Кіріспе

1973 жылдан 1977 жылға дейін 6-шы Taoiseach. Лиам Косгрейв (13 сәуір 1920 – 4 қазан 2017) – ирландиялық Fine Gael саясаткері, 1973 жылдан 1977 жылға дейін Taoiseach қызметін атқарды, 1965 жылдан 1977 жылға дейін Fine Gael партиясының жетекшісі, 1965 жылдан 1973 жылға дейін оппозиция жетекшісі, 1954 жылдан 1957 жылға дейін Сыртқы істер министрі, ал 1948 жылдан 1951 жылға дейін Өнеркәсіп және сауда министрінің парламенттік хатшысы және үкіметтің бас қамшысы болды. Ол 1943 жылдан 1981 жылға дейін Teachta Dála (TD) депутаты болып қызмет етті. Дублиннің Кастлекнок қаласында туған Косгрейв, жаңа құрылған Ирландия еркін мемлекетінің атқарушы кеңесінің алғашқы президенті В.Т. Косгрейвтің ұлы болды. Адвокаттық білімін алғаннан кейін саяси мансабын бастады. 1943 жылғы жалпы сайлауда Dáil Éireann-ға сайланды және әкесімен бірге оппозицияда отырды. 1948 жылғы бірінші партиялық үкіметте Косгрейв Taoiseach Джон А. Костеллоның парламенттік хатшысы болып тағайындалды. 1954 жылы Сыртқы істер министрі болып тағайындалғаннан кейін үкімет мүшесі болды. Оның үш жылдық қызметінің ең маңызды жетістігі – Ирландияның Біріккен Ұлттар Ұйымына сәтті қатысуы болды. 1965 жылы Косгрейв әріптестерінің бірауыздан қолдауымен Джеймс Диллонның орнын басып, Fine Gael партиясының жетекшісі болды. Ол 1969 жылғы жалпы сайлауда қолданыстағы Taoiseach Джек Линчқа жеңіліп қалды, бірақ 1973 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетіп, Fine Gael Еңбек партиясының үкіметінде Taoiseach болды. Косгрейв 2017 жылдың 4 қазанында 97 жасында қайтыс болды. Ол бүгінгі күнге дейін ең ұзақ өмір сүрген Taoiseach болып табылады.

Ерте өмір

Косгрейв ерте жасынан-ақ саясатқа жоғары қызығушылық танытты, жасөспірім шағында әкесімен осы тақырыпты талқылады, ал 17 жасында Fine Gael партиясына қосылып, сол жылы алғашқы қоғамдық жиналысында сөз сөйледі. Ол Синг стрит CBS мектебінде, содан кейін Дублиндегі Кастлнок колледжінде және кейін Кингс Иннс-те білім алды. Ол құқық саласын оқып, 1943 жылы Ирландия адвокатурасына қабылданды.

Саяси бастамасы

Отбасының таңғалысы үшін Лиам 1943 жылғы жалпы сайлауда Дэйл Эранға сайлануға тырысты және 23 жасында Дублин округінен депутат (TD) болып сайланды. Ол 1920 жылдары Ирландия еркін мемлекетінің негізін қалаушылардың бірі болған әкесі В.Т. Косгрейвпен бірге 11-ші Дэйлде отырды. Косгрейв Fine Gael қатарында жылдам өрледі және Fine Gael-дің жаңа TD-ларының ең қабілеттісі және ең белсендісі деп есептелді. Оның 1943 жылғы сайлауы партиясы 1932 жылдан 1948 жылға дейін оппозицияда болған ұзақ кезеңде орын алды. Косгрейв 1947 жылдың мамырында партия жетекшісі Ричард Малкахиге Дэйлдегі нашар қатысу туралы хат жазып, жетекшісіне "Мен енді халықтан партияны партия ретінде қолдау сұрай алмаймын, ал осы жағдайда сайлау округінен тыс жиналыстарда сөйлеуді ұсынбаймын" деп хабарлады. Бірақ 1948 жылғы жалпы сайлаудан кейін Бірінші көппартиялық үкімет құрылғанда, Таоишиг Джон А. Костелло Косгрейвті үкімет тарапынан Таоишигтің Парламенттік хатшысы және Бас қамшысы, сондай-ақ 1948 жылғы 24 ақпанда Өнеркәсіп және сауда министрінің Парламенттік хатшысы лауазымдарына тағайындады. Ол 1951 жылғы 7 мамырда Дэйл таратылғанға дейін осы лауазымдарда қызмет етті.

Министр

1954 жылғы жалпы сайлаудан кейін 1954 жылдың 2 маусымында Джон А. Костелло басқарған Екінші партияаралық үкімет құрылды. 34 жасында Косгрейв Сыртқы істер министрі лауазымына тағайындалды. Косгрейв сауда талқылауларына қатысып, 1955 жылы Еуропа Кеңесі Министрлер Комитетінің төрағасы болды. Сондай-ақ ол 1955 жылы Ирландияның Біріккен Ұлттар Ұйымына қабылдануына төрағалық етті. Косгрейв 1956 жылғы маусымда Дэйлде сыртқы саясатының үш принципін баяндады: БҰҰ хартасының принциптерін ұстану, тәуелсіздік және бейтараптық, сондай-ақ "Біз БҰҰ мүшесі ретінде біз құрамында болған христиандық цивилизацияны сақтау үшін бар күшімізді салуымыз керек және осы мақсатта коммунистік билік пен ықпалдың таралуына қарсы тұруда еркін әлемді қорғауға жауапты державаларды мүмкіндігінше қолдауымыз керек". Ирландия АҚШ-ты қолдаған бейтараптық саясатын ұстанды. Екінші партияаралық үкімет Қаржы министрі Жерард Свитманның күшті дефляциялық саясатының нәтижесінде құлады. Косгрейв 1957 жылғы жалпы сайлаудағы Fine Gael партиясының жеңілісіне Свитманды жеке жауапты деп санады және оған бұл туралы айтты, Fine Gael партиясының «ұзақ аллеялардың соңындағы үлкен үйлерде тұратын адамдар басқармайтындығын» мәлімдеді. Ол Свитманмен бірнеше жыл бойы сөйлеспеді.

Қарсылық

Косгрейв оппозицияда белсенді болып қала берді. Ол жеке түрде 1959 жылдың маусымында Фианна Фейлдің пропорционалды сайлау жүйесін жою туралы референдумын қолдады, бірақ ол жеңіліске ұшырады. Бұл қарсылық сол жылы басшылыққа таласу кезінде оған қарсы пайда болды. 1959 жылдың қазан айында Fine Gael партиясының екі басшысы – Мулкахи мен Костелло – қызметтен кетті. Костелло басшылық қызметін атқарумен қатар, жоғары кеңесші ретіндегі тәжірибесін де жалғастырғысы келді. Ол Косгрейвтен өзі заңдық жұмыстармен айналысып жатқанда Дáil-де (парламентте) өзінің "басқарушы директоры" болуын сұрады, бірақ Косгрейв бас тартты. Джеймс Диллон мен Косгрейв басшылыққа таласты, нәтижесінде Диллон шешіліспен жеңіске жетіп, лидер болды. 1960 жылдары оппозицияда болған Fine Gael партиясы ішінде партияның саяси бағыты бойынша күрес басталды. Көптеген партия мүшелері Fine Gael партиясын әлеуметтік демократияға қатысты нақты қадам жасауға шақырды. Джон А. Костеллоның ұлы Деклан Костелло партия басшылығына "Әділ қоғам" деп аталатын сегіз принципті ұсынды. Бұл принциптер денсаулық сақтау және әлеуметтік әл-ауқат салаларына мемлекеттік шығындарды арттыруды, сондай-ақ экономикада мемлекеттің рөлін күшейтуді көздеді. Консервативті көзқарастарына қарамастан, Косгрейв "Әділ қоғам" құжатына белсенді жауабын білдірді. Фианна Фейл 1965 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетті, ал Fine Gael оппозицияда қалды.

Fine Gael партиясының жетекшісі

1965 жылы Джеймс Диллон 1965 жылғы жалпы сайлаудағы жеңілістен кейін Fine Gael партиясының басшысы лауазымынан кейін Лиам Косгрейв жеңіске жетті. Ол партиясын 1969 жылғы сайлауда жеңіліске ұшыратты және 1969 жылы Дайлға сайланған Гаррет Фицджеральд сияқты, әлеуметтік-демократиялық көзқарастағы жас мүшелердің үнемі сынға алуы мен қарсылығына тап болды. Косгрейвтің бұрынғы қарсыласы Деклан Костелло 1969 жылы зейнетке шықты. Косгрейвтің өкілі 1970 жылы өзгерді. Ол қару-жарақ дағдарысында маңызды рөл атқарды, сол кездегі оппозиция басшысы ретінде Фианна Фейл партиясының басшысы және Taoiseach Джек Линчті, Уақытша ИРА үшін қару-жарақ импорттауға қатысқан жоғары лауазымды министрлерге қарсы шаралар қабылдауға қысым жасады. Бұл ақпаратты оған Garda Special Branch берді, олар бұрын премьер-министрге хабарлаған еді. Косгрейвтің өз партиясының қарсылығына қарамастан, Дайлдегі дауыс беру кезінде үкіметтің терроризмге қарсы заңнамасын қолдауы оның басшылығына қауіп келтірді. Fine Gael партиясының либералдық қанаты азаматтық бостандықтарға қатысты үкіметтің қатаң заңдарына қарсы болды. Косгрейв мемлекеттің және оның институттарының қауіпсіздігін бірінші орынға қойды. 1972 жылғы мамырда Fine Gael Ard Fheis-те Косгрейв саяси қарсыластарына тойтарыс берді. Fine Gael партиясының негізін қалаушыларына сілтеме жасай отырып, ол Солтүстік Ирландиядағы ИРА тудырған қиындықтарды, келісімге қарсы болғандармен күресте алғашқы еркін мемлекет үкіметінің алдындағы қиындықтармен салыстырды. Сценарийден шығып, Косгрейв басшылыққа таластағы қарсыластарын сынады. Делегаттарға аң аулайтындары туралы сұраған Косгрейв: "кейбір пікір білдірушілер мен сыншылар қазір аралас түлкілер сияқты; олар жерге кіріп кетті, бірақ мен оларды қазып шығарамын, ал үйірме оларды ұстағанда тістеп жейді" деді. Ол сөйлеген сөзі үшін "бөлісшіл" немесе одақтас көзқарас ұстанғаны үшін сынға ұшырады, бірақ Косгрейв бір жылдан кейін Fine Gael партиясын билікке әкелді. Косгрейв 1972 жылғы қарашада үкіметтің Мемлекетке қарсы қылмыстар (өзгерістер) туралы заң жобасын қолдады, бірақ Fine Gael бұл заң жобасына қарсы болған болатын.

Тайиши (1973-1977)

1973 жылғы жалпы сайлаудан кейін Косгрейв 14 наурызда құрылған Fine Gael және Еңбек партиясының коалициялық үкіметін басқарды. Ол Ұлттық коалиция сайланған он төрт тармақты жоспарды іске асыруға бейілді болды. Үкімет министрлерінің арасында болашақ Таоишиг және жазушы Гаррет Фицджеральд, Біріккен Ұлттар Ұйымының бұрынғы дипломаты Конор Круз О'Брайен, тележурналист және ветеринария профессоры Джастин Китинг болды. Косгрейв оларды Ричард Берк, бұрынғы мұғалім Питер Барри және батыс Дублин фермері Марк Клинтон сияқты қатал христиан-демократтармен теңгерді. 1973 жылы Еңбек партиясының жетекшісі Брендан Кориш бұл лауазымнан бас тартқан кезде ол Гаррет Фицджеральдтың орнына Ричи Райанды қаржы министрі етіп тағайындады. Райан – Дублин заңгері, әдетте консервативті Fine Gael партиясының өкілі. Дегенмен, Райанды (Фианна Файл "Қызыл Ричи" деп атаған) коалицияның өлім салығын капиталға салынатын салықтармен, соның ішінде капиталдан алынатын салық және мүлік салығымен алмастыру жоспарларын жүзеге асырды. Фианна Файл бұл жаңа капиталға салынатын салықтарға күшті қарсылық көрсетті және нәтижесінде бай және мүлікті иеленушілерден айтарлықтай қолдау алды, бұл оларға болашақ сайлауларда жақсы қызмет ететін еді. 1973 жылғы қазанда Йом-Киппур соғысынан туындаған әлемдік энергетикалық дағдарыс инфляциялық проблемаларды тудырып, коалицияның қаржылық мүмкіндіктерін шектеді.

Ұрыққа қарсы

1973 жылдың желтоқсан айында Жоғарғы Сот некедегі адамдардың контрацептивтерді импорттауға тыйым салуды конституцияға қайшы деп жариялады. 1974 жылы Әділет министрі Патрик Куни некедегі жұптарға контрацепция алу мүмкіндігін реттеу және рұқсат ету мақсатында заң жобасын ұсынды. «Фианна Файл» отбасылық жоспарлау саласындағы заңды жеңілдетуге қарсы болды және қоғамдық мораль мен денсаулықты қорғау негіздерімен Дэйлде осы заң жобасына қарсылық танытты. Косгрейв өзінің консервативті көзқарастарына сәйкес, және ашық дауыс беру кезінде, ешкімге хабарсыз 1974 жылдың жазында заң жобасын жеңіліске ұшыратуға көмектесті.

Президенттікпен қақтығыстар

Коалиция 1973 жылғы президенттік сайлауда, Fine Gael үміткері Том О’Хиггинс, Fianna Fáil үміткері Эрскин Х. Чайлдерске жеңілген кезде, сайлауда сәтсіздікке ұшырады. Чайлдерс президенттік лауазымға үміттене отырып, кеңсесін ашық әрі тиімді етуге уәде берді, әсіресе Áras an Uachtaráin ішінде Ирландияның болашағына қатысты жоспарлар жасау үшін талдау орталығы құруды жоспарлады. Косгрейв оған рұқсат бермеді және Чайлдерстің кеңсесінің бұрынғы сақтық дәстүрінен бас тарту жоспарларын күйретіп жіберді. Чайлдерс 1974 жылдың қараша айында күрт қайтыс болды. Оның орнын басатын Сэрбхалл О’Далаи, Ирландияның бұрынғы Бас судьясы және Ирландияның бұрынғы Бас прокуроры, қарсылығы жоқ сайлауда келісіммен тағайындалған үміткер болды. О’Далаи Fianna Fáil партиясымен байланысты болды. Сонымен қатар, Косгрейв О’Далаидың шетел мемлекеттерінің үкіметтері алдындағы конституциялық өкілдік қызметіне жиі араластырды; оған Франциядан құрметті легион орденін алуға рұқсат берілмеді, бірақ бұрынғы президент Сеан Т. О’Келли бұрын оны алған болатын, ал Косгрейв 1976 жылы О’Далаидың орнына АҚШ-тың екі жүз жылдық мерекелік шараларына қатысты. Үкімет Ирландиядағы британдық елші Кристофер Эварт Биггстің ИРА-ның қолынан қаза табуынан кейін шілде айында Төтенше жағдайлар туралы заң жобасын ұсынды; ол 21 қыркүйекте Dáil қабылдады. Мемлекеттік кеңеспен кеңескеннен кейін О’Далаи оның конституциялықлығын тексеру үшін екі күннен кейін заң жобасын Жоғарғы сотқа жіберу құқығын пайдаланды, бұл оны үкіметпен тікелей қақтығысқа әкелді. Сот заң жобасының конституциялық екендігін растады және О’Далаи 16 қазанда заң жобасына қол қойды, бірақ сол күні Маунтмелликте ИРА-ның әрекеті Гарда қызметкері Майкл Клеркиннің қазасына әкелді. Бұрыннан ашулы болған Косгрейв үкіметі Клеркиннің өліміне О’Далаидың заң жобасын кешіктіргенін кінәлады. Косгрейв О’Далаиға Донеганның сөйлеген сөзін жеткізіп, мәселені талқылау үшін жеке кездесуден бас тартты, өйткені ол О’Далаидың Fianna Fáil-мен байланысын ұнатпады және оның мақтанышпен әрекет етуін байқады. Косгрейв Донеганның отставкасын қабылдағаннан кейін, бұл О’Далаи үшін шегіне жеткен нүкте болды, ол 1976 жылдың 22 қазанында «президенттік лауазымның қадір-қасиетін және тәуелсіздігін қорғау үшін» отставкаға кетті.

Солтүстік Ирландия

Үкімет 1973 жылғы желтоқсанда Солтүстік Ирландиядағы саяси мәселелерді шешу мақсатында Саннингдейл келісіміне қол қойды. Билікті бөлісу негізінде атқарушы орган құрылды және Ирландия кеңесі құру жоспарланды. Алайда, келісім бойынша құрылған институттар 1974 жылғы мамыр айында Ольстер жұмысшылар кеңесінің ұйымдастырған ереуілінің нәтижесінде тарап кетті. Сонымен қатар, көптеген республикалық сайлаушылар Косгрейвтің Уақытша ИРА-ға және Дублин мен Монаган қалаларындағы жарылыстарға қатысты қатал позициясына наразылық білдірді. 2003 жылғы Барронның Дублин мен Монагандағы жарылыстар туралы баяндамасында сол кездегі Fine Gael/Labour үкіметі "жарылыстарға көңілсіздік танытқан" және тергеуге жеткілікті көмек көрсетпегені айтылды. "Оларға британдық биліктің бомбалағандарды анықтаған барлау ақпараты берілгенімен, оған ешқандай шара қабылданбады". Дегенмен, саяси араласу нәтижесінде тергеу тоқтатылғанына дәлелдер жеткіліксіз болды. Коалиция "Irish Press" газетін "Garda Heavy Gang" тобының республикалық тұтқындарға жасаған зорлық-зомбылықтары туралы жариялағаны үшін сотқа берді, бірақ газет сот ісін жеңіп алды. Косгрейв Солтүстік Ирландия мәселесінде республикаға қарсы немесе юнионисттік позиция ұстанды деп айыпталды.

Экономикалық шаралар

Косгрейв үкіметінің қатал үнемдеу шаралары халықты наразылыққа толтырды. Қаржы министрі Ричи Райан "Холл Пикториал Уикли" атты сатирикалық телебағдарламада "Ричи Руин" деп аталды. Бір жылы табыс салығының ең жоғары ставкасы 77%-ға жетті. Сайлаушылар осындай жұмыссыздық пен қиындықтарды елуінші жылдардан бері бастан өткермеген еді, нәтижесінде үкіметтің беделі түсті. Заң мен тәртіпке қатысты қатал тәсіл мен экономикалық қиындықтар Косгрейв пен Кориштің халық арасындағы ықпалын азайтты.

Әлеуметтік қамсыздандыру шаралары

Әлеуметтік қамсыздандыру саласында Косгрейвтің премьер-министрлік кезінде әлеуметтік көмек көрсетуде бірқатар маңызды реформалар жүзеге асырылды. 1974 жылы барлық жұмыскерлерге ауруға, жұмыссыздыққа және кәсіби жарақаттарға қатысты сақтандыру қолданысы кеңейтілді, сондай-ақ негізгі бір реттік ауру жәрдемақысына, негізгі бір реттік қысқа мерзімді кәсіби жарақат жәрдемақысына және негізгі бір реттік жұмыссыздық жәрдемақысына табысқа байланысты компоненттер қосылды. Сол жылы зейнетақымен қамсыздандыру барлық жұмыскерлерге таратылды және түрмедегілердің әйелдеріне мүліктік жағдайын ескере отырып берілетін жәрдемақы енгізілді.

"Блокс-ин": 1977 жылғы сайлау

1977 жылғы мамыр айында Косгрейв Fine Gael Ard Fheis партиясының жалпы сайлау қарсаңында өткен жиналысында сөз сөйледі. Ол "келгендерді" ("жарықтарды") қатал сынады, олар "келіп кетіп қалуы немесе жарылып кетуі" мүмкін еді. Бұл Ирландиядағы апартеидке қарсы қозғалыстың және Ирландияның Азаматтық бостандықтар кеңесінің негізін қалаушы Кадер Асмалға немесе Брюс Арнольдқа жасалған шабуыл ретінде қабылданып, саяси тұрғыдан кері соқты. Жергілікті басқару істері жөніндегі министр Джеймс Талли сайлау округтерінің шекараларын ("Туллимандер") қайта құрды және жаңа шекаралар екі үкіметтік партияға пайдалы болады деп күтті. Дублин, Дун Лаухейрден басқа, 13 үшмандаттық округке бөлінді, онда Fine Gael және Лейборист партиясы әрқайсысы бір мандаттан алып, Фианна Файлді елордада азшылыққа түсірді. Сайлау кампаниясы Косгрейв алдын ала пікір сауалдарын жүргізбей басталды, сондықтан ол Фианна Фейлдің қолдауының деңгейін білмеді. Кампания барысында Ұлттық коалиция біршама қолдау жинады, бірақ Фианна Фейлдің сайлау алды бағдарламасындағы уәделер (баж салығын жою және көлік салығын жою) сайлаушылардың арасында өте танымал болды, нәтижесінде Ұлттық коалиция ауыр жеңіліске ұшырады, ал Фианна Фейл бұрын-соңды болмаған үлкен парламенттік көпшілікті жеңіп алды, соның ішінде Дублиннің көптеген округтерінде күтпеген екінші мандаттарды иеленді. Осыдан кейін Лиам Косгрейв Fine Gael партиясының жетекшісі лауазымынан кетіп, оның орнын Гарет Фицджеральд басты. Косгрейв 1981 жылғы жалпы сайлауда саяси өмірден кетуге шешім қабылдады.

Таоишиктен кейінгі

1981 жылы Косгрейв Дун Логер округінен Дэйл депутаты қызметінен кетті, оның орнын ұлы Лиам Т. Косгрейв басты. Ол қоғамдық өмірге қатысуын азайтты, бірақ кейде іс-шараларға қатысып, сөз сөйлейтін. 2010 жылдың қазан айында Дэвид МакКаллахтың бұрынғы Taoiseach Джон А. Костелло туралы жазған «The Reluctant Taoiseach» кітабының тұсаукесеріне қатысты. Сондай-ақ, ол 2016 жылы Пасха көтерілісінің 100 жылдығына арналған шараларға қатысып, Дублин қаласынан өтетін әскери шеруді көліктен қарап отырды. 2016 жылдың 8 мамырында Эамонн Ценнт және Катал Бругханың немерелерімен бірге Оңтүстік Дублин одағының бұрынғы орнындағы Сент-Джеймс ауруханасында 1916 жылғы көтеріліске арналған ескерткіш тақтайды ашты. Ол жыл сайын 133 082 евро зейнетақы алатын. Ол Ноклионда тұрды.

Отбасы

Оның әйелі Вера Косгрейв 2016 жылдың 15 қыркүйегінде 90 жасында дүниеден өтті. Оның ұлы Лиам Т. Косгрейв – бұрынғы саясатшы.

Өлім

Косгрейв 2017 жылдың 4 қазанында 97 жасында табиғи себептерден қайтыс болды. Ол қайтыс болғанға дейін бірнеше ай Таллахт ауруханасында жатқан. Премьер-министр Лео Варадка: «Лиам Косгрейв өмірін қоғамдық қызметке арнаған адам еді; оған алғыс айтатын және оны құрметтейтін ел, оның әрқашан ұлтты бірінші орынға қойғанын есінде сақтайды. Өмір бойы ол мемлекетіміздің демократиялық институттарын қорғауға және нығайтуға күш салды, сондай-ақ осы жолда зор батылдық пен нық қадамдар танытты. Ол әрқашан осы аралдағы халық арасындағы шынайы бірлікке жетудің жалғыз жолы – бейбіт ынтымақтастық деп сенді, ал 1970 жылдары елдің, оның сөзімен айтқанда, «Еуропа контекстінде прогресс пен дамудың жаңа кезеңіне» енгенін атап өтті. Мен Лиам Косгрейвпен бірнеше рет кездесіп, оның қасында болу бақытына ие болдым, мен әрқашан оның әмірі бар бейнесі және зор қарапайымдылығымен таң қалдым, бұл екеуі де оның ерекше қасиеттері еді». Оның жаназасы 2017 жылдың 7 қазанында өтті, содан кейін ол Инчикордағы Голденбридж зиратында әкесінің қасына жерленді. Ол ең ұзақ өмір сүрген Премьер-министр болды, 2017 жылдың 4 қазанында 97 жас 174 күндік өмірін аяқтады, бұл көрсеткішпен ол 2013 жылдың наурыз айында Эмон де Валеран рекордтысын басып өтті.