Кіріспе
Қозғалтқыштың айналымдарын төмендетуге арналған беріліс
Овердрайв – автомобильдің тұрақты жылдамдықпен қозғалуы кезінде қозғалтқыштың айналымдарының (rpm) төмендеуі, нәтижесінде жанармайдың үнемді пайдаланылуы, шудың азаюы және тозудың төмендеуі. Бұл термин көп мағыналы. Оны ағылшын компаниясы Laycock Engineering (кейін GKN Laycock) Шеффилдтегі Little London Road мекенжайында өндірген. Де Норманвилльдің ойлап тапқан жүйесін Лейкок компаниясы, оның Лейкок өнімдерінің инженерімен кездейсоқ кездесуінен кейін қабылдап, өндіріске енгізді. Де Норманвилльдің овердрайвтері алдымен Standard Triumph компаниясының көліктерінде қолданылды, содан кейін Ford, BMC және British Leyland, Jaguar, Rootes Group және Volvo сияқты көптеген автомобильдерде пайда болды. Тағы бір британдық компания, бұрынғы авиақұрылысшы Fairey, Land Rover үшін толығымен механикалық агрегатты жасады, ол бүгінге дейін Америкада өндірілуде. Лейкок жүйесін алғашқы рет қолданған өндірістік көлік 1948 жылғы Standard Vanguard Saloon болды. Алғашқы құрылғы A типіндегі овердрайв болды, ол 1950-ші жылдарда және 1960-шы жылдардың соңына дейін көптеген спорттық автомобильдерге орнатылды. Jaguar, Aston Martin, Ferrari, Austin Healey, Jensen, Bristol, AC, Armstrong Siddeley және Triumph TR спорттық автомобильдерінің қатары (TR2-ден бастап 1972 жылғы TR6 үлгісінің соңына дейін) сияқты бірнеше танымал брендтер A типіндегі овердрайвтерді пайдаланды. 1959 жылы Laycock Engineering Company D типіндегі овердрайвті ұсынды, ол Volvo 120 және 1800, Sunbeam Alpines және Rapiers, Triumph Spitfires, сондай-ақ 1962–1967 жылғы MGB (3 синхронизациялы берілісі бар) сияқты автомобильдерге орнатылды. 1967 жылдан бастап LH типіндегі овердрайв енгізілді, ол 1968–1980 жылғы MGB, MGC, Ford Zephyr, ертедегі Reliant Scimitars, TVR және Gilberns сияқты модельдерде қолданылды. J типіндегі овердрайв 1960-шы жылдардың соңында пайда болды және Volvo, Triumph, Vauxhall/Opel, American Motors және Chrysler автомобильдеріне, сондай-ақ Ford Transit фургондарына бейімделді. P типіндегі овердрайв соңғы жаңартуларды белгіледі және Gear Vendors U.S. нұсқасында және Volvo нұсқасында өндірілді. Volvo нұсқасы J типінің өлшемдерін сақтап, жаңартылған 18 элементті бос дөңгелек және планеталық механизм арқылы күштірек байланысқа ие болды. Gear Vendors U.S. нұсқасы жоғары сыйымдылық пен ұзын артқы корпус үшін 1.375 сыртқы диаметрлі шығыс білікті пайдаланды. 40 жыл ішінде Laycock Engineering 3,5 миллионнан астам овердрайв агрегаттарын өндірді, олардың миллионнан астамы Volvo автомобильдеріне орнатылды. 2008 жылы АҚШ-тың El Cajon, California қаласындағы Gear Vendors, Inc. компаниясы GKN-нің барлық овердрайв активтерін сатып алып, АҚШ нұсқасын және J және P типтерінің барлық қосалқы бөлшектерін әлемдік деңгейде өндіруді жалғастырды. Жүйе стандартты беріліс қорабының артқы жағына орнатылған, беріліс қорабының шығыс білігіне әсер ететін май қысымымен жұмыс істейтін құрылғыдан тұрады. Май қысымы, соленоидтар және поршеньдер жүйесі арқылы овердрайв қолданылған кезде қозғалтқыштың айналымдарын 22% -ға төмендетті (.778). Мысалы, Triumph TR5 машинасына орнатылған овердрайв жүйесі 2-ші, 3-ші және жоғарғы берілісте жұмыс істейді. Овердрайв қосылғанда айналымдар 3000-нан 666 айналымға дейін төмендейді, ал 3500-нан 777 айналымға дейін 2723 айналымға дейін төмендейді. Бұл айналымдардың төмендеуі жанармайдың үнемді пайдаланылуына орасан зор әсер етіп, тас жолда жүргенде 22%-ға жуық азайтуға мүмкіндік берді.
Солтүстік Америкада
Автоматты берілістер кеңінен таралғанға дейін, әсіресе 1950 жылдары, көптеген артқы дөңгелекті американдық автомобильдері overdrive опциясымен қол жетімді болды. Уильям Б. Барнстың Индиана штатының Мунси қаласында жасаған және Warner Gear бөлімшесінде өндірілген маңызды жетістіктерінің арқасында, BorgWarner беріліс қорабын берді, ол беріліс пен қысқартылған жетек осінің арасына зауыттан орнатылды. Overdrive функциясы қосылған жағдайда, айналымды жылдамдықты арттыру педалін баспай, ақырын жіберу арқылы қосылып, ажыратылатын болды, бұл жартылай автоматты жүйеге ұқсас болды. Сондай-ақ, электрлік соленоид газ педалі астындағы қосқыш арқылы жүйені өшіріп, автоматты берілістегі жылдамдық төмендетумен тең болатын мүмкіндік берді. Кейбір тұрақ тежегіштерінде қолданылатын боуден кабеліне қосылған тұтқа да жүйені механикалық түрде тоқтату үшін қарастырылған. Негізгі 3 жылдамдықты берілісте 2-ші жылдамдықпен overdrive қолданғанда, қатынас 3-ші жылдамдыққа ұқсас болды, ал негізгі берілісте 3-ші жылдамдықпен қолданғанда, жалпы қатынас бөлшектік (яғни, "шынайы overdrive") болды. Бұл тозуды, жыртылуды, шуды және басқарудағы қиындықтарды азайту үшін маңызды болды. Мұндай қосымша overdrive қораптары 1930 жылдан 1970 жылға дейін автомобильдер мен жеңіл жүк көліктері үшін қол жетімді болды. Бүгінде, отынды үнемдеудің артықшылығынан туыстап, көптеген бензин және дизельдік автомобильдер мен жүк көліктері overdrive берілісімен жабдықталған. Overdrive автоматты және механикалық берілістерде қосымша беріліс ретінде (кейбір жағдайларда екі) қарастырылады.
Отынның үнемдеуі және трансмиссиялық жүйелердің тозуы
Ашық берілісті пайдаланғанда автомобильдің қозғалтқышының айналу жиілігі төмендейді, бұл тозуды азайтады және әдетте отынды үнемдейді. 1981 жылдан бері АҚШ-тың корпоративтік отын экономиясы (CAFE) заңнамасы бойынша, дерлік барлық отандық көліктер отынды үнемдеу үшін ашық беріліспен жабдықталған. Автомобильдің иесінің нұсқаулығына жүгініп, ашық берілісте жұмыс істеу үшін тиісті жылдамдықты анықтау қажет. Барлық қозғалтқыштардың ең жоғары тиімділікке ие диапазоны болады және егер ашық беріліс қолданылғанда, қозғалтқыш осы диапазоннан тыс жұмыс істесе, отын үнемдеуіне қол жеткізілмейді. Жалпы күш берілісінің азаюы үш негізгі факторға байланысты: беріліс қатынасы (ашық беріліс қоса алғанда), дифференциал қатынасы (оське орналасқан) және дөңгелек өлшемі. Айналу жиілігі мәселесі дифференциалдың жоғары қатынасы болғанда және оны өтеу үшін ашық беріліс қолданылғанда туындайды. Бұл жоғары жылдамдықтарда жағымсыз дірілдерге және центробектік күштер немесе тепе-теңдіктің бұзылуынан жетек біліктерінің зақымдануына әкелуі мүмкін. Жетек білігі әдетте қуыс металл түтік болып табылады, дірілді азайту үшін теңгерілуді қажет етеді және ішкі нығайту элементтері жоқ. Жетек білігі мен байланысты бөліктердің жоғары жылдамдықтары ашық беріліс пен жоғары дифференциал қатынасы (немесе тіпті өте кішкентай дөңгелектер) біріктірілген жағдайда жылу және тозу проблемаларын тудыруы мүмкін, сондай-ақ қажетсіз үйкеліс тудыруы мүмкін. Бұл өте маңызды, өйткені дифференциал тісті доңғалақтары ауыр майға батырылған және корпустың үстінен ауа ағынынан басқа, көбінесе қосымша салқындату қарастырылмайды. Сондықтан ашық берілісті пайдалануды шектеу және бірінші берілістің жоғары қатынасын қамтамасыз ету маңызды, бұл қозғалтқышты ең тиімді айналу жиілігінде ұстап тұру үшін бірінші және соңғы берілістер арасында көбірек берілістерді пайдалануды білдіреді. Осы себепті қазіргі заманғы автомобильдердің беріліс құрылымдарында көбірек берілістер кездеседі. Сондай-ақ, бірнеше ашық беріліс берілістері көлік құралында сирек кездеседі, тек ерекше жағдайларда ғана, мысалы, жүк көліктері немесе жоғары өнімділік автомобильдерінде, оларға жоғары (сандық) дифференциал қатынасы қажет болғанда. Дегенмен, қос ашық беріліс беріліс жүйелері басқа көліктерде де жиі кездеседі, көбінесе біліктердегі азайтқыш қатынастармен, бірақ әдетте тек белгілі бір жылдамдықтан асып түскенде ғана қосылады.