқа партиялармен бірігіп, Fine Gael партиясын құрды.

Блюзшерттің сөйлеуі

1934 жылғы 28 ақпанда Дэйлде форма киюге тыйым салатын заң жобасы талқыланған кезде (бұл заң жобасы Фине Гейлмен байланысты және кандидаттарын, жиналыстарын мен митингтерін ИРА шабуылдарынан қорғау үшін құрылған, форма киетін "Блюширттер" қозғалысын шектеу мақсатында жасалған), Костелло сол кезде дау тудырған заң жобасына қарсы сөз сөйледі. Әділет министрі П.Ж. Раттледждің "Блюширттер" итальяндық "Қара көйлектер" және неміс "Қоңыр көйлектер" сияқты фашистік идеологияға бейім екендігі және басқа еуропалық елдер де осыған ұқсас ұйымдарға қарсы шаралар қолданғаны туралы айтқанына жауап ретінде Костелло былай деді:

Бұл ескерту одан әлдеқайда ұзақ сөйлеген сөздің шағын бөлігі ғана болды, оның басты ойы – бұл заң жобасы Фианна Фейл үкіметінің конституцияға қайшы келетін шарасы және "Блюширттер" қозғалысын негізсіз айыптау.

Басқа да Далл қызметі

1939 жылғы Төтенше жағдайлар туралы заңға қатысты Дэйлдегі пікірсайыс кезінде Костелло заңның өкілеттіктерді қолға алуын қатаң сынады. Ол 1943 жылғы жалпы сайлауда мандатын жоғалтты, бірақ де Валера 1944 жылы мерзімінен бұрын сайлау жариялағанда оны қайта жеңіп алды. 1944 жылдан 1948 жылға дейін ол Fine Gael партиясының сыртқы істер жөніндегі бас сөйлеушісі болды.

1948 жылғы жалпы сайлау

1948 жылы Фианна Файл он алты жыл қатарынан билікте болды және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін экономиканың төмендеуіне кінәлі деп айыпталды. Жалпы сайлау қорытындысы Фианна Файл көпшілік дауысқа жетпегенін көрсетті, бірақ бәрібір ең ірі партия болып қала берді, ең жақын қарсыласы Фине Гейлден екі есе көп мандатқа ие болды. Фианна Фейлтің үкіметте жетінші рет отыруы мүмкін болды. Алайда, Dáil-дегі басқа партиялардың біріккенде Фианна Фейлден бір мандатқа ғана кем екенін түсінді, және олар бірігіп, жеті тәуелсіз депутаттың қолдауымен үкімет құра алатын еді. Фине Гейл, Лейбористік партия, Ұлттық лейбористік партия, Clann na Poblachta және Clann na Talmhan бірігіп, Ирландия мемлекеті тарихындағы алғашқы көппартиялық үкіметті құрды. Бұл партиялардың арасындағы ынтымақтастық мүмкін емес сияқты көрінсе де, Фианна Фейл мен Эмон де Валераға қарсы ортақ оппозиция барлық қиындықтарды жеңіп, коалициялық үкімет құрылды.

Taoiseach (19481951) - Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі

Fine Gael үкіметтегі ең ірі партия болғандықтан, Таоиш лауазымына лайықты үміткерді ұсыну міндеті оларға жүктелді. Әрине, партия басшысы Ричард Малкахиге бұл қызмет ұсынылатыны күтілді. Бірақ, ол Clann na Poblachta және оның беделді республикашыл көшбасшысы Шон МакБрайд үшін қабылдауға болмайтын кандидат еді. Бұл Малкахидің Ирландия азамат соғысы кезіндегі іс-әрекеттерімен байланысты болды. Оның орнына Fine Gael және Clann na Poblachta Костеллоны келісімдік үміткер ретінде келісті. Костелло бұрын ешқандай министрлік лауазымды атқармаған және азамат соғысына қатыспаған. Малкахи оған кандидатурасын ұсынғанын айтқанда, Костелло таң қалды, өйткені ол адвокаттық қызметімен және қосымша саяси өмірімен толық қанағаттанған еді. Оны Таоиш лауазымына қабылдауға жақын, саясаттан тыс достары көндірді.

Республиканың жариялануы

Үгіт-насихат кезінде Clann na Poblachta 1936 жылғы Сыртқы қатынастар туралы заңды жоюға уәде берді, бірақ үкімет құрылғанда бұл мәселені көтермеді. Дегенмен, Костелло және оның Танайсте, Еңбек партиясының Уильям Нортон да осы заңды ұнатпады. 1948 жылдың жазында министрлер кабинеті заңды жоюды талқылады, бірақ нақты шешім қабылданбады. 1948 жылдың қыркүйегінде Костелло Канадаға ресми сапармен барғанда, бір журналист одан Ирландияның Британ достастығынан шығу мүмкіндігі туралы сұрады. Костелло алғаш рет Ирландия үкіметі Сыртқы қатынастар туралы заңды жойып, Ирландияны республика деп жариялайтынын мәлімдеді. Бұл сол кездегі Канаданың генерал-губернаторы, түбіртектегі ирландиялық, лорд Александр Тюнис, Ирландияның солтүстігінің символдары – әсіресе Дерри қамалында қолданылған әйгілі «Құбыжық Мег» зеңбірегінің көшірмесін Костеллоның алдына ресми кешкі ас кезінде қойды деген болжамға байланысты болған болуы мүмкін. Костелло 24 қарашада Ирландия Республикасы заң жобасын екінші оқылымда талқылағанда осы жайттарды атаған жоқ, ал естеліктерінде Александрдың мінез-құлқы өте әдепті болған және ол қабылданған шешімге әсер етпеген болуы мүмкін деп жазды. Бұл жаңалық Ұлыбритания үкіметін және тіпті Костеллоның кейбір министрлерін де таң қалдырды. Олармен кеңеспеген, ал 1949 жылы Республика жарияланғаннан кейін Ұлыбритания сол жылы Ирландия заңын қабылдады. Бұл заң Ирландия Республикасын мойындады және Ирландияның солтүстігінің Ұлыбритания құрамындағы мәртебесін сақтап тұрды, егер ондағы көпшілік Ұлыбританияда қалуды қаласа. Сондай-ақ, ол Ұлыбританияда тұратын Республика азаматтарына толық құқықтар берді. Ирландия 1949 жылдың 18 сәуірінде, 1948 жылғы Ирландия Республикасы заңы күшіне енген кезде Британ достастығынан шықты. Сыртқы істер министрлігінің хатшысы Фредерик Генри Боланд бұл оқиғаның «Таоишақтың дипломатия туралы менің астрология туралы білгенімдей білмейтінін» көрсеткенін айтты. Британдық елші лорд Рагби бұл әрекетті «жалаң және әуесқойлық» деп сынады. Көптеген ұлтшылдар бөлінуді толық ұлттық тәуелсіздікке жету жолындағы соңғы кедергі деп қарады. Костелло 1949 жылдың 10 мамырында бөлінуге қарсы наразылық ұсынды, бірақ нәтиже болмады.

Ана мен бала бағдарламасы

1950 жылы тәуелсіз ойлы Денсаулық сақтау министрі Ноэл Браун "Ана мен бала" жоспарын енгізді. Бұл жоспар аналарға тегін жүктілікке қатысты емдеуді, ал балаларына он алты жасқа дейін тегін медициналық көмек көрсетуді көздеді, бұл сол кезде Еуропаның басқа бөліктеріндегі қалыпты жағдай еді. Заң жобасына дәрігерлер қарсы шықты, олар табыс жоғалтудан қорқып, ал Рим-католик епископтары қарастырылмаған мүліктік жағдайды тексеруге қарсы болды және жоспардың ұрықтың өлімін тудыруға және абортқа әкелуі мүмкін деп қорқыды. Кабинет мүшелері бұл мәселеде екіге бөлінді, көптегендері мемлекеттің мұндай жоспарды жылына 2 000 000 ирланд фунт стерлингіне сатып алуға шамасы жетпейді деп ойлады. Костелло және кабинеттегі басқалар мұндай қарсылыққа тап болған жағдайда министрді қолдамайтындарын нақты айтты. Браун 1951 жылдың 11 сәуірінде үкіметтен кетіп, жоспар тоқтатылды. Ол Костелломен және епископтармен болған хат алмасуын дереу жариялады, мұндай жағдай бұрын болған емес. "Ана мен бала" жоспарының ұқсас бағдарламалары 1954, 1957 және 1970 жылдарғы Халық денсаулығы заңдарында енгізілді. Костелло 1951 жылдың 12 сәуірінде доктор Браунның отставкасына қатысты сөйлеген сөзінде католиктік сенімін қайта растауға мүмкіндік алды:

Коалицияның жетістіктері

Костелло үкіметі бірқатар ерекше жетістіктерге қол жеткізді. Тұрғын үй салуда жаңа рекорд тіркелді, Өнеркәсіптік даму органы және Корас Трахтала құрылды, ал Денсаулық сақтау министрі Ноэль Браун сол кездегі жаңа стрептомициннің арқасында туберкулезді емдеуде маңызды прогресс жасады. Ирландия Еуропалық экономикалық ынтымақтастық ұйымы және Еуропа Кеңесі сияқты бірнеше ұйымға да қосылды. Дегенмен, үкімет НАТО-ға қосылудан бас тартты, бұл ресми түрде британдықтардың Солтүстік Ирландияда қалуымен байланысты болды. Ирландияның ең шалғай бұрыштарына дейін электр энергиясын жеткізу жобасы да қарқынды жүргізілді.

Сайлаудағы жеңілісі

"Ана мен бала" оқиғасы үкіметті белгілі бір деңгейде тұрақсыздандырды, бірақ көпшілік пікірге қарамастан, оның құлауына әкелген жоқ. Үкімет жұмысын жалғастырды, алайда бағалар өсіп, төлемдер балансы дағдарысы қаупі туды және екі TD үкіметке қолдауын кері алды. Бұл жағдайлар Костеллоға жасалған қысымды күшейтті, сондықтан ол 1951 жылдың маусымында жалпы сайлау жариялауға шешім қабылдады. Сайлау нәтижелері шешімсіз болды, бірақ Fianna Fáil қайтадан билікке оралды. Костелло Taoiseach лауазымынан қанағаттанды. Осы сайлауда Костеллоның ұлы Деклан Дэйл депутаты болып сайланды. Fianna Fáil билікте болған келесі үш жыл ішінде Fine Gael партиясында екі басшылық жүйесі қалыптасты. Ричард Малкахи партия басшысы болса, Таоиш ретінде өзінің қабілетін көрсеткен Костелло партияның парламенттік басшысы қызметін сақтап қалды. Ол адвокаттық тәжірибесіне қайта оралды; оның ең танымал ісі, ақын Патрик Каванагтың "Лидерге" қарсы қозғалған қылмыстық ісінен сәтті қорғауы осы кезеңде болды. Каванаг Костеллоның сот сарапшылығын жоғары бағалады, және екеуі дос болып кетті.

Тайсих (1954-1957 жж.)

1954 жылғы жалпы сайлауда «Фианна Фейл» партиясы билікті жоғалтты. Экономикалық мәселелер басым болған сайлау науқаны нәтижесінде «Файн Гейл» лейбористік партиясы мен «Кланн на Талман» партиясынан құралған үкімет билікке келді. Костелло екінші рет Таоишик болып сайланды. Үкімет Ирландия экономикасының күйзелісін өзгерте алмады, эмиграция мен жұмыссыздық деңгейі жоғары қалып, Суэц дағдарысы сияқты сыртқы мәселелер де қиындықтарды күшейтті. 1956 жылы енгізілген экспорттық табысқа салық жеңілдіктері сияқты Ирландия экономикасын кеңейту шараларының айқын әсерін тигізуіне бірнеше жыл қажет болды. Костелло үкіметінің 1955 жылы Ирландияның Біріккен Ұлттар Ұйымына қосылуы және 1956 жылы АҚШ-қа жасаған өте табысты сапары сәтті болды, осы сапардан бастап Таоишик әрбір Сент-Патрик күні Ақ үйге барып, АҚШ Президентіне үш жапырақты қонжыр (shamrock) тарту дәстүрі қалыптасты. Үкіметтің парламентте сенімді көпшілігі болғанымен және толық мерзімге жұмыс істеуге мүмкіндігі бар көрінгенімен, Солтүстік Ирландия мен Ұлыбританиядағы ИРА қызметінің жаңадан басталуы ішкі шиеленістерге себеп болды (Бордер кампаниясына қараңыз). Үкімет республикашылдарға қарсы қатаң шаралар қолданды. «Clann na Poblachta» партиясының жетекшісі Шон МакБрайд үкіметке артқы орындықтардан қолдау көрсеткеніне қарамастан, экономиканың нашарлап бара жатқан жағдайына және ИРА мәселесіндегі үкіметтің ұстанымына наразылық білдіре отырып, сенімсіздік туралы ұсыныс енгізді. «Фианна Фейл» партиясы да өз сенімсіздік ұсынысын ұсынды, және Костелло дерлік жеңіліске ұшырамас үшін президент Шон Т. О'Келлиден Оирехтасты таратуды сұрады. 1957 жылы өткен жалпы сайлауда «Фианна Фейл» партиясы парламентте көпшілік дауысқа ие болып, партия үшін тағы он алты жылдық үздіксіз билік кезеңі басталды. Костеллоның сайлау шақыру шешіміне кейбір әріптестері күмәнмен қарады, ол саясаттан шаршаған және өткен жылы әйелінің кенеттен қайтыс болуына байланысты депрессияда екенін айтты.

Зейнеткерлік

Өз үкіметінің жеңілісінен кейін Костелло адвокаттық практикасына қайта оралды. 1959 жылы Ричард Малкахи Fine Gael партиясының төрағалық лауазымын Джеймс Диллонға өткізгенде, Костелло парламенттік орындықтардың соңғы қатарына көшті. Костелло толық уақыт жұмыс істеуге дайын болғанда партия төрағасы бола алатын еді. Ол 1969 жылға дейін TD мәртебесін сақтап, саясаттан зейнетке шықты, ал Дублинның Оңтүстік-Шығысындағы Fine Gael депутаты ретінде оның орнын Гаррет Фицджеральд басты, кейін ол Fine Gael басқаратын үкіметте Taoiseach атанды. Өмірі бойында ол АҚШ-тың көптеген университеттерінен бірнеше награда алды. Сондай-ақ ол 1948 жылдан бері Корольдік Ирланд академиясының мүшесі болды. 1975 жылдың наурыз айында ол өзінің бұрынғы саяси қарсыласы Эамон де Валерамен бірге Дублин қаласының құрметті азаматы атанды. Ол 1976 жылдың 5 қаңтарында 84 жасында Дублинде қайтыс болғанға дейін адвокаттық қызметпен айналысты.