Кіріспе

Канадалық генерал Льюис Уортон Маккензи CM, MSC, OOnt, CD (30 сәуір 1940 жылы туған) – канадалық зейнеткер генерал-майор, автор және медиа-комментатор. Маккензи 1992 жылы бұрынғы Югославиядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының қорғау күштерінің (UNPROFOR) құрамында Сараево секторын құрып, оған басшылық еткенімен белгілі. Ол Сомалидағы оқиғалар мен Босниядағы Канаданың бейбіт сақшылықтағы сәтсіздіктері үшін сыналды. Кейіннен ол НАТО-ның Косово соғысына қатысуына қарсы күресті.

Өмірбаян

Маккензи Новая Шотландияның Труро қаласында Эуджин мен Ширли Маккензидің (құрметіне Уортон) ұлы ретінде дүниеге келді. Ол жақын маңдағы Принспортта өсті. Ол Новая Шотландияның Ливерпуль қаласынан шыққан шхуна капитаны, әкесінің әкесі Льюис Уортонның құрметіне аталған. Маккензидің бабасы Израиль Уортон Америка Тәуелсіздік соғысында Біріккен Империяның адал қолдаушысы ретінде шайқасты, содан кейін Уакшоус шайқасына қатысып, Ливерпуль аймағына қоныстанды.

Әскери мансап

Маккензи Канаданың Корольдік жеке мылтықтарына қатарына қосылды және 1960 жылы офицерлік шенге кірді. Канада армиясындағы қызметі барысында Маккензи тоғыз жыл Батыс Германияда НАТО күштерінің құрамында қызмет етті және БҰҰ-ның алты түрлі миссиялық аймағында тоғыз рет бейбітшілік сақтау операцияларына қатысты: Газа секторында (1963 және 1964 жылдары), Кипрде (1965, 1971 және 1978 жылдары), Вьетнамда, Мысырда, Орталық Америкада (1990–91 жылдары, БҰҰ бақылаушылар миссиясын басқарды) және бұрынғы Югославияда (1992–1993 жылдары). Бейбітшілік сақтау миссиялары арасында Маккензи Канада Қолбасшылық және штаб колледжінде (1979–82 жылдары) оқытушы болып, ал Сент-Хубертте (Квебек) армия даярлау директоры болып қызмет етті (1983–85 жылдары). Гагетаундағы (Нью-Брансуик) Канада әскерлері базасының командирі ретінде (1988–90 жылдары) ол Жауынгерлік оқу орталығында офицерлерді даярлауға жауапты болды. 1985 жылы ол әйелдерді жауынгерлік қызметке орналастыру жөніндегі директор болып тағайындалды, ал 1991 жылы Канада армиясының Құрлық әскерлерінің Орталық аймағының қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды.

Сомали ісі

Льюис МакКензи Сомалидегі канадалық әскерлер адам құқықтарын бұзуға және халықаралық гуманитарлық құқық нормаларын сақтамауға жол бергенінен кейін, сондай-ақ канадалық команданың мүшелері осы фактіні жасыруға тырысқандығы анықталғаннан кейін, Сомали ісі жөніндегі тергеу комиссиясы оның Сомали ісіне қосқан үлесі үшін сынаған. Комиссия МакКензидің адал және түзу куәлік бергенін атап өтті; ол оның айтқандарының барлығын қабылдамады, бірақ ол өзінің көрінісіндей шындықты айтқанын мойындады. Комиссия оның жоғары лауазымдағы офицерлерінің оны канадалық әскердің нағыз батыры ретінде көрсетуге тырысуы, оның өзіне жүктелген негізгі жауапкершіліктерді қадағалау және бақылау қабілетін нашарлатқанын анықтады. Комиссия МакКензидің Канада әуедегі полкіндегі басшылық және тәртіп мәселелерін тиісінше зерттемегенін, мәселелер туралы хабардар болмағанын және оларды толық шешу үшін қажетті шешімді шаралар қабылдамағанын анықтады. Бұдан өзге, ол полктің біртұтас құрам ретінде дамуын қамтамасыз ету үшін оның жаттығуларын тиісінше бақыламады, сондай-ақ жаңа әзірленген қақтығыс ережелері бойынша әскерлерді оқытуға және сынақтан өткізуге жеткілікті шаралар қолданбады. Ол сонымен қатар, Канаданың Сомалидегі біріктірілген күштерінің қызметкерлерін бейбітшілік сақтау операциялары үшін қарулы қақтығыстар заңнамасы бойынша бағыттап, қадағалауда жеткіліксіз болды. Комиссия МакКензидің командир ретінде маңызды міндеттері болғанын және осы міндеттерді орындауға байланысты туындаған сәтсіздіктерге жауапты екенін де мәлімдеді. Оның рөлі маңызды болды және жоғары лауазымдағы офицерлерінің келісімімен оның лауазымынан уақытша кеткеніне қарамастан, оның төменгі сатыдағы команда тізбегіндегі қателер оның жауапкершілігінде болып, командалық құрылымның жоғарғы деңгейлеріне дейін жетті.

Босния соғысы

1992 жылдың ақпан айында Маккензи Хорватиядағы атысты тоқтатуды қадағалау міндеті тапсырылған бұрынғы Югославиядағы Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілікті сақтау күшінің штаб бастығы болып тағайындалды. Күш штабы Босния және Герцеговинаның астанасы Сараевода орналасқан. 1992 жылдың сәуір айында Босния соғысы басталды. 1992 жылдың мамырында Маккензи бейбітшілікті сақтау күшінің Сараево секторын құрып, оған басшылық етті. Ол БҰҰ күштерін пайдаланып, гуманитарлық көмек жеткізу үшін Сараево әуежайын ашты. Медианы бейбітшілікті қалпына келтіруге көмектесу құралы ретінде пайдаланған Маккензи халықаралық деңгейде танымал болды. Ол бұрынғы Югославия үшін Халықаралық қылмыстық трибуналдың (МКТЮ) шешімдеріне қарсы шығып, 2005 жылы Апелляциялық палатаның 2004 жылғы Крстич ісі бойынша үкімінде 1995 жылдың шілдесінде Сребреницада геноцид қылмысы жасалғаны туралы қорытындылары мен негіздемелерін жоққа шығарды. Сондай-ақ, Сребреницаның БҰҰ-ның қауіпсіз аймағы екенін де жоққа шығарды және серб тарапына (Сребреницаны қоршаған) және босниялық тарапына (анклавтың ішінде) қойылған қарусыздану талаптары ешқашан орындалмағанын мәлімдеді. 2000 жылы Кэрол Оффтың «Арыстан, түлкі және бүркіт» атты кітабы, мазмұнының үштен бірін Маккензидің Югославиядағы рөліне арнап, Маккензи босниялық саяси жағдайды қасақана білмей, сербтік пропаганданың құралы ретінде пайдаланылғанын айтады. 1993 жылы тергеуші журналист және Пулитцер сыйлығының иегері Рой Гутман Маккензиді Вашингтонға екі рет сапар шеккені үшін айыптады – біріншісі Heritage Foundation алдында сөйлеу үшін, екіншісі – SERBNET серб-американдық лобби тобы қаржылаған Өкілдер палатасының Қарулы Күштер комитетінде сарапшы куә ретінде қатысу үшін. Гутманмен телефон арқылы сұхбаттасқанда Маккензи: «Келісімді кім бастағанын ескере отырып, сербтердің қатысы болуы мүмкін, мен таң қалмас едім; бірақ егер солай болса, мен қатты көңіл көшер едім», – деді. Сұхбаттан кейін бір күні Newsday газетінде Маккензи сербтердің жалақысында екені туралы мақала жарияланды. Маккензи қаражаттың көзі SERBNET екенін растағаннан кейін, ол барлық гонорарын Канаданың ЖИТС зерттеу федерациясына (CANFAR) қайырды.

Саясат

1997 жылғы федералды сайлауда МакКензи Орталық Онтариодағы Парри Саунд-Мускока сайлау округінен Прогрессивті консервативті партияның парламенттік кандидаттығына түсті. Сайлау округіне сапармен келген консервативті партияның жетекшісі Жан Шарест қолдаушыларға жиналған көпшілікке МакКензидің немесе Шила Копстың жақсы вице-премьер болатыны туралы риторикалық сұрақ қойды, бірақ кейін бұл оның партиясының таңдауы емес, мысал ғана екенін түсіндірді. МакКензи жоспарды жеке ұсынған «Бурдо Индустриз» компаниясы үшін жұмыс істемейтінін мәлімдеді, бірақ үкіметтік есептілікті жақтаған Дафф Конахер CBC арнасында берген сұхбатында МакКензидің әрекеттерін мүдделердің қақтығысы ретінде қарастырып, оның тіркелмеген лоббист болмай-ақ компанияның ұсынысын үкіметке жеткізуі мүмкін екеніне алаңдаушылық білдірді. 2006 жылы ол Канада орденінің мүшесі атанды.