Кіріспе
Америкалық қылмыскер Лу Блонгер (13 мамыр 1849 - 20 сәуір 1924), шын аты Луи Герберт Белонгер, Батыс шебіндегі салон иесі, құмар ойындар үйінің басшысы және кенге инвестиция жасаушы болған, бірақ ең белгілісі – 25 жылдан астам Денвер, Колорадо қаласында жұмыс істеген кең ауқымды алдамшылар тобының басшысы ретінде танымал. Оның "Миллион долларлық Бунко тобы" 1923 жылы танымал сот процесінде жазаға тартылды. Блонгердің тобы акциялық биржаға ұқсайтын бөлмелер мен ставкалар жасауға арналған залдар құрды, оларды бірнеше командалар "ірі алдамшылықтарды" жүргізу үшін пайдаланды. Алдамшылықтың мақсаты – туристерді акциялардан түсетін пайданы немесе жеңіске жеткен ставкаларды алу үшін үлкен сомада ақша салуға көндіру болды. "Стинг" фильмінде көрсетілген "Сымдық алдамшылық" – бұл әдеттегі ірі алдамшылықтың өте нақты бейнесі. Блонгер Денвердің көптеген саясаткерлерімен және құқық қорғау органдарының қызметкерлерімен, оның ішінде қала әкімі мен полиция бастығымен ұзақ жылдар бойы байланыста болды. Алайда, 1922 жылы округтік прокурор Филип С. Ван Сайс Денвер полициясын айналып өтіп, жергілікті тұрғындардан құпия түрде жиналған қаржымен қаржыландырылған өз күштерін пайдаланып, 33 алдамшыны, оның ішінде Блонгерді тұтқындап, оларды сотқа берді.
Lou Blonger (May 13, 1849 – April 20, 1924), born Louis Herbert Belonger, was a Wild West saloonkeeper, gambling house owner, and mine speculator, but is best known as the kingpin of an extensive ring of confidence tricksters that operated for more than 25 years in Denver, Colorado. His "Million Dollar Bunco Ring" was brought to justice in a famous trial in 1923. Blonger's gang set up rooms resembling stock exchanges and betting parlors that were used by several teams to run "big cons". The goal of the con was to convince tourists to put up large sums of cash in order to secure delivery of stock profits or winning bets. The depiction of the "Wire Con" seen in the movie The Sting is a fairly accurate representation of a typical big con. Blonger had longstanding ties to numerous Denver politicians and law enforcement officials, including the mayor and the chief of police. In 1922, however, District Attorney Philip S. Van Cise bypassed the Denver police and used his own force, funded by donations solicited in secret from local citizens, to arrest 33 con men, including Blonger, and bring the ring to justice.
Балалық шақ
Лу Блонгер 1849 жылдың 13 мамырында Вермонт штатының Суантон қаласында 13 баланың сегізіншісі болып дүниеге келді. Оның әкесі, Симон Питер Белонгер, француз тегінен шыққан, Канадада туған тас қалаушы еді. Анасы Джудит Кеннеди Ирландияның Типерри графтығындағы Ненаг қаласындағы жетімдер үйінде тәрбиеленді. Белонгер отбасы Лу бес жасқа толғанда Вермонт штатынан Шулсбургке (Висконсин штаты), қорғасын кенін өндіретін ауылға көшіп келді. 1859 жылы анасы қайтыс болғаннан кейін Лу бірнеше жыл үлкен әпкесі мен күйеуінің үйінде тұрды. Осы шақта Блонгер көптеген ағалары сияқты, отбасылық атының қысқартылған түрін (алғашқы "e" әрпін жою арқылы) қолдана бастады. 1864 жылы Блонгер ағалары Майк пен Джо Одақ армиясына қосылды. Ол 15 жасқа толуға үш күн қалғанда, Иллинойс штатының Уоррен қаласында флейташы ретінде әскерге шақырылды және Теннесси штатының Уайт-Стейшн қаласында аяғына жарақат алғанға дейін 142-ші Иллинойс полкінің B ротасында бірнеше апта қызмет етті. Ол қалған 100 күнді Чикагодағы теңіз ауруханасында жазылып, өткізді. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Блонгер соғыс жылдарында Колорадода кен іздеген және Калифорния мен Невада тауларында жүк тасыған ағасы Сэмпен қайта қосылды. Лу Сэм оралған кезде Иллинойс штатының Маунт-Карролл қаласында Уильям Ливингстон есімді досымен бірге тұрды. Сэм Ливингстонның әпкесі Эллаға уәде беріп, кейіннен үйленсе, Лу орта мектепке барып оқыды. Кейін Сэм інісін Чикагодағы Брайант және Страттон бизнес колледжіне оқуға жіберді, ал өзі жақын жердегі Лидвилл қаласының тұңғыш мэрі болуға тырысты. Сол жерде Блонгерлерге тағы екі бауырлас қосылды: үлкені Саймон Роберт Е. Ли кенінің бастығы болып жұмыс істеді, ал кішісі Марвин да кенші болды. Одан кейін Сэм мен Лу тағы бір рет көшіп кетті, бұл жолы Нью-Мексикодағы (кешірек Альбукеркимен біріктірілетін) дамып келе жатқан теміржол қалашығына.
Альбукерки күндері
Сэм Блонгер 1882 жылдың ақпанында Нью-Альбукеркидің маршалы болып тағайындалды және бірден өзінің бауырласын орынбасары етті. Газеттерде жарияланған мәліметтерге сәйкес, бауырластар бірнеше рет атысқа түсіп, көшпенділерді түрмеге қамағанмен, сонымен қатар өзге де қызығушылықтарымен айналысуға көп уақыт бөлді: алтын іздеу, ат жарыстары және тіпті әйелдер сату үйін ұстау. Бірнеше ай бойы Блонгерлер қаланың құқық тәртібін сақтау мәселесін шешкен адамдар ретінде құрметке ие болды (бұрынғы маршал Мильт Ярберри екі азаматты өлтірген еді). Сэм мен Луға жақын жердегі Серрильос төбелерінде алтын іздеумен айналысқан бауырласы Джо қосылғанда, жергілікті газет мынадай жазба жариялады: «Бұл үш бауырластың барлығы да жас, қайратты және адал батыс адамы, егер олардың барлығы полиция қызметінде болғанда, қала үшін жақсы болар еді». 1882 жылдың сәуір айында Лу Блонгер Сэм кенді сату үшін Денверге кеткен кезде қала маршалының міндетін уақытша атқарды. Лудың қызметі Вайат Эрп, Док Холлидей және тағы бес адамнан құралған «Қан ожарлығы жасаған топтың» (Vendetta Posse) Нью-Мексикоға қашуымен бірге өтті. Колорадода заңды баспана табуды үміттене отырып, олар Уайаттың ағасы Морганның өлімінен кек алу үшін бірнеше адамды өлтіргеннен кейін Нью-Альбукеркиде уақытша жасырынып, қорғаныс іздеді. Бір теория бойынша, Лу немесе Сэм (немесе екеуі де) осы топ мүшелеріне пана беруге шақырылған болуы мүмкін. Сэм Блонгердің Нью-Альбукерки маршалы лауазымына тағайындалуы бес айға ғана созылды. Ол Канзас-Ситиге сапарға шыққанда қызметтен босатылды, ал көп ұзамай Лу мен Сэм ересек өміріндегі бірінші және жалғыз ұзақ ажырасып кетті. Лу келесі бірнеше жылды Нью-Мексиконың Сильвер-Сити, Деминг және Кингстон қалаларында өткізді, соның ішінде белгілі құмар ойыншы Фрэнк Турмонд пен оның әйелі Карлотта Томпкинспен (әрі қарай Лотти Дено деп танымал) бірге тұрды. Блонгер де, шамамен 1884 жылы, Эмма Лорингке үйленді. Китти бұрын Альбукеркиде жұмыс істеген, онда оның жаман қатыны бар еді. Ол Блонгердің әйелдер сату үйінің иесі болуы мүмкін, бірақ олардың қарым-қатынасының нақты мәні әлі анықталған жоқ.
Денвердің жер асты әлемі
Китти Блонгердің сотынан кейін Лу Блонгер Денверге тұрақты түрде көшіп, ағасы Сэмге қосылды. Келесі бірнеше жылда олар Лаример көшесі мен Он жетінші көше арасында бірнеше салон мен құмар ойындарына арналған орындар ашты, оның ішінде 1628 Stout көшесіндегі сәнді Элит салоны да бар еді. Салонның жиһазы магони ағашынан жасалған, төбесі фрескамен безендірілген. Покер және фарао үстелдерінен басқа, Блонгерлер «саяси тәсілдерге» (немесе «сандар ойыны») да қатысты, ол күн сайын төленетін заңсыз лотерея болатын. Блонгерлер туристерді белсенді түрде іздеп тапты, оларды «басшылар» деп аталатын адамдар салонда тартып, содан кейін олардан ақшаны алдап алды. Алаяқтық әдістер уақыт өте келе күрделене түсті. Бастапқыда бұл белгіленген карталар немесе салмақ қосылған ойыншықтар сияқты қарапайым амалдар болды, бірақ кейіннен Блонгерлердің танымал белгісіне айналған күрделі «үлкен алаяқтықтар» пайда болды. 1890 жылдары Денвер ашық қала ретінде танымал болды. Құмар ойындарына арналған орындар полициядан және қала әкімшілігінен қорғаныш сатып алып, ашық түрде жұмыс істеді, бірақ кейде көрсету үшін қатаң шаралар қабылдануы керек болды. Тікелей төлемдер жасаудан басқа, Сэм мен Лу Блонгер екі партияның кандидаттары үшін сайлауда алаяқтықтар жасады, 1890 жылы Денвер мэрі Вулф Лондоннерден бастап 1902 жылы конгрессмен Роберт В. Бонингге дейін. Соңғы істе берілген куәліктер Блонгердің басшылар желісі бірнеше жылдан бері құрылғанын көрсетті. Блонгерлердің лотереялық дүкеніне Эд Чейс сияқты салон иесі және Сопи Смит, батыстың танымал алаяғы сынды көптеген бәсекелестер бар еді. Смит біраз уақыт Блонгердің сенімді серігі болды, бірақ бәсекелес топтардың басшылары арасындағы жиі даулар қақтығысқа әкелуі мүмкін еді. 1895 жылы Смит Ларример көшесіндегі бірнеше орындарға, соның ішінде Блонгерлердің салонына мас күйінде шабуыл жасады, сол жерде полиция оны ұстап әкетті. Бір дерек бойынша, Лу Блонгер сигарета тіреуішінің артында тығылып, оқ атуға дайын тұрған. Шабуылдан кейін Смит пен оның бауыры Баскомб салон басқарушысын өлтіруге талпынғандары үшін айыпталды. Жағдайды бақылаудан шығарғанын түсінген Сопи 1897 жылы Аляскадағы Скайуэй шахталық қаласына кетіп, Денвердің астыртын әлемін Лу Блонгерге тапсырды.
Орман патшайымы
1892 жылы Сэм мен Лу Блонгер Колорадо штатының Криппл Крик тауларында іздеген алтын кенін тауып, оған Орман Королевасы деген ат қойды. Кен орнының даму кезеңдерінде Сэм мен Лудың бірнеше серіктестері болды, олардың кейбіреулері өте ықпалды еді. Олардың екеуі, Нил Деннисон мен Роберт В. Стил 1890 жылдары Денверде округтік прокурор болып қызмет етті. Деннисон Огайо штатының бұрынғы губернаторының ұлы еді, ал Стил кейін Колорадо Жоғарғы Сотының төрағасы болды. Тағы бір белгілі серіктес – Green River Whiskey өндірушісі Дж. В. Маккалок, ол Лу Блонгердің үлесінен бір бөлігіне өзінің 20 баррелік өнімін саудалаған деседі. Дамығаннан кейін Орман Королевасы иелеріне, жақын жердегі Тәуелсіздік кенінен шыққан байлық деңгейінде болмаса да, тұрақты табыс әкелді.
"Миллиондық шағала"
Оның бандасы іріктеліп, күрделірек "үлкен алаялықтарға" қатысы бар болғанда, олар жоғары топтан клиенттерді тартты. Лу Блонгерге енді бұрынғы салоны және карта мен текше тастау ойындарынан түсетін шағын табыс қажет емес екенін түсінді. Соңында ол Америка Ұлттық Банкінің Он жетінші көшедегі ғимаратына көшіп, өзін кен байлығымен танымал адам ретінде көрсетті. Банко бандасының дамуындағы маңызды кезең – 1904 жылы Адольф В. Даффпен серіктестікке келуі болды. Дафф бұрын Колорадо-Спрингсте өз алаялық тобын басқарған, бірақ полиция оны қаладан қуған еді. Дафф банда мүшелерін үйлестіру және алаялықтарды жоспарлаумен айналысса, Блонгер мемлекеттік қызметкерлерді сүйкімділікпен әңгімелесіп, құқық қорғау органдарына пара берумен айналысып, үлгілі азамат имиджін қалыптастыра берді. Жазда ол дос саясатшылар мен полицейлерді аралап, Лейквуд маңындағы бағынан шыққан шие қораптарымен оларға жақсылық жасады. Келесі 18 жыл бойы Блонгер мен оның бандасы жергілікті полиция тарапынан дерлік тосқауылсыз жұмыс істеді. Банда мүшелеріне Колорадодан құрбандар іздемеу, керісінше, қылмыстық істі қудалауға көмектесуі қиын болатын штаттан тыс туристерге назар аудару туралы нақты тапсырма берілді. Осы кезеңде Блонгер екі рет қана тұтқындалуға жақын болды. Біріншісі 1910 жылы Айова штатының Каунсил-Блафс қаласындағы Мейбрей бандасымен байланысты қудалаудан қашып құтылғанда болды. Екіншісі 1915 жылы оның кеңсе ғимаратын жөндеушілер ашқан алаялық схемаға қатысы бар екені анықталғанда болды. Сэм Блонгердің ағасының бандасына қатысуы үлкен және күрделі алаялықтар жасала бастағанда азайды және ол 1914 жылы қайтыс болды. Ал Лу Блонгер банданың негізгі орнын Денверден, тек жылы айларда ғана жұмыс істейтін, Майами мен Гаванаға, Кубаға қарай кеңейтті. Қыс айларында Блонгер Арканзас штатының Хот-Спрингс қаласында демалып, онда ескі досы, Пинкертон детективтік агенттігінің президенті Аллан Пинкертонмен ақпарат алмасып отырды.
Тергеу және тұтқындау
1920 жылы Денвер округінің прокуроры лауазымына алғашқы сайлау кезінде Блонгер Республикалық партияның үміткері Филипп С. Ван Сизге жақындап, науқанға қаржылық көмек және дауыс беру арқылы қолдау ұсынды. Блонгердің таңғалысы, Ван Сиз оның ұсынысын қабылдамады, ал сайлаудан кейін Ван Сиз Блонгерді кеңсесіне шақырып, оның мақсаттарының бірі – Блонгердің алаяқтар тобын құрту екенін ескертті. Полиция күштері Блонгердің ықпалында екенін түсінген Ван Сиз 31 бай демеушінің қаржысымен жеке тергеу жүргізді. Бір жыл бойы оның детективтері ақпарат жинап, топ мүшелерінің әдеттерін және қозғалыстарын бақылады. Ван Сиз Блонгердің қоқысын қадағалап, оның үйінен қарсы жақтан тыңдап, кеңсесіне жасырын диктофон орнатты (сол кезде іздестіру ордері қажет болмаған әрекет). Ол сондай-ақ, жемқор полиция детективіне прокурордың кеңсесіне кіруге рұқсат берді, оған қасақана бұрмаланған ақпарат беріп, топты жаңылыстыруға тырысты. 1922 жылдың жазында Ван Сиз Роки тауларына ұзақ балық аулауға баратынын жариялады, бұл топ мүшелеріне қысым азайғанын сигналдады. Алаяқтар Денвердің көшелерінде ашық түрде қызмет еткен кезде, Ван Сиз және оның көмекшілері үлкен ұстау жоспарлады, ол осы қылмысты ұстау үшін ерікті құрбанды қажет етті. Міне, сол сәтте Ж. Фрэнк Норфлит Денверге келді, бұл үлкен сәттілік болды. Норфлит Техас штатының ранчо иесі болды, оны бұрын басқа топтар екі рет алдаған және оны алдағандарды әділетке тарту үшін бүкіл елді шарлап жүрген. Brown Palace қонақ үйінің вестибюліне кірген Норфлитті оңай олжа деп санайтын алаяқтар ұстады, соның арқасында жоспар іске асырылды. 1922 жылдың 24 тамызында таңертең жиналған топқа он сегіз Колорадо рейнджері, топ мүшелерін қамауға алу үшін және оларды Бірінші Универсалистік шіркеудің жертөлесіне жеткізу үшін бірнеше жеке тұлғалар кірді. Блонгер мен Даффтің қамауға алынуымен басталып, ақырында 33 топ мүшесі ұсталды, ал рейд туралы хабар тарағаннан кейін қалғандары қашуға үлкерді. Елдің газеттерінде бұл ерекше операция туралы кеңінен жазылса да, "Денвер Пост" газеті бастапқыда Блонгердің атын жариялаудан бас тартты. Газеттің бас редакторы Гарри Хей Таммен Блонгердің жақын досы болды, бірақ оның серіктесі Фред Бонфилс редакторларға бұл шешімнен бас тартып, Ван Сизді және "Миллиондық Бунко тобына" қарсы қудалауды қолдауға бұйрық берді. Газеттер берген лақап аты оқиғаның шын мәнін толыққанды көрсетпеді. Алаяқтардың жалпы табысын анықтау мүмкін емес, бірақ ол жылына миллион доллардан әлдеқайда көп болды.
Сот
Блонгердің қанағаттандырарлық заңгерлік тәжірибесі болды, тіпті бір-екі көмектесетін судьясы да бар еді. Оның жеке адвокаты, Томас Уорд кіші, бұрынғы АҚШ округтік прокуроры және АҚШ Жоғарғы Сотында істерді қараған адам еді. Банданың қалған мүшелері нашар танымал адвокаттармен өкілдік етілсе де, олардың барлығы заговор ісі бойынша жетекші адвокаттардың салған кедергілерінен пайда көрді. Қорғаушылар Ван Сизді техникалық себеппен іс жүргізуден шеттетуге сәттілікке жетті, бірақ Ван Сиз бұл қадамды тактикалық қате санады, себебі бұл оған айыптау стратегиясын жасауға көбірек уақыт берді, ал сотқа жұмсалатын уақыты азайды. Іс екі арнайы прокурормен – Колорадо Жоғарғы Сотының бұрынғы төрағасы С. Харрисон Уайт және бұрынғы округтік сот судьясы Гарри С. Риддлмен жалғасты. Сот отырысы 1923 жылдың 5 ақпанында басталды. Күннен күнге айыптау тарапы өмірлік жинаған ақшасынан айырылған құрбандарды куәгер ретінде шақырып отырды. Бірақ ең маңызды куәгер – бандиттің букмекерлерінің бірі, Лен Рими болды. Ол Блонгер, Дафф және букмекер Джеки Френчтен кейін сатылатын тізімде төртінші орында тұрды. Рими бандиттің жүздеген адамды қалай алдап, олжаны бөліскенін толық айтып берді. Жеті апталық жауабынан кейін айыптау тарапы қорғау адвокаттарын таң қалдырды: олар куәгер шақырмай-ақ істі тоқтатып, айыптау тарапы да солай жасаса, қорытынды сөздерінен де бас тартты. Ван Сиз арнайы прокурорларға олардың блефін ашып көрсетуді бұйырды, сондықтан іс бірден қорытынды сөздерсіз қазылар алқасына жіберілді. Сот барысында қазылар алқасының сатып алынғаны туралы әңгімелер тарады. Блонгердің адамдары кем дегенде төрт қазыға жақындасты, бірақ механик Герман М. Окуллиге пара беруге тырысқанда сәтсіздікке ұшырады. Окулли ұсынысқа келісіп, дереу басшысына хабарлаған, ол Ван Сизге хабарлады. Төрт күндік кеңестен кейін, үш қазы әлі де айыпталушыларды ақтауға дайын болғанда, Окулли өзінің козырқағатын ойнады: "Менің сендерден айырмашылығым – мен бес жүз доллар алдым, бірақ оны судьяға тапсырдым, ал сендердің ақшаларың әлі өздеріңде." Үшеуі де мойынсұнып, 1923 жылдың 28 наурызында қазылар алқасы Блонгер және сотталуда қалған 19 айыпталушыны кінәлі деп таныды.
Отбасы
Лу Блонгер екі рет үйленді. 1882 немесе 1884 жылы Сан-Францискода ол Эмма Лорингке үйленді, оның кім екені белгісіз. Блонгер 1889 жылы тастап кеткені үшін талассыз ажырасып, 30 жастағы Кора "Нола" Лайонсқа (қызметтес аты Морхаус) дереу үйленді, ол жастығында "сәтті эстрада актрисасы" болған деседі. Блонгердің балалары болмады. Ноланың қазасынан кейін Блонгердің қалған мүлкі, Forest Queen кенінедегі үлесін қоса, оның төртінші күйеуі Уильям Дж. МакОулиге өтті.