Кіріспе
Швейцариядағы тау Диаблерет (; әлдебиі. "шайтанның мекені") – Альп тауларының мұзбен жабылған үлкен тау массиві, биіктігі теңіз деңгейінен жоғары, Швейцарияның Во (VD) және Вале (VS) кантондары арасындағы шекараға жуық орналасқан. Массивтің солтүстік-шығыс бөлігі Берн кантонына (BE) дейін созылады. Бірнеше шыңнан тұратын Диаблерет массиві, Берн Альптерінің батыс шетінде, екі терең асудың арасында – оңтүстікке қарай басты шыңның төменіндегі Шевилль асуы және шығысқа қарай Санеч/Сенен асуы аралығында шамамен 10 километрге созылады. Тау екі ерекше мұздықпен жабылған, олардың ең үлкені – Цанфлерон мұздығы, ал ең биігі – Диаблерет мұздығы. Басты шың (ресми түрде Sommet des Diablerets деп аталады) – массивтің ең биік нүктесі, ал оңтүстік-батыс шыңы – Во кантонының ең биік нүктесі. Аталған кантонда тау, массивтің солтүстік жағында орналасқан Les Diablerets ауылы мен курортының атына ие болды. Оңтүстік жағында (Вале) тау Дерборенс ауылы мен аңғарына қадап тұр.
the mountain
The Diablerets (; lit. "the abode of devils") are a huge ice covered mountain massif of the Alps, culminating at the Sommet des Diablerets (VS) at above sea level and almost straddling the border between the Swiss cantons of Vaud (VD) and Valais (VS). The northeastern part of the massif stretches also into the canton of Bern (BE). The Diablerets massif, which consists of several peaks, extends for about 10 kilometres near the western extremity of the Bernese Alps, between the two deep passes, the Cheville Pass right below the main summit to the south, and the Sanetsch/Sénin Pass to the east. The mountain is covered by two distinct glaciers, the largest being the Tsanfleuron Glacier and the highest being the Diablerets Glacier. The main summit (officially referred to as Sommet des Diablerets) is the highest point in the massif and the sud west summit is the highest point in the canton of Vaud. In the latter canton, the mountain has given its name to the nearby village and resort of Les Diablerets, which lies on the north side of the massif. On the south side (Valais) the mountain overlooks the hamlet and valley of Derborence.
Сипаттама
Муверан, Вилдхорн және Вилдструбельмен қатар Диаблерет – Рона және Жемми асуы арасында орналасқан Берн Альптерінің төрт ерекше және мұздық массивінің бірі. Таудың негізгі бөлігі, Во кантоны мен Вале кантоны арасында, Рона бассейніне жатады, Гранде-Эу (солтүстік) және Лизерне (оңтүстік) өзендері арқылы. Массивтің шығыс бөлігі Берн кантонында орналасқан, Рейн алабының бөлігі, Сарин (француз тілінде, неміс тілінде Saane) өзені арқылы. Олдехор (швейцариялық неміс тілінде, германизацияланған: Олденхорн) – Во, Вале және Берн кантондарының үш нүктесі, ал бірнеше шыңдардың неміс және француз тіліндегі атаулары бар. Массивтің негізгі шыңдары батыстан шығысқа қарай: массивтің батыс шетіндегі Кулан (VD), негізгі шыңнан батысқа қарай 800 метрдей жердегі Тет Ронде (VD), Соммет де Диаблерет (негізгі шың), негізгі шыңның шығысында және екі мұздықтың арасындағы Ле Дом (VS), Секс Руж (сонымен қатар Сэкс Руж деп те аталады; VD), Тсанфлерон мұздығының үстінен өтетін Ольдехорн / Бекка д’Аудон (VD, BE, VS) және солтүстік-шығысқа қарайғы Сентшор / Монт Брун (BE, VS). Сонымен қатар, Санфлерон платосының шетінен Дерборансқа қарап тұрған Quille du Diable (“шайтанның доптары”, сондай-ақ Tour St Martin; VS деп те аталады) мұнарасы да бар. Массивтегі ең үлкен екі мұздық (Цанфлерон және Диаблерет) Вале жағында орналасқан. Олар шығысқа қарай бір көлбеу жазықтықты құрайды, бірақ оларды негізгі шыңның шығысында орналасқан Ле-Домның (2986 м) тасты шыңы бөліп тұрады. Олар тым тік емес, әсіресе Цанфлерон мұздықтары, себебі тау жыныстары көлденеңге жақын. Дегенмен, кішірек және биік Диаблерет мұздықтары Цанфлерон мұздықтарына қарағанда әлдеқайда жабайы, өйткені олар тік және жарылысқа толы. Санфлерон платосы, Ле-Дом мен Санеч асуы арасында тек ішінара мұздықпен жабылған. 2600 м төменгі жерде үлкен карст аймағы бар, оны Lapis de Tsanfleuron деп атайды және ол шамамен 2 км² аумақты алып жатыр. Кулан, Тет Ронд және Секс Руж тауларымен бірге негізгі шың көптеген суарналары бар әктас жарлардан тұратын амфитеатр құрайды, Крю де Шам ойпатын қоршап, 2000 метрден астам биіктіктен Лес Диаблерет ауылына қарап тұрады. Солтүстік қабырғаның биіктігі шамамен 1600 метр, ал оның түбі (Rochers de Champ деп аталады) 1600 метрде орналасқан. Берн Альптерінің қыртысындағы басқа таулар сияқты, Диаблерет тауларының беткейлері де олардың орналасуына байланысты әртүрлі климатты бастан кешіреді: солтүстік беткейлері салқын және ылғалды, ал оңтүстік беткейлері құрғақ және жылы. Орман солтүстік жағында 1900 метрге дейін, ал оңтүстік жағында 2000 метрге дейін жетеді. Оңтүстікке қарай Валеде, Монт Гондтың беткейлерінде 1000 метрден төмен жүзімдіктер де жиі кездеседі, бірақ солтүстік жағында мүлдем жоқ. Бұл жерде, солтүстік Альпі тауларының тауына қарай орналасқан көптеген басқа аймақтардағыдай, альпілік жайылымдар басым.
Along with the Culan, the Tête Ronde, and the Scex Rouge, the main summit forms an amphitheatre of limestone cliffs with numerous water falls, surrounding the valley of Creux de Champ and overlooking the village of Les Diablerets from a height of over 2,000 metres. The height of the north wall is about 1,600 metres, its bottom (named Rochers de Champ) lying at 1,600 metres. As with other mountains on the crest of the Bernese Alps, the slopes of the Diablerets experience different types of climate depending on their location: the northern slopes are cooler and wetter while the southern slopes are drier and warmer. Forests are found up to 1,900 metres on the north side and up to 2,000 metres on the south side. Further south in Valais, on the slopes of Mont Gond, vineyards are also very common below 1000 metres, but completely absent on the north side. There, alpine pastures dominate the landscape, as in many other areas of the northern Alpine foothills.
Туризм және альпинизм
1964 жылдан бері әуе трамвай желісі Scex Rouge-ті Лес-Диаблерет ауылынан шығысқа қарай 4 шақырым жердегі Кол-дю-Пиллоннан байланыстырады. Ссекс-Руж тау стансасынан оңай жететін Цанфлерон мұздығы кейіннен бірнеше шаңғы көтергіштері бар үлкен шаңғы аймағының бөлігіне айналды, оның ең биік нүктесі 3000 метрге жуық, және ол Glacier 3000 деген коммерциялық атаумен танымал. Жаз айларында бұл аймақ мұздықта қармен жүруге мүмкіндік береді. Le Dôme және Oldenhorn шыңдарына стансадан бірнеше сағатта жете аласыз. 2014 жылы туристік тартымдылық ретінде салынған Peak Walk – бұл Scex Rouge-ге дейін созылған 107 метрлік аспалы көпір, ол көтерілу станциясының ең жоғарғы нүктесінен басталады. Бас шыңға, Ссекс-Руж стансасынан көп алыс болмаса да, оңай жету қиын, себебі ол көптеген жарықтармен толы Диаблерец мұздығын кесіп өтуді талап етеді, алайда, тәжірибелі жаяу жүргіншілерге ол қолжетімді. Әкімшілік жағынан le Sommet des Diablerets Контей (VS), Ормон-Дессус және Бекс (VD) муниципалитеттерінің арасында бөлінген.