Таллинн Телемунарасы

Кіріспе

Таллин телемұнарасы – 1980 жылғы Мәскеу жазғы Олимпиадасындағы жарыстарға телекоммуникациялық қызметтерді жақсарту үшін салынған, бақылау алаңшасы бар, дербес тұрған құрылым. Ол Таллин қаласының орталығынан солтүстік-шығысқа қарай алты шақырым жерде орналасқан. 313 м биіктігімен телемұнара Таллиндегі ең биік құрылым болып табылады. Мұнара 1980 жылдың 11 шілдесінде ресми түрде ашылды. 170 метр биіктіктегі көру алаңшасы 2007 жылдың 26 қарашасына дейін жұмыс істеді, содан кейін жөндеу жұмыстарына жабылды. 2012 жылдың 5 сәуірінде мұнара қайтадан келушілерді қабылдай бастады. Ғимаратты Levira (бұрынғы Estonian Broadcasting Transmission Center Ltd) басқарады және ол Әлемдік Ұлы Мұнаралар Федерациясының мүшесі. Архитекторлары – Давид Базиладзе және Юрий Синис, инженерлері – Владимир Обыдов пен Евгений Игнатов. Құрылыс жұмысын Александр Эхала қадағалады. Негізгі тас 1975 жылдың 30 қыркүйегінде қаланды, ал ғимарат 1980 жылдың 11 шілдесінде ашылды (бірақ алғашқы хабар тарату 1979 жылы өтті). Мұнараның корпусы 50 см қалыңдығы бар темірбетон сақиналарынан тұрады, олардың жалпы салмағы 17 000 тонна, ал мұнараның жалпы салмағы шамамен 20 000 тоннаны құрайды. Құрылыс кезінде мұнара өрттен зардап көрді. Бастапқыда айналмалы бөлігі болуы жоспарланған 21-ші қабаттағы бақылау алаңшасы жерден 170 м биіктікте орналасқан және диаметрі 38 м. 2007 жылдың 26 қарашасында мұнара көпшілікке жабылды. Жабылу алдында билеттердің бағасы 60 эстон кроны болды, бетон және металл баспалдақтан басқа, бақылау алаңшасына екі лифтпен жетуге болады. Вильнюс телемұнарасы ұқсас сәулеттік дизайға ие, бірақ жерден 165 м биіктікте айналмалы бақылау алаңшасы бар. Құрылымы 190 метрлік темірбетон мұнарадан және оның үстіндегі 124 метрлік металл мачтадан тұрады. Мұнараның ішінде жабдықтар бөлмелері, кіреберіс залдары және конференц-орталықтары бар екі қабатты ғимарат орналасқан. Мұнараның негізіндегі диаметрі 15,2 метр, ал қабырға қалыңдығы 50 см. 140 метрден жоғары мұнараның диаметрі 8,2 метрге дейін азаяды. Құрылыста барлығы 10 000 м³ бетон және 1900 тонна болат пайдаланылды. Таллин телемұнарасы 2012 жылдың 5 сәуірінде KOKO Arhitektid компаниясы жасаған жаңа интерьер дизайнымен қайта ашылды. Жергілікті нұсқаулықтар бақылау алаңшасынан Таллин қаласының және Фин шығанағының көрінісін жарнамалайды. Мұнара 1980-жылдарғы кеңестік стильде салынған және бақылау қабатында мейрамхана орналасқан. Мұнараның негізінде 1991 жылғы Кеңес Одағының төңкерісі кезінде қалған оқ тесіктері әлі де көрінеді.

Television tower in Tallinn, Estonia

Tallinn TV Tower is a free standing structure with an observation deck, built to provide better telecommunication services for the 1980 Moscow Summer Olympics regatta event (see Sailing at the 1980 Summer Olympics). It is located near the suburb Pirita, six km north east of the Tallinn city center. With its 313 m (1030.2 ft), the TV tower is the tallest nonbuilding structure in Tallinn. The tower was officially opened on 11 July 1980. The viewing platform at a height of 170 metres was open to the public until 26 November 2007, when it was closed for renovation. The tower began receiving visitors again on 5 April 2012. The building is administered by the public company Levira (formerly Estonian Broadcasting Transmission Center Ltd) and is a member of the World Federation of Great Towers. The architects were David Baziladze and Juri Sinis, the engineers Vladimir Obydov and Yevgeny Ignatov. The construction work was supervised by Aleksander Ehala. The cornerstone was laid on 30 September 1975, and the building was inaugurated 11 July 1980 (although the first transmission took place in 1979). The tower body was constructed of reinforced concrete rings 50 cm thick that weigh a total of 17,000 tonnes, and the total tower weight is approximately 20,000 tonnes. The tower survived a fire during construction. The observation deck on the 21st floor, originally designed to have a rotating section, is located 170 m above ground and has a diameter of 38 m. The tower was closed to the public on 26 November 2007. Before it was closed, tickets were priced at 60 Estonian kroon and, aside from an infrequently used concrete and metal staircase, the observation deck was accessed by two elevators. The Vilnius TV tower has a similar architectural design but features a rotating observation deck 165 m above ground. The structure consists of a 190 metre reinforced concrete tower and a 124 metre metal mast on top of it. Under the tower is a two storey building with equipment rooms, entrance halls and a conference centre. The diameter of the tower at its base is 15.2 metres and the wall thickness is 50 cm. The diameter of the tower from 140 metres up is 8.2 metres. A total of 10,000 m3 of concrete and 1,900 tonnes of steel were used in the construction. The Tallinn TV tower was reopened on 5 April 2012 with completely new interior design made by KOKO Arhitektid. Local guide books advertise the observation deck's views of Tallinn and extending to the Gulf of Finland. The tower is described as having a 1980s Soviet feel and a restaurant is located on the observation floor. Bullet holes dating from the Soviet coup attempt of 1991 are still visible at the base of the tower.

1991 жылғы Эстония қорғанысы

Көпке танымал оқиғада 1991 жылы өмірлерін қауіпке тігіп, жаңадан құрылған Эстония Республикасының еркін бұқаралық ақпарат құралдарын совет әскерінен қорғаған бірнеше радио операторлары туралы айтылады. Қорғаушылар лифт есігі мен қаптамасы арасына қағанана қорапты тіреп қойды, соның салдарынан лифт істен шықты, ал совет әскері үшін мұнараның шамамен 1000 сатысынан өту ғана мүмкін болды. Операторлардың тағы бір мүмкіндігі – отты сөндіру жүйесі болды, ол ауадан оттекті алып тастайтын. Бұл жүйені іске қосса, мұнарадағы барлығы, соның ішінде қорғаушылардың өзі де уланып, қаза табар еді. Бірақ жүйенің жұмыс істегені немесе оны қолдану туралы айтқандарының қорқыту екені белгісіз. Бұл оқиға Эстонияда кеңінен танымал, сондай-ақ "1991 жылғы тамыз" фильміне және "Әнші революция" деректі фильмінде толыққанды баяндалған.

Таллин телеқондырмасының құрылымдық ерекшеліктері

Таллин телемұнарасының құрылысына 32 құрылыс кәсіпорны қатысты. Теледидар мұнарасын Мәскеудегі Байланыс министрлігінің Мемлекеттік жобалау институтының мамандары жобалаған. Бас инженер Евгений Игнатов, бас дизайнер Владимир Обидов, сәулетшілер Юрий Синис және Давид Базиладзе болды. Команда екі мәселеге тап болды: мұнараның конструкциясын таңдау және оны орналастыру үшін ең қолайлы жерді анықтау. Таңдалған конструкция – 314 метрлік антенна қызметін атқаратын, темір бетоннан жасалған еркін тірелетін негізгі бөлігі және болаттан жасалған жоғарғы бөлігі болды. Арматуралы бетоннан жасалған мұндай теледидар мұнарасының ішкі кеңістігі барлық қажетті жабдықты орнатуға, сондай-ақ жоғары жылдамдықты лифт арқылы қол жетімді мейрамханасы бар көру платформасын қосуға жеткілікті. Мұнараның биіктігі радио және теледидар сигналдарын қолайлы ауа райы жағдайында 90 километрге дейін таратуға мүмкіндік береді. Орналасу орны үшін бірнеше фактор ескерілді: сигналды дұрыс қабылдау үшін густонаселенген қалалық аймақтардан қажетті қашықтық, жергілікті топырақтың геологиялық ерекшеліктері, әуежайға қашықтық және Таллин қаласының көрінісіне тигізетін әсер. Таңдалған орын қала орталығынан 8 километр қашықтықта, ботаникалық бақ пен автоспорт клубынан алыс емес демалыс аймағында орналасқан. Бұл орын теңіз деңгейінен 23 метр биіктікте жатыр. Қаладан және теңізден анық көрінетін мұнара айналадағы ландшафтқа үстемдік етеді және жергілікті сәулетке әсер етеді. Мұнараның құрылымын үш бөлікке бөлуге болады: негізі, темір бетоннан жасалған мұнараның өзі (190 м) және болат антенна (124 м). 150–182 метр биіктікте мұнарада диаметрі 38 метрлік суперконструкция орналасқан, онда көру платформасы, мейрамхана және коммерциялық радиостанциялардың жабдықтары орналасқан. Мұнараның негізін қоршап тұрған екі қабатты ғимараттың диаметрі 38 метр, онда техникалық және қосалқы жабдықтар орналасқан. Негізді құрылыс үшін темір бетоннан жасалған плитаның диаметрі 38 метр, қалыңдығы 2,5 метр және жер астына 8,5 метр тереңдікке көмілген. Бұл плитаның үстінде диаметрі 15,2 метр, ал 180 метр биіктікте диаметрі 8,2 метр болатын темір бетоннан жасалған мұнара тұрғызылған. Төменгі бөлігіндегі қабырғаның қалыңдығы 500 мм, ал жоғарғы бөлігінде 350 мм; бұл мұнараның тіпті күшті дауыл жағдайында да тұрақтылығын қамтамасыз ету үшін жасалған. 1967 жылға дейін Эстониядағы барлық биік құрылыстар екінші жел күші деңгейіне сәйкес қауіпсіздік талаптары бойынша салынған. 1967 жылы болған дауылда желдің жылдамдығы секундына 42 метрге жеткеннен кейін теледидар мұнарасы төртінші жел күші деңгейіне сәйкес жобаланды. Мұнараның жалпы салмағы 20 000 тоннадан асады. Құрылымның ауырлық орталығы мұнараның негізінде орналасқан, сондықтан тіпті негіздік плита жер бетінде болса да, ол құламайды. Бас мердігер – Таллин құрылыс тресі, ал субподрядшылар – Арматуралы бетон құрылыс тресі, Металл конструкциялар тресі және Радио құрылыс тресі. Жұмысты Эстония КСР Байланыс министрлігінің Теледидар мұнарасын салу басқармасы тапсырды, оның директоры – Vootele Tõsine.

Thirty two building enterprises participated in the construction of the Tallinn TV tower. The TV tower was designed by specialists at the State Design Institute of the Ministry of Communications in Moscow. The chief engineer was Yevgeny Ignatov, the chief designer was Vladimir Obydov and the architects were Juri Sinis and David Basiladze. The team faced two challenges: to choose a suitable tower structure and select the best location for it. The structure selected was a freely supported base part from reinforced concrete and steel upper part serving as the antenna, with a total height of 314 metres. The internal space of such a TV tower made from reinforced concrete is sufficient for installation of all the necessary equipment and addition of a viewing platform with a restaurant, accessed via a high speed lift. The height of the tower is such that it is capable of transmitting excellent radio and television signals to distances of up to 90 kilometres in ideal weather conditions. Several factors were taken into account for the location: the required distance from densely populated urban areas to ensure proper signal reception, geological features of the local soil, distance from the airport, and impact on Tallinn's skyline. The chosen spot was 8 kilometres from the city centre, in a rest and recreation zone not far from the botanical garden and a motor sports club. The location is 23 metres above sea level. The tower, clearly visible from the city and from the sea, dominates the surrounding landscape and affects the local architecture. The structure of the tower can be divided into three sections: the foundation, the tower itself from reinforced concrete (190 m) and the steel antenna (124 m). From 150–182 metres the tower contains a superstructure that is 38 metres in diameter, housing the viewing platform, the restaurant and the equipment room for commercial radio stations. The two storey building that surrounds the base of the tower is also 38 metres in diameter and contains technical and auxiliary facilities. The foundation slab made from reinforced concrete is 38 metres in diameter, 2.5 metres thick and buried 8.5 metres below ground level. This slab supports a tower of reinforced concrete that is 15.2 metres in diameter at the base and only 8.2 metres in diameter at a height of 180 metres. The wall thickness in the lower part is 500 mm and 350 mm in the upper part; this is to ensure tower stability even in strong storm conditions. Before 1967 all tall structures had been built in Estonia in compliance with the safety requirements applicable to structures situated in areas with the second wind strength level. After a storm in 1967, with the wind speed reaching 42 metres per second, the TV tower was designed in compliance with the fourth wind strength level requirements. The mass total of the tower is over 20,000 tons. The centre of gravity of the structure is in the base of the tower, which is why it could not fall over even if the foundation slab were on the surface of the ground. The general contractor was the Tallinn Construction Trust and the subcontractors were the Reinforced Concrete Construction Trust, the Metal Structures Trust and the Radio Construction Trust. The work was commissioned by the TV Tower Construction Directorate of the Ministry of Communications of the Estonian SSR, with Vootele Tõsine as its director.

Құрылыс жұмыстары

Теледидар мұнарасын салу кезінде бірнеше жаңа техникалық шешімдер қолданылды. Құрылысы жылжымалы қалып әдісімен жүзеге асырылған темір бетон мұнараның өзі де осылай құрастырылды. Бетон қалыпты 2,5 метр биіктікте орнатып, содан кейін арматура орнатылып, бетон құйылды. Одан кейін бетон қалыбы жоғары жылжытылып, жаңа диаметрге дейін тарытылды, соның нәтижесінде темір бетонның жаңа бөлігі қалыптасты. Бүгінде мұнарада осы процестен пайда болған сақиналарды 2,5 метр интервалмен көруге болады. Бетон 8 ай бойы үзіліссіз құйылды, мұнара ландшафттан біртіндеп көтерілді. Құрылысшылар мұнай тақтасы күлі мен Портленд цементіне негізделген М 400 бетонын пайдаланды. Бұл бетонды Вернер Кикастың жетекшілігімен Таллин политехникалық институтының ғалымдары әзірлеген. Бетон 300 айналымға дейін қырып-сынуға төтеп беруге арналған. Кейінгі тексерулер көрсеткендей, бұл бетонның беріктігі жоспарланғаннан да жоғары. Құрылыстың антенна бөлігі болаттан жасалған цилиндрлерден тұрады. Металл антеннаны ығыстыру әдісімен орнатты. Алдымен кішкентай диаметрлі цилиндр қажетті биіктікке көтерілді, содан кейін оның үстіне үлкен диаметрлі цилиндр орнатылып, кішкентай цилиндр блоктар мен лебёдкалар көмегімен жоғары итерілді. Құрастыруды әр цилиндрге теледидар мен ультрақысқа толқынды таратушы вибраторларды бекітумен аяқтады. 120 тоннадан астам салмақты металл қаңқа мұнараның негізінде жиналып, содан кейін 170 метр биіктікке көтерілді. Құрылыс жұмыстарын бастап соңына дейін бригадир Александр Эхала және команда шебері Вайно Саар қадағалады. Олар жиі күрделі мәселелерді шешуге мәжбүр болды, ал жобалаушылар олардың шешімдерімен келісіп отырды. Теледидар мұнарасының геодезиялық сәйкестігі тұрақты түрде тексеріледі: іргетастың шөгуі, тік бұрылыс, темір бетон және металл бөлшектерінің жағдайы және басқа да параметрлер. Желдің әсерінен теледидар мұнарасының жоғарғы бөлігінің 1,5 метрге дейін, ал қарау платформасының 90 см-ге дейін ауытқуына рұқсат етіледі. Желден басқа, күннің қыздыруы да мұнараға әсер етеді, нәтижесінде жоғарғы бөлігі ерекше қисық сызықты құрайды. 190 м-ден 260 м-ге дейінгі болат бөлігінде екі адамға арналған лифт және антенна жабдықтарын тексеру мен жөндеу үшін сыртқы платформаларға кіруге арналған люктер орналасқан. Антенна бөлімінен төменгі қабаттағы мұнарада жерден 190 метр биіктікке дейін 1050 сатыдан тұратын баспалдақ бар.

Several new technical solutions were implemented during the construction of the TV tower. The reinforced concrete tower itself was assembled using the sliding mold method. The concrete mold was installed at a height of 2.5 metres; then the armature was inserted and the concrete poured. After that the concrete form was shifted upwards, narrowed to the new diameter and the new section of reinforced concrete created. Today the rings resulting from this process can still be seen at 2.5 metre intervals on the tower. The concrete was poured continuously for 8 months, with the tower gradually rising above the landscape. The builders used M 400 concrete based on oil shale ash and Portland cement. This concrete had been developed by the scientists at the Tallinn Polytechnical Institute under the supervision of Verner Kikas. The concrete was designed to withstand 300 frost resistance cycles. Subsequent inspections have revealed that the strength of this concrete is even higher than stipulated. The antenna part of the structure is made from steel cylinders. The metal antenna was installed using the ejection method. At first a smaller diameter cylinder was lifted to the necessary spot; then over it was placed a larger diameter cylinder and the smaller cylinder was pushed up through it with blocks and winches. The assembly was completed by attaching to each cylinder the television and ultra short wave transmitter vibrators. The upper metal framework, weighing over 120 tons, was assembled on the ground around the base of the tower and then raised to 170 metres. From start to finish all building work was supervised by foreman Aleksander Ehala and team master Väino Saar. They often had to solve complicated problems and the designers always agreed with their solutions. The TV tower is regularly checked for geodetic compliance: foundation settling, vertical deviation, condition of reinforced concrete and metal components, and other parameters. The allowed sway of the top of the TV tower due to wind is 1.5 metres; of the viewing platform, 90 cm. Besides winds, the tower is affected by solar heating, resulting in the top “drawing” a peculiar curve. The steel part, from 190 m to 260 m, has a lift for two persons and hatches for access to the external platforms for the purpose of inspection and repairs of the antenna equipment. In the tower below the antenna section there is also a staircase with 1,050 steps from the basement to a height of 190 metres.

Теледидар мұнарасындағы оқиғалар

1980 жылғы сәуірде команда шебері Саар ірі құрылыс апатының алдын алды. Дәнекерлеушінің немсезінен мұнара шахтасындағы кабельдер өртенді. Құрылыс үлкен түтік сияқты болғандықтан, желдің күші зор болды. Сөйтіп, өрт 5-ші қабаттан басталып, мұнара бойымен жылдам тарады. Саар өртенген жерге жетіп, 23-ші қабаттағы кабельдерді кесіп, оттың мұнараның металл бөлігіне жетуіне бөгет жасады. Антенна құрылымы оттың ыстығына тап болғанда құлап кетуі мүмкін еді. Өрт салдарынан келген зиян бір ай ішінде жойылды. Он жылдықтар бойы телемұнарадағы антенна жабдықтары толықтай жаңартылды. FM толқын диапазонының енгізілуіне байланысты радиоантенналар қайта жабдықталды. Бірақ, мұнараның ең жоғарғы бөлігінде 45-ші телеарнаның 12 метрлік құбыр тәрізді антеннасын орнату кезінде апат болды. Юри Макаров – белгілі жергілікті кәсіпкер, ол Tipp TV деген жаңа телеарна құрды, оның құрамына итальяндық жасалған хабар тарату құралы телемұнараға орнатылды. 12 метрлік құбыр антенна АҚШ-тан сатып алынып, Макаров Санкт-Петербургтен шақырылған тікұшақтың көмегімен орнатуды ұйымдастырды. Тікұшақ мұнараның үстінен ескі радиоантеннаны сәтті алып тастады. 1994 жылдың 19 мамырында таңертең тікұшақ жаңа антеннамен ұшып кетті. Антенна кабельге ілініп, тікұшақ антеннаның ұшын арнайы ойыққа енгізуге тырысты. Желдің күші 8 балға жетті. Антенна мұнараға тиген кезде, ұшқыштар оның ойыққа енгенін қате түсініп, кабельді босатты. Құлаған антенна ресторан төбесіне тиіп, қоршауды қиратты. Көрермендер алаңының шатыры мен терезелері сынып кетті. Антеннаның өзі де зақымданып, сынды. Кейін жаңа антенна жіберілді және жетекші инженер Виталий Лонкиннің бақылауымен мамандар оны сәтті орнатты. Саар ресторан төбесіндегі жөндеу жұмыстарын қадағалады.

In April 1980 team master Saar prevented a major construction accident. A welder's negligence had caused the cables in the tower shaft to catch fire. The draught was strong because the structure acted like a giant chimney. The fire thus progressed quickly up the tower from the point of origin on the 5th storey. Saar managed to outrace the conflagration and cut the cables on the 23rd storey, thus preventing the fire from reaching the metal part of the tower. Had the antenna structure been subjected to heat from the fire, it might have collapsed. The fire damage was repaired within one month. Over the decades the antenna equipment on the TV tower underwent a major overhaul. Due to the introduction of the FM waveband the radio antennas were rebuilt. But an accident ensued during installation of a 12 metre pipe shaped antenna for the 45th television channel transmitter at the very tip of the tower. Jüri Makarov was a prominent local businessman who created a new television station, Tipp TV, and that included installation on the TV tower of an Italian made transmitter for the channel. The corresponding antenna, a 12 metre pipe, had been purchased in the United States, and Makarov arranged to install it with the aid of a helicopter commissioned from St. Petersburg. The helicopter successfully removed an old radio antenna from the top of the tower. In the early morning on 19 May 1994 the helicopter took off with the new antenna. The helicopter, with the antenna suspended under it on a cable, attempted to manoeuvre to insert the end of the antenna into its slot. The wind was disruptive, its force reaching 8. When the antenna touched the tower, the pilots mistakenly assumed that it had gone into the slot and released the cable. The falling antenna hit the restaurant roof and grazed the railing. The roof of the viewing platform and its windows shattered. The antenna itself broke as well. A new antenna was later sent and specialists successfully installed it under the supervision of leading engineer Vitali Lonkin. Saar oversaw the repairs to the restaurant roof.