Кіріспе

Жемшөптік балықтар, көбінесе Clupeidae тұқымдасына жататын балық түрлері. Ареңкелер – жемшөптік балықтар, көбінесе Clupeidae тұқымдасына жатады. Ареңкелер балық аулау жағалаулары мен жағалауға жақын үлкен үйірлерде қозғалады, әсіресе Солтүстік Тынық мұхиты мен Солтүстік Атлантика мұхитының, Балтық теңізінің және Оңтүстік Американың батыс жағалауының селкілді, қоңыржай суларында кездеседі. Clupea (ареңкелер тұқымдасы Clupeidae-дің типтік туысы) үш түрі анықталған, олар балық аулауда ұсталған барлық ареңкелердің шамамен 90% құрайды. Бұл түрлердің ең көп тарағаны – Атлантика ареңкесі, ол барлық ареңке уланудың жартысынан астамын құрайды. Араб теңізінде, Үнді мұхитында және Бенгал шығанағында да ареңке деп аталатын балықтар кездеседі. Ареңке Еуропадағы теңіз балық шаруашылығы тарихында маңызды рөл атқарды, ал 20 ғасырдың басында оларды зерттеу балық шаруашылығы ғылымының дамуына үлкен үлес қосты. Сондай-ақ, ареңкелердің тағам ретінде ұзақ тарихы бар, олар көбінесе тұздалады, түткіленеді немесе маринадталады. Ұлыбританияда ареңкелерді "күміс сүйкімділер" деп те атаған.

Түрлер

Көптеген түрлер, көбінесе Clupeidae тұқымдасына жататындар, әдетте сельдь деп аталады. "Сельдь" терминінің шығу тегі біршама түсініксіз, бірақ ол ескі жоғарғы неміс тіліндегі heri деген сөзбен бірдей болуы мүмкін, яғни "қолы, көпшілік" деген мағынаны білдіреді, олар құратын үлкен топтарға сілтеме жасайды. Сельдь тұқымдасы Clupeidae-дің типтік туысы – Clupea. Clupea тек екі түрді қамтиды: Атлантикалық сельдь (типтік түр), Солтүстік Атлантикада таралған, және Тынық мұхитының сельді, негізінен Солтүстік Тынық мұхитында кездеседі. Атлантикалық және Тынық мұхитының сельділері үшін түршелік бөліністер ұсынылған, бірақ олардың биологиялық негізі әлі де анық емес. Clupea туысындағы сельдьтер Ортақ атауы Ғылыми атауы Ең үлкен ұзындығы Орташа ұзындығы Ең үлкен салмағы Ең ұзақ өмір сүру ұзақтығы Трофикалық деңгейі FishBase FAO ITIS IUCN статусы Атлантикалық сельдь Clupea harengus Linnaeus, 1758 45.0 см 30.0 см 1.05 кг 22 жыл 3.23 Ең аз алаңдаушылық Тынық мұхитының сельді Clupea pallasii Valenciennes, 1847 46.0 см 25.0 см 19 жыл 3.15 Дерек жеткіліксіз Сонымен қатар, Clupeidae тұқымдасына жататын көптеген туысқан түрлер де әдетте сельдь деп аталады. Төмендегі кестеде FishBase сайты сельдь деп сипаттаған және Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бағалаған Clupeidae тұқымдасының мүшелері тізімделген. Басқа сельдь түрлері Clupeidae тұқымдасы Топтық атауы Ғылыми атауы Ең үлкен ұзындығы Орташа ұзындығы Ең үлкен салмағы Ең ұзақ өмір сүру ұзақтығы Трофикалық деңгейі FishBase FAO ITIS IUCN статусы Тұщы су сельділері Тісті өзен сельді Clupeoides papuensis (Ramsay & Ogilby, 1886) см см кг жыл Дерек жеткіліксіз Дөңгелек сельдьтер Day's round herring Dayella malabarica (Day, 1873) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Кішкентай дөңгелек сельдь Jenkinsia lamprotaenia (Gosse, 1851) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Gilchrist's round herring Gilchristella aestuaria (Gilchrist, 1913) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Кішкентай көзді дөңгелек сельдь Jenkinsia majua Whitehead, 1963 см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Қызыл көзді дөңгелек сельдь Etrumeus sadina (Mitchill, 1814) 33 см 25 см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Екі қанатты дөңгелек сельдь Spratellomorpha bianalis (Bertin, 1940) 4.5 см см кг жыл 3.11 Дерек жеткіліксіз Whitehead's round herring Etrumeus whiteheadi (Wongratana, 1983) 20 см см кг жыл 3.4 Ең аз алаңдаушылық Венесуэлалық сельдь Jenkinsia parvula Cervigón and Velasquez, 1978 см см кг жыл Көмектесуге муқтаж Жіпті сельдьтер Галапагос жіпті сельді Opisthonema berlangai (Günther, 1867) 26 см 18 см кг жыл 3.27 Көмектесуге муқтаж Орташа жіпті сельдь Opisthonema medirastre Berry & Barrett, 1963 см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Тынық мұхитының жіпті сельді Opisthonema libertate (Günther, 1867) 30 см 22 см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Басқалары Арауканиялық сельдь Strangomera bentincki (Norman, 1936) 28.4 см см кг жыл 2.69 Ең аз алаңдаушылық Қара жолақты сельдь Lile nigrofasciata Castro Aguirre Ruiz Campos and Balart, 2002 см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Тісті сельдь Denticeps clupeoides Clausen, 1959 см см кг жыл Көмектесуге муқтаж Тіссіз сельдь Chirocentrodon bleekerianus (Poey, 1867) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Жұмсақ сельдь Lile gracilis Castro Aguirre and Vivero, 1990 см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Тынық мұхитының жалпақ сельді Harengula thrissina (Jordan and Gilbert, 1882) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Санага кішкентай сельді Thrattidion noctivagus Roberts, 1972 см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Күміс жолақты дөңгелек сельдь Spratelloides gracilis (Temminck & Schlegel, 1846) 10.5 см см кг жыл 3.0 Ең аз алаңдаушылық Жолақты сельдь Lile stolifera (Jordan & Gilbert, 1882) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Батыс Африканың кішкентай сельді Sierrathrissa leonensis Thys van den Audenaerde, 1969 см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық

Сонымен қатар, көптеген басқа түрлер де сельдь деп аталады, олар Clupeidae тұқымдасына жақын болуы мүмкін немесе сельдьтің кейбір ерекшеліктерін бөліседі (мысалы, көлдегі сельдь, ол лосось тұқымдасына жатады). Осы түрлердің қайсысы сельдь деп аталатыны жергілікті жерге байланысты өзгеруі мүмкін, сондықтан бір жерде сельдь деп аталатын нәрсе басқа жерде басқаша аталуы мүмкін. Кейбір мысалдар:

Басқа балықтар сельдь деп аталады Ортақ атауы Ғылыми атауы Ең үлкен ұзындығы Орташа ұзындығы Ең үлкен салмағы Ең ұзақ өмір сүру ұзақтығы Трофикалық деңгейі FishBase FAO ITIS IUCN статусы Ұзын қанатты сельдь Үлкен көзді ұзын қанатты сельдь Opisthopterus macrops (Günther, 1867) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Dove's longfin herring Opisthopterus dovii (Günther 1868) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Балта сельдь Ilisha fuerthii (Steindachner, 1875) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Панамалық ұзын қанатты сельдь Odontognathus panamensis (Steindachner, 1876) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Тропикалық ұзын қанатты сельдь Neoopisthopterus tropicus (Hildebrand 1946) см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық Vaqueira ұзын қанатты сельдь Opisthopterus effulgens (Regan 1903) см см Экваториалдық ұзын қанатты сельдь Көмектесуге муқтаж Wolf herring Dorab wolf herring Chirocentrus dorab (Forsskål, 1775) 100 см 60 см кг жыл 4.50 Ең аз алаңдаушылық Ақ қанатты қасқыр сельді Chirocentrus nudus Swainson, 1839 100 см см 0.41 кг жыл 4.19 Ең аз алаңдаушылық Тұщы су шабағы Көлдегі сельдь (cisco) Coregonus artedi Lesueur, 1818 см см кг жыл Ең аз алаңдаушылық

Сипаттамалары

Clupea түрлері Clupeidae үлкен туысына жатады (сереңкелер, көлеңкелер, сардиндер, менхадендер), оған шамамен 200 түр кіреді, олардың барлығы ұқсас ерекшеліктерге ие. Бұл күміс түсті балықтардың бір ғана жұмсақ, тікенсіз арқа қанаты бар. Оларда бүйірлік сызық жоқ және төменгі жақ сүйегі ілгері шығып тұрады. Олардың мөлшері түршесіне қарай өзгереді: Балтық селісі (Clupea harengus membras) кішкентай, 14-18 см (шамамен 5,5-7 дюйм) болады; нағыз Атлантикалық селісі (Clupea harengus harengus) шамамен өседі және салмағы жетеді; ал Тынық мұхиты селісі шамамен өседі.

Өмірлік цикл

Жылдың әр айында кем дегенде бір Атлантикалық сельдь қоры шағылысады. Әрқайсысы әртүрлі уақытта және әртүрлі жерде (көктем, жаз, күз және қысқы сельдь) шағылысады. Гренландия популяциясы суда шағылысса, Солтүстік теңіздегі (жағалық) сельдь күзде дейін шағылысады. Жұмыртқалар теңіз түбінде, жартастарда, тас, қиыршық тас, құм немесе балдырлар төсегінде орналасады. Әйелдер жасы мен мөлшеріне қарай 20 000-дан 40 000-ға дейін жұмыртқа салады, орташа есеппен шамамен 30 000. Жыныстық жағынан жетілген сельдьте жыныстық мүшелері шағылысу алдында өсіп, оның жалпы салмағының бес бөлігінің біріне жетеді. Жұмыртқалар теңіз түбіне шөгіп, қабат-қабат болып немесе жиынтықтармен шағылға, теңіз шөптеріне, тастарға немесе оларға түскен басқа да заттарға жабысады. Егер жұмыртқа қабаттары тым қалың болса, олар оттегі тапшылығынан зардап шегіп, көбінесе шырыш лабиринтіне ілініп, өледі. Оларға толқын әрекеті немесе жағалау ағындарымен қамтамасыз етілетін судың микротурбуленттілігі қажет. Ашық жатқан жұмыртқаларды жыртқыштар жейтіндіктен, жарықтар мен қатты құрылымдардың артында өмір сүру мүмкіндігі жоғары. Жұмыртқалардың диаметрі ата-ана балықтың мөлшеріне және жергілікті түрге байланысты өзгереді. Инкубация уақыты 3 °C (37 °F) температурада шамамен 40 күн, 7 °C (45 °F) температурада 15 күн немесе 10 °C (50 °F) температурада 11 күн. Жұмыртқалар 19 °C (66 °F) жоғары температурада өледі. Шағылысқан личинкалар ұзындығында болады, олардың кішкентай сары қапшығы бар, ол личинкалар жетілген кезде сіңіріледі. Көздері жақсы пигменттелген, ал дененің қалған бөлігі су астында және табиғи жарық жағдайында көрінбейді. Дорсальды қанаты шамамен пайда болады, анальды қанаты шамамен пайда болады, ал құйрығы 30-ге дейін жақсы екіге бөлінеді, шамамен личинка сельдьке ұқсай бастайды. Сельдь личинкалары өте жұқа және оларды аумағындағы басқа жас балықтардан ауаны құйрығының табанында орналасқан жері бойынша оңай ажыратуға болады; алайда, клубпоидтарды ерте кезеңдерде бір-бірінен ажырату үшін мұқият зерттеу қажет, әсіресе сельдь пен шпротты ажырату үшін. Бір жасында олар ұзындығында болады, ал үш жасында алғаш рет шағылысады.