Кіріспе
1974 жылдан 1976 жылға дейін Ирландия президенті, саясаткер Cearbhall Ó Dálaigh (; 12 ақпан 1911 – 21 наурыз 1978) – ирландиялық Фианна Фейл саясаткері, судья және адвокат, 1974 жылдың желтоқсанынан 1976 жылдың қазанына дейін Ирландияның бесінші президенті қызметін атқарды. Оның туған кезде тіркелген есімі ағылшын тілінде Кэрролл О’Дейли деп жазылған, ол оны заңгерлік қызметінде пайдаланған және кейбір жарияланымдарда осылай көрсетілген. Сонымен қатар, ол 1973 жылдан 1974 жылға дейін Еуропалық Әділет сотының судьясы, 1961 жылдан 1973 жылға дейін Ирландияның Бас судьясы, 1953 жылдан 1973 жылға дейін Жоғарғы Сот судьясы, ал 1946 жылдан 1948 жылға дейін және 1951 жылдан 1953 жылға дейін Ирландия Бас прокуроры болып қызмет еткен.
the politician
Cearbhall Ó Dálaigh (; 12 February 1911 – 21 March 1978) was an Irish Fianna Fáil politician, judge and barrister who served as the fifth president of Ireland from December 1974 to October 1976. His birth name was registered in English as Carroll O'Daly, which he used during his legal career and which is recorded by some publications. He also served as a Judge of the European Court of Justice from 1973 to 1974, Chief Justice of Ireland from 1961 to 1973, a Judge of the Supreme Court from 1953 to 1973, and Attorney General of Ireland from 1946 to 1948 and from 1951 to 1953.
Ерте өмір
Сэрбхалл О Далай, төрт баланың бірі, 1911 жылдың 12 ақпанында Уиклоу округіндегі Брей қаласында дүниеге келді. Оның әкесі Ричард О'Дейли саясатқа қызығушылық танытпаған балық сатушы еді. Оның анасы Уна Торнтон болды. О Далайдың Аунхус ағасы және Уна мен Нуала есімді екі кіші қарындасы болды. Ол Санкт-Кронан ұлдар ұлттық мектебінде, содан кейін Дублинде Синг-стрит CBS мектебінде оқыды. Дублин университетінде оқып жүргенде, ол An Cumann Gaelach және Әдеби және тарихи қоғамның аудиторы болды. Сонымен қатар, ол "The Irish Press" газетінің ірланд тіліндегі редакторы болды.
Заң мансабы
Дублин университетінің колледжін бітірген О Далай 1930-шы жылдары партияның Ұлттық атқару комитетінде қызмет еткен «Фианна Файл» партиясының белсенді жақтаушысы болды. 1946 жылы ол премьер-министр Эймон де Валера басшылығымен Ирландияның ең жас Бас прокуроры болып тағайындалды және 1948 жылға дейін қызмет етті. 1948 және 1951 жылдары Дэйл мен Сенатқа сайлауда жеңіліске ұшырағанына қарамастан, 1951 жылы ол Ирландия Бас прокуроры лауазымына қайта тағайындалды.
Сот мансабы
1953 жылы ол өзінің ұстазы де Валераның ұсынысымен Жоғарғы Соттың ең жас мүшесі болып тағайындалды. Он жылдан кейін ол Ирландияның Бас судьясы болды, бұл ұсынысты Таоишиг Сеан Лемас жасады. Ол жастық шағында актерлікпен айналысып, актер Сирил Кусакпен жақын дос болды. Көптеген адамдар О Далай мен Кусактың 1959 жылы Диснейдің «Дарби О’Гилл және кішкентай халық» фильмінің Дублиндегі тұсаукесеріне қарсы пикетке шыққандығын айтады, себебі олар фильмде ирландтардың стереотиптік бейнеленгенін қабылдамады. Алайда, осы оқиғаның болғанын растайтын заманауи деректер жоқ. Ол АҚШ-тың Солтүстік Вьетнамды бомбалауына қарсы болды. 1972 жылы Таоишиг Джек Линч оппозициялық партияларға президент де Валераның келесі жылдың маусымында аяқталатын екінші мерзімінен кейін О Далайды Ирландия президентігіне ұсынуға келісуді ұсынды. «Финэ Гэл» партиясы болашақ үміткері Том О’Хиггинстің 1973 жылғы президенттік сайлауда жеңіске жететініне (ол 1966 жылы де Валераға шамалы айырмамен жеңіліп қалған еді) сенгендіктен ұсыныстан бас тартты. «Фианна Фейл» партиясының Эрскин Х. Чайлдерс келесі сайлауда жеңіске жетті. Ирландия Еуропалық экономикалық қауымдастыққа қосылған кезде Линч О Далайды Еуропалық сотта Ирландия судьясы ретінде тағайындады.
Ирландия Президенті
О Далаидың президенттік қызметі даулы болды. Ирланд тілінде сөйлейтін халық пен суретшілер арасында танымал болған және көптеген республикашылдар тарапынан құрмет көрген ол, сол кездегі Fine Gael басшылығындағы үкіметпен, әсіресе министр Конор Круз О’Брайенмен және Taoiseach Лиам Косгрейвпен шиеленісті қарым-қатынасқа ие болды. 1976 жылы конституциялық өкілеттігін пайдаланып, заң жобасын оның конституциялықтығын тексеру үшін Жоғарғы Сотқа жіберу туралы шешімі, Fine Gael Labour National Coalition коалициясымен қақтығыс тудырды. 1976 жылдың 23 шілдесінде Ұлыбританияның елшісі Кристофер Эварт Биггсті Уақытша Ирландия Республикалық Армиясы (ИРА) өлтiргеннен кейін, үкімет қылмыс жасаған күдікпен ұстау мерзімін екі күннен жеті күнге дейін ұзарту ниетін жариялады. О Далаи нәтижедегі заң жобасын, яғни Төтенше жағдайлар туралы заң жобасын Жоғарғы Сотқа жіберді. Сот заң жобасының конституциялық екендігіне үкім шығарғаннан кейін, ол 1976 жылдың 16 қазанында заң жобасына қол қойды. Сол күні Маунтмелликте ИРА бомбасы өлкелік полицияның қызметкері Майкл Клеркиннің өмірін қиды. Үкімет министрлері О Далаидың іс-әрекеттерін осы Гарданың қазасына себепкер болды деп қарады, себебі ол заң жобасын Жоғарғы Сотқа жібергеннен кейін Төтенше жағдайлар туралы заңға қол қоюды кешіктірді. Келесі күні қорғаныс министрі Пэдди Донеган Муллингардағы казармаға барып, жаңа асхананы ашқан кезде президентті заң жобасын Жоғарғы Сотқа жібергені үшін сынап, оны «үлкен арсыздық» (немесе мүмкін «нағыз арсыздық» немесе «үлкен ақымақтық») деп атады. О Далаидың жеке құжаттары президенттің (Қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы ретінде) және Қорғаныс министрі арасындағы қарым-қатынастың министрдің армия штабының бастығы мен басқа да жоғары ранкті офицерлердің алдында айтқан сөздерінен кейін «өзгермейтін түрде бұзылғанын» көрсетіп тұр. Донеган отставкаға кетемін деді, бірақ Taoiseach Лиам Косгрейв оны қабылдаудан бас тартты. Бұл О Далаи үшін соңғы шегі болды, ол Косгрейвтің конституциялық міндетін орындамағанын және президентті мемлекеттік мәселелер туралы үнемі хабардар етпегенін айтты. Ол 1976 жылдың 22 қазанында «президенттіктің институттық беделін және тәуелсіздігін қорғау үшін» президенттік лауазымнан кетті. Оның орнына Патрик Хиллери Ирландия президенті болды.
Өлім
О’Дала 1978 жылы президенттік лауазымнан кеткеннен кейін екі жылға жетпей жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол Керри округіндегі Сним қаласына жерленген.