Еуропалық ғарыш көлігі компаниясы: Arianespace тарихы

Кіріспе

Еуропалық коммерциялық ғарыш тасымалы компаниясы

Arianespace SA – 1980 жылы әлемдегі алғашқы коммерциялық ұшыру қызметін ұсынатын компания ретінде құрылған француз компаниясы. 2021 жылға дейін Arianespace 41 жыл ішінде 287 ұшыру арқылы 850-ден астам спутниктерді орбитаға шығарды. Жаңа ұйым басқарған алғашқы коммерциялық ұшу 1984 жылдың 23 мамырында іске қосылған Spacenet F1 болды. Arianespace өзінің негізгі ұшыру аласы ретінде Француз Гвианасындағы Гвиана ғарыш орталығын пайдаланады. Оның бас кеңсесі Францияның Эссон департаменті, Эври-Куркоурне қаласында орналасқан.

Тарих

Arianespace SA компаниясының құрылуы бірнеше еуропалық елдердің ғарыш зерттеу саласында бірлескен ынтымақтастықты жалғастыру және 1973 жылы осындай істі қадағалау үшін жалпы ұлттық ұйым – Еуропалық ғарыш агенттігін (ESA) құруға деген ниетімен тығыз байланысты. ESA құрылғанға дейін Франция Еуропа ракетасының орнына жаңа еуропалық бір реттік ұшыру жүйесін әзірлеу үшін лоббилік жұмыс жүргізді. Бұл ұшыру құралының басты мақсаты – коммерциялық спутниктерді геосинхронды орбитаға жеткізуді жеңілдету болды. Франция Ariane бағдарламасының ең ірі мүдделі тарапы болды. Француздық аэроғарыш өндірушісі Aérospatiale бас мердігер ретінде жұмыс істеді және көліктің барлық бөлімдерін біріктіруге жауапты болды, ал француздық қозғалтқыш өндірушісі Société Européenne de Propulsion (SEP) бірінші, екінші және үшінші сатыдағы қозғалтқыштарды ұсынды (үшінші сатыдағы қозғалтқыштар неміс аэроғарыш өндірушісі MBB-мен серіктестікте өндірілді). Сондай-ақ, Air Liquide және Matra француз фирмалары, Volvo швед фирмасы және Dornier Flugzeugwerke неміс ұшақ өндірушісі де қатысты. 1979 жылдың 24 желтоқсанында Ariane 1 ұшағының алғашқы сынақ ұшырылысынан кейін, француз ғарыш агенттігі Centre national d'études spatiales (CNES) және ESA Ariane операцияларын ілгерілету, сату және басқару мақсатында Arianespace атты жаңа компания құрды. Arianespace-тің мәлімдемесіне сәйкес, ол құрылған кезде әлемдегі алғашқы ұшыру қызметтерін ұсынатын компания болды. Тағы үш сынақ ұшырылыстан кейін, 1982 жылдың 10 қыркүйегінде алғашқы коммерциялық ұшырылыс өтті, бірақ үшінші сатыдағы турбонасостың істен шығуы салдарынан сәтсіз аяқталды. Ariane 1-дің қалған алты ұшырылысы сәтті өтті, соңғы ұшырылыс 1986 жылдың ақпанында орын алды. Осы үнемі қайталап жеткен табыстардың нәтижесінде Ariane ұшыру құралына тапсырыстар жылдам артты; 1984 жылдың басында Ariane-ді пайдалануға 27 спутникке тапсырыс берілді, бұл сол кездегі әлемдік нарықтың жартысына жуық көлемде болды. Коммерциялық табысқа байланысты, оныншы Ariane миссиясынан кейін ESA Ariane жауапкершілігін Arianespace-ке ресми түрде тапсырды. Ariane 2 және Ariane 3 ұзаққа соқпады, ал кеңейтілген Ariane 4 әзірленді; ол отбасының бұрынғы мүшелеріне қарағанда әлдеқайда үлкен және икемді ұшыру құралы болды, өйткені ол бастапқыда әлемдегі ұшыру құралдарының жоғарғы деңгейімен бәсекелесу үшін жоспарланған. Салыстыру үшін, Ariane 1-дің орташа салмағы 207 тоннаны құраса, ол 1,7 тоннаға дейін жүк көтере алатын, ал үлкен Ariane 4-тің орташа салмағы 470 тоннаны құраса, ол 4,2 тоннаға дейін жүк көтере алатын. Дегенмен, Ariane 4 Ariane 3-тен 15% кішкентай болды. 1988 жылдың 15 маусымында Ariane 4-тің алғашқы сәтті ұшырылысы жүзеге асырылды. Ariane 4-тің 1988 жылы алғашқы ұшырылысына дейін, оның ізбасары, Ariane 5 деп аталатын құрылғының әзірленуі басталды. 1985 жылдың қаңтарында Ariane 5 ресми түрде ESA бағдарламасы ретінде қабылданды және 1996 жылы алғашқы ұшырылысқа дейін он бір жылдық даму және сынақ бағдарламасын бастады. Ол Ariane 4-тің алдыңғы нұсқаларымен салыстырғанда ортақ элементтері аз болды және 5,2 тоннаға дейін ауыр жүктерді тасымалдауға және Ariane 4-ке қарағанда 20% төмен шығындарға есептелді, сонымен қатар Ariane 5 ұшақпен бірге ғарышқа ұшуға арналған, өйткені ол Hermes ғарыш кемесі арқылы ғарышкерлерді тасымалдауға арналған. Ariane 5-тің дамуы даулы болды, өйткені ESA-ның кейбір мүшелері осындай ұшыру құралдарының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін Ariane 4 платформасының жақсырақ екенін есептеді; осы себепті Ұлыбритания Ariane 5 бағдарламасына қатысудан бас тартты. Бірнеше жыл бойы Ariane 4 және Ariane 5 ұшыру құралдары бір-бірін алмастыра жұмыс істеді; алайда, ақырында Ariane 4 операцияларын тоқтату туралы шешім қабылданды, бұл жаңа Ariane 5 ұшыру құралына назар аударуды білдірді. 1990 жылдардың ортасында француздық Aérospatiale және SEP фирмалары итальяндық Bombrini Parodi Delfino (BPD) фирмасымен бірге Ariane қосымша ұшыру құралын (ACL) әзірлеу туралы талқылаулар жүргізді. Сонымен қатар Италия "Вега" деп аталатын жаңа қатты отынмен жұмыс істейтін спутниктік ұшыру концепциясын қолдады. 2003 жылдың наурыз айында ESA және CNES Vega-ны дамыту туралы келісімшартқа қол қойды; Италия қаржыландырудың 65 пайызын, ал қалған алты мемлекет өз үлесін қосты. 2004 жылдың мамырында коммерциялық оператор Arianespace және бас мердігер ELV арасында көлік құралын интеграциялауды Француз Гвианасының Куру қаласында жүзеге асыру туралы келісімшартқа қол қойылғаны туралы хабарланды. 2012 жылдың 13 ақпанында "Вега" ұшағының алғашқы ұшырылысы өтті; ол "көрінерлік кемелді ұшу" деп сипатталды. Arianespace Vega-ны коммерциялық қызметке кіргеннен бері полярлық және күнмен синхронды орбиталарға миссияларды орындауға арналған ұшыру жүйесі ретінде саудалайды. 2002 жылы ESA Арианспейс Сойүз бағдарламасын Ресеймен ынтымақтастықта жариялады; Сойүз үшін ұшыру алаңы Француз Гвианасының ғарыш орталығында салынды, ал Сойүз ұшыру құралы осы орында пайдалану үшін өзгертілді. 2005 жылдың 4 ақпанында бастапқы мақұлдау мен қаржыландыру берілді. Arianespace өз клиенттеріне өзгертілген Сойүз ST B ұшыру қызметтерін ұсынды. 2011 жылдың 21 қазанында Arianespace бұрынғы Совет аумағынан тыс жерден алғашқы Сойүз ракетасын ұшырды. Жүгінде екі Galileo навигациялық спутнигі болды. 2011 жылдан бері Arianespace 23 Сойүз ракетасын тапсырыс берді, бұл жылына үш-төрт ұшырылымнан кейін 2019 жылға дейін қажеттілігін қамтамасыз етеді. 2019 жылдың 21 қаңтарында ArianeGroup және Arianespace ESA-мен Айға реголитті өндіруге миссияны зерттеу және дайындау үшін бір жылдық келісімшартқа қол қойғанын жариялады. 2020 жылы Arianespace COVID-19 пандемиясы салдарынан шамамен екі айға операцияларын тоқтатты. Операциялар 18 наурызда тоқтатылды және 29 сәуірде 11 мамырда қайта басталатыны күтілуде. Операцияларға оралу кезінде жұмыс орнында қашықтықты сақтау сияқты жаңа денсаулық және қауіпсіздік ережелері сақталады. Arianespace-тің негізгі акционерлері – түрлі еуропалық елдердегі оның жеткізушілері. 2008 жылы Arianespace-тің 24 акционері, 2014 жылы 21 акционері және 2018 жылдың қазанына қарай бар болғаны 17 акционері болды. ЕлЖалпы үлесіАкционерКапитал 3,36% SABCA 2,71% Thales Alenia Space Belgium 0,33% Safran Aero Boosters [fr] 0,32% 64,10% ArianeGroup 62,10% Air Liquide SA 1,89% Clemessy [fr] 0,11% CIE Deutsche <0,01% 19,85% ArianeGroup 11,59% MT Aerospace [de] AG 8,26% 3,38% Avio S. p. A. 3,38% 1,94% Airbus Defence and Space B. V. 1,94% 0,11% Kongsberg Defence & Aerospace AS 0,11% 2,14% Airbus Defence and Space SAU 2,03% CRISA 0,11% 2,45% GKN Aerospace Sweden AB 1,63% RUAG Space AB 0,82% 2,67% RUAG Schweiz AG 2,67%

The formation of Arianespace SA is closely associated with the desire of several European nations to pursue joint collaboration in the field of space exploration and the formation of a pan national organisation, the European Space Agency (ESA), to oversee such undertaking during 1973. Prior to the ESA's formation, France had been lobbying for the development of a new European expendable launch system to serve as a replacement for the Europa rocket. The express purpose of this launcher was to facilitate the delivery of commercial satellites into geosynchronous orbit. France was the largest stakeholder in the Ariane development programme. French aerospace manufacturer Aérospatiale served as the prime contractor and held responsibility for performing the integration of all sections of the vehicle, while French engine manufacturer Société Européenne de Propulsion (SEP) provided the first, second and third stage engines (the third stage engines were produced in partnership with German aerospace manufacturer MBB). Other major companies involved included the French firms Air Liquide and Matra, Swedish manufacturer Volvo, and German aircraft producer Dornier Flugzeugwerke. Immediately following the successful first test launch of an Ariane 1 on 24 December 1979, the French space agency Centre national d'études spatiales (CNES) and the ESA created a new company, Arianespace, for the purpose of promoting, marketing, and managing Ariane operations. According to Arianespace, at the time of its establishment, it was the world's first launch services company. Following a further three test launches, the first commercial launch took place on 10 September 1982, which ended in failure as a result of a turbopump having failed in the third stage. The six remaining flights of the Ariane 1 were successful, with the final flight occurring during February 1986. As a result of these repeated successes, orders for the Ariane launcher quickly mounted up; by early 1984, a total of 27 satellites had been booked to use Ariane, which was estimated to be half of the world's market at that time. As a result of the commercial success, after the tenth Ariane mission was flown, the ESA formally transferred responsibility for Ariane over to Arianespace. The Ariane 2 and Ariane 3 were short lived platforms while the more extensive Ariane 4 was being developed; it was a considerably larger and more flexible launcher that the earlier members of its family, having been intended from the onset to compete with the upper end of launchers worldwide. In comparison, while the Ariane 1 had a typical weight of 207 tonnes and could launch payloads of up to 1.7 tonnes into orbit; the larger Ariane 4 had a typical weight of 470 tonnes and could orbit payloads of up to 4.2 tonnes. Despite this, the Ariane 4 was actually 15 per cent smaller than the Ariane 3. On 15 June 1988, the first successful launch of the Ariane 4 was conducted. Even prior to the first flight of the Ariane 4 in 1988, development of a successor, designated as the Ariane 5, had already commenced. In January 1985, the Ariane 5 was officially adopted as an ESA programme, and began an eleven year development and test program to the first launch in 1996. It lacked the high levels of commonality that the Ariane 4 had with its predecessors, and had been designed not only for launching heavier payloads of up to 5.2 tonnes and at a 20 per cent cost reduction over the Ariane 4, but for a higher margin of safety due to the fact that the Ariane 5 was designed to conduct crewed space launches as well, being intended to transport astronauts using the proposed Hermes space vehicle. Development of the Ariane 5 was not without controversy as some ESA members considered the mature Ariane 4 platform to be more suited for meeting established needs for such launchers; it was reportedly for this reason that Britain chose not to participate in the Ariane 5 programme. For several years, Ariane 4 and Ariane 5 launchers were operated interchangeably; however, it was eventually decided to terminate all Ariane 4 operations in favour of concentrating on the newer Ariane 5. During the mid 1990s, French firms Aérospatiale and SEP, along with Italian firm Bombrini Parodi Delfino (BPD), held discussions on the development of a proposed Ariane Complementary Launcher (ACL). Simultaneously, Italy championed the concept of a new solid propellant satellite launcher, referred to as Vega. During March 2003, contracts for Vega's development were signed by the ESA and CNES; Italy provided 65 per cent of funding while six additional nations contributed the remainder. In May 2004, it was reported that a contract was signed between commercial operator Arianespace and prime contractor ELV to perform vehicle integration at Kourou, French Guiana. On 13 February 2012, the first launch of the Vega took place; it was reported as being an "apparently perfect flight". Since entering commercial service, Arianespace markets Vega as a launch system tailored for missions to polar and Sun synchronous orbits. During 2002, the ESA announced the Arianespace Soyuz programme in cooperation with Russia; a launch site for Soyuz was constructed as the Guiana Space Centre, while the Soyuz launch vehicle was modified for use at the site. On 4 February 2005, both funding and final approval for the initiative were granted. Arianespace had offered launch services on the modified Soyuz ST B to its clients. On 21 October 2011, Arianespace launched the first Soyuz rocket ever from outside former Soviet territory. The payload consisted of two Galileo navigation satellites. Since 2011, Arianespace has ordered a total of 23 Soyuz rockets, enough to cover its needs until 2019 at a pace of three to four launches per year. On 21 January 2019, ArianeGroup and Arianespace announced that it had signed a one year contract with the ESA to study and prepare for a mission to the Moon to mine regolith. In 2020, Arianespace suspended operations for nearly two months due to the COVID 19 pandemic. Operations were suspended on 18 March and are, as of 29 April, expected to resume on 11 May. The return to operations will observe a number of new health and safety guidelines including social distancing in the workplace. The primary shareholders of Arianespace are its suppliers, in various European nations. Arianespace had 24 shareholders in 2008, 21 in 2014, and just 17 as of October 2018. CountryTotal shareShareholderCapital 3.36% SABCA 2.71% Thales Alenia Space Belgium 0.33% Safran Aero Boosters [fr] 0.32% 64.10% ArianeGroup 62.10% Air Liquide SA 1.89% Clemessy [fr] 0.11% CIE Deutsche <0.01% 19.85% ArianeGroup 11.59% MT Aerospace [de] AG 8.26% 3.38% Avio S. p. A. 3.38% 1.94% Airbus Defence and Space B. V. 1.94% 0.11% Kongsberg Defence & Aerospace AS 0.11% 2.14% Airbus Defence and Space SAU 2.03% CRISA 0.11% 2.45% GKN Aerospace Sweden AB 1.63% RUAG Space AB 0.82% 2.67% RUAG Schweiz AG 2.67%

2015 жылы Arianespace акционерлік құрылымы Airbus Safran Launchers (кейіннен ArianeGroup деп аталды) құрылуына байланысты қайта құрылды, ол Ariane 6 тасымалдағыш ракетасын дамыту және өндіруге жауапты. Өнеркәсіптік топтар Airbus және Safran өз үлестерін француз үкіметінің CNES үлесімен біріктіріп, Arianespace акцияларының шамамен 74 пайызына иелік ететін серіктестік компания құрды, ал қалған 26 пайызы тоғыз елдегі жеткізушілер арасында бөлісті, соның ішінде Airbus-тің қосымша еншілес компаниялары да бар.

Өңірлік кеңселер

орналасқан жері Филиал басшысы Француз Гвианасы Бруно Жерар АҚШ, Вашингтон, округ Колумбия Винер Кернисан Жапония, Токио Киёши Такамацу АСЕАН, Сингапур Вивиан Квенет

Еншілес кәсіпорындар

Arianespace Inc. (АҚШ-тың еншілес компаниясы)
Arianespace Singapore PTE LTD. (Азиялық еншілес компаниясы)
Starsem S. A. (Еуропалық-ресейлік "Союз" жобасын коммерцияландыру)

Бәсеке және баға белгілеу

2004 жылға қарай Arianespace компаниясы жерсеріктерді геостационарлық орбитаға (GTO) шығару бойынша әлемдік нарықтың 50%-дан астамын иеленгенін хабарлады. 2010 жылдары жаңа секторға енген SpaceX компаниясының бәсекелестік күші Arianespace компаниясын жұмыс күшін қысқартуға және жаңа, төмен құнды ұсынушыға қарсы бәсекеге қабілетті болу үшін шығындарды азайтуға мәжбүр етті. Мұндай компаниялардың бағаға жасаған қысымының нәтижесінде 2013 жылдың қараша айында Arianespace компаниясы Ariane 5 тасымалдайтын "жеңіл спутниктерге" қатысты баға саясатын икемдеуге барып, өзгерістер енгізгенін мәлімдеді. Arianespace компаниясының басқарушы директорының сөзіне сүйенсек: "SpaceX компаниясынан өте күшті сын-қатер туындап отыр, демек, жағдай өзгеріп, Еуропалық өнеркәсіптің баршасы қайта құрылымдалып, біріктіріліп, тиімді жұмыс істеуге бейімделуде". 2014 жылдың басында Arianespace компаниясы SpaceX компаниясының бәсекелестігіне және Еуро-доллар бағамының қолайсыз өзгеруіне қарсы тұру үшін Еуропалық үкіметтерден қосымша субсидия сұрау мүмкіндігін қарастырды. Компания 2002 жылдан бері жылдық субсидиялық қолдауды 100 миллион еуроға дейін қысқартты, бірақ АҚШ долларының құнының төмендеуі Arianespace компаниясына шарттар бойынша валюта ауытқуларына байланысты жыл сайын 60 миллион еуро шығынға әкелді. SpaceX компаниясы Arianespace компаниясынан нарық үлесін басып өте бастады, алайда 2017 жылдан бері коммерциялық ұшыруларда Arianespace компаниясының нарық үлесі SpaceX компаниясымен басылып өтілді.