Кіріспе

Солтүстік Швециядағы Эсранж ғарыш орталығы – Швецияның солтүстігіндегі Кируна қаласынан шығысқа қарай 40 шақырым жерде орналасқан зымыран полигоны және ғылыми зерттеу орталығы. Онда жоғары биіктіктегі шарларды зерттеу, солтүстік жарық құбылысын қарастыру, зымырандарды ұшыру және спутниктерді бақылау сияқты ғылыми жұмыстар жүргізіледі. Арктикалық аймақтың шеңберінен солтүстікке қарай 200 шақырым қашықтықта, кең даланың ортасында орналасқандықтан, географиялық жағдайы осы мақсаттарға өте қолайлы. Эсранж 1964 жылы Еуропалық ғарыш зерттеу ұйымы ESRO құрған, ол кейіннен Еуропалық ғарыш агенттігіне айналды, ELDO – Еуропалық ұшыру құрылғысын дамыту ұйымымен бірігіп. Эсранжтан алғашқы зымыран 1966 жылдың 19 қарашасында ұшырылды. 1972 жылы меншік құқығы жаңадан құрылған Швеция ғарыш корпорациясына берілді.

Тарих

1960 жылдары Эсранж Кирунада орналасқан ESRO зымырандарымен зондтау жүргізу полигоны ретінде құрылды. Бұл орынның таңдалғанының себебі, аура аймағында зымыранмен зондтау бағдарламасын жүргізудің маңыздылығын көпшілік мойындағандықтан, ESRO-ның солтүстік ендікте тиісті полигонмен қамтамасыз етілуінің қажеттігі болды. Кирунаға әуе, автомобиль және теміржол арқылы қол жеткізу оңай болды, сонымен қатар ұшыру полигоны Кируна қаласына салыстырмалы түрде жақын орналасқан. Соңында, және бәлкім шешуші фактор ретінде, Эсранж Кируна геофизикалық обсерваториясының (кейіннен Швеция Ғарыш физикасы институты деп аталды) жанында орналасуы мүмкін болды. 1972 жылы полигонның меншігі және басқаруы Швеция Ғарыш корпорациясына берілді.

Атауы

Бұл нысанның бастапқы атауы ESRANGE болған, бұл ESRO Sounding Rocket Launching Range сөздерінің аббревиатурасы еді. Шведтік ғарыш корпорациясы осы қашықтықты басқаруға алғаннан кейін, оның атауы Esrange (тек үлкен "E" әрпімен) болып өзгерді. Қазіргі уақытта нысан Эсранж ғарыш орталығы деген атаумен белгілі. Алдыңғы жылдары атаудың басқа да түсіндірмелері Еуропалық ғарыш және зымырандық зондтау қашықтығы, сондай-ақ Еуропалық ғарыш қашықтығы болған.

Баллондық қызмет

1974 жылдан бері 500-ден астам жоғары биіктіктегі шарлар зерттеу мақсатында Эсранж ғимаратынан ұшырылды. Ұшыру платформасы 1 миллион куб метрден асатын көлемдегі шарларды қабылдай алады.

Спутниктік қызметтер

Эсранжтың арктикалық ендігі оны полярлық орбитадағы спутниктермен байланыс орнатуға өте ыңғайлы етеді. Esrange спутниктік станциясы Канада, Аляска, Гавайи, Чили және Австралиядағы станциялардан тұратын жаһандық желінің бөлігі болып табылады. Бұл жаһандық желі Эсранжтан басқарылады. Эсранж ғарыш орталығының спутниктік станциясы қашықтан зондтау және ғылыми миссиялар үшін деректерді қабылдау және өңдеуге, сондай-ақ TT&C қолдауына ерекше мән береді. Станция көбінесе полярлық орбиталық миссиялар үшін жабу мүмкіндіктерін кеңейту мақсатында Канаданың солтүстігіндегі SSC-нің Инувик спутниктік станциясымен бірлесіп қолданылады. Esrange Space Center спутниктік станциясы S жолағындағы алты тәуелсіз телеметриялық бақылау және команда (TT&C) жүйесінен (біреуі UHF жолағында да қабылдау мүмкіндігіне ие), S/X жолағындағы алты көп жиілікті қабылдау антеннасы жүйесінен және қабылдау жүйесінің электроникасы мен деректерді өңдеу жабдықтары орналасқан операциялық ғимараттан тұрады. Эсранждағы спутниктік қызмет 1978 жылы басталды.

Жер беті станциясының қызметтері

Esrange-те 50-ден астам спутниктен деректер түсті, оның ішінде SPOT 1–5, Landsat 2–7, ERS 1–2 және Envisat.

Спутниктерді ұшыру мүмкіндігі

Эсранж ғарыш орталығын орбиталық ұшырулар үшін пайдалану идеясы орталықтың 1966 жылы ашылуынан бері, алғашқыда ESRO көзқарасында болды. Жаңа мыңжылдық басында жаңа, кішкентай ұшырғыш жобалары пайда бола бастағанда, SSC оларды пайдаланып орбиталық қабілетке қол жеткізу үшін жаңа идеяларды әзірлеуге кірісті. 2020 жылдың 14 қазанында Швецияның ғарыш министрі Матильда Эрнкранс Швецияның солтүстігіндегі Эсранж ғарыш орталығынан кішкентай спутниктерді ұшыру қабілетін құру туралы Швеция үкіметінің шешімін жариялады. Орбиталық ұшыру алаңы LC 3 2023 жылдың 13 қаңтарында Швеция королі Карл XVI Густав, премьер-министр Ульф Кристерссон және Бас комиссар, президент Урсула фон дер Ляйеннің қатысуымен лента кесіліп ашылды. Қазіргі таңда 2024 жылы орбиталық ұшыру жоспарлануда.

Әсері

Сайттың аумағы – саам халқының дәстүрлі жері, әсіресе бұғы шаруашылығы үшін маңызды. Айналадағы аумақтағы адамдарға ұшыру кезінде жасыруға арналған баспаналар салынған. Аймақтағы өнеркәсіптік, әскери және авиациялық қызметтің күшеюі саам халқы тарапынан сынға ұшырады.