Кіріспе

Некроним (гр. νεκρός, nekros, "өлі", ὄνομα, ónoma, "аты") – қайтыс болған адамның аты немесе оған сілтеме. Көптеген мәдениеттерде қайтыс болғандарды еске алумен байланысты тыйымдар мен дәстүрлер бар. Олардың бірі – адамның нақты атын ешқашан атамау, оның орнына айқын емес сөздер қолдану, ал екіншісі – қайтыс болған адамның құрметіне басқа нәрселерге немесе адамдарға ат қою арқылы жаппай еске алу. Мысалы, кейбір мәдениеттерде жаңа туған балаға жақында қайтыс болған туысының атын (некроним) беру қалыпты жағдай. Бұл мәдениеттен мәдениетке өзгешелік көрсетсе де, некронимдерді пайдалану кең таралған.

Қолдану

Ашкеназдық яһуди мәдениетінде, қайтыс болған жақын туыстың құрметіне балаға сол кісінің атын қою дәстүрге айналған. Көбінесе баланың иврит есімі атаулы кісінің есімімен сәйкес келеді, бірақ күнделікті тілдегі (мысалы, ағылшын тіліндегі) есімі басқа болады. Дінін сақтайтын көптеген яһудилер үшін әлі тірі адамның атын балаға қоюға тыйым салынған. Жапонияда буддалық отбасылар, әдетте, буддалық дін қызметкерінен қайтыс болған туыстарына "каймио" деп аталатын некроним алады, бұл үшін ғибадатханаға қайырымдылық жасау қажет. Дәстүр бойынша, қайтыс болған адамды осы некрониммен атау, құрмет пен имандылықтың белгісі саналды. Бұрын қабір тастарына тек осы некроним жазылатын, бірақ қазір некронимге қосымша, әдеттегі есім де жазылады. Ассирия мен Вавилонде балаларға өлген туыстарының есімдерін сақтап қалу үшін "қосымша есімдер", яғни некронимдер берілетін. Деректер балалы болуға деген құштарлықтың себебі осы некронимдерді жалғастыру тілегінен туындаған болуы мүмкін. Молоди 32 жасында, нағыз Лонсдейлдің қайтысынан 11 жыл өткен соң, осы есімді қабылдады.

Тарихнама

Некронимдерді беру тәжірибесі кейде тарихшыларды шатастырып жібереді. Бұл негізінен бір уақытта қолда бар болуы мүмкін екі туу куәлігі немесе тіркелген жазбалардың болуына байланысты. Бұл шатасу көбінесе әр баланың жазбаларын ажырату қиындығынан туындайды. Мұндай жағдайдың бір мысалы – Шигечио Идзуми (1865?–1986), 1986 жылы «Гиннес рекордтар кітабы» бойынша әлемдегі ең қарт адам деп мойындалды; оның 1880 жылы туғаны болжанып, оның атын алған ағасының туу куәлігі Идзумидің өзінің куәлігінің орнына ұсынылған.

Мысалдар

1770 жылы туған композитор Людвиг ван Бетховеннің 1769 жылы туған және алты күн ғана өмір сүрген Людвиг Мария деген ағасы болған. Винсент ван Гогтың да сол аттас ағасы болды, ол 1852 жылдың 30 наурызында, суретшінің туылуына бір жыл бұрын дүниеге келді. NASCAR жүргізушісі Джон Хантер Немечек, Джон Хантер туылмай үш ай бұрын Homestead Miami Speedway трассасында апатқа ұшырап қайтыс болған ағасы Джон Немечектың құрметіне аталған. Апекс Твин ретінде танымал музыкант Ричард Дэвид Джеймс, өзінің Рихард есімді өлі туған ағасы болғанын және одан атын мұра еткенін айтады. Апекс Твин есімі де оның естелігіне арналған, бірақ бұл факт көбінесе ойдан шығарылған болуы мүмкін.