Кіріспе

Көркем қала Каркоса – Амброз Биерстің 1886 жылғы «Каркосаның тұрғыны» әңгімесінде кездеседі. Ежелгі және құпиялы бұл қала туралы көбінесе айтылмайды, оны бір кезде онда өмір сүрген кейіпкер ғана, қаланың қирауынан кейін еске алады. Америкалық жазушы Роберт У. Чемберс «Каркоза» атауын 1895 жылы жарық көрген «Сары киген патша» кітабындағы бірнеше әңгімесінде пайдаланған, содан бері ол атауды көптеген авторлар өз шығармаларында қолданып келеді.

Қатысты атаулар

Хали көлі – Хастур қаласының жанында орналасқан тұманды көл. Роберт У. Чемберстің сол аттас әңгімелер жинағында жанама сипатталған "Сары киімдегі патша" пьесасында Алар және Каркоза сияқты құпия қалалар осы көлдің жанында орналасқан. Каркоса сияқты, ол Х.П. Лавкрафттың Ктулху мифологиясы және одан кейінгі авторлардың туындыларында да еске алынады. "Хали" деген ат Амброз Бирстің 1886 жылғы "Каркозаның тұрғыны" туындысында пайда болды, онда Хали – әңгіменің алдында келтірілген цитатаның авторы. Әңгімедегі баяндаушы Хали есімді адамның қазір қайтыс болғанын (кем дегенде, әңгіменің уақыт шеңбері бойынша) білдіреді. Чемберстің жазбаларында Хастур, Йхтилл және Альдебаран сияқты тағы бірнеше толық сипатталмаған жерлер туралы қысқаша айтылады. "Альдебаран" – түн аспанында кеңістік бөлісетін Гиада жұлдыз шоғырымен байланысты Альдебаран жұлдызы болуы мүмкін. "Сары белгі" – адам жазуына жатпайтын символ ретінде сипатталған, ол Каркосамен бірдей орыннан шыққан деп саналады. Тағы бір байланысты есім – "Демхе" және оның "бұлтты тереңдіктері" – бұл туралы Чемберс немесе танымал пастиш авторлары ешқашан түсіндірмеген, сондықтан "Демхе" дегеннің не екені немесе кім екені белгісіз. Марион Циммер Брэдли (ал оның қайтысынан кейін Диана Л. Паксон) өзінің Darkover сериясында "Хали" және "Хали көлі" аттарын да қолданды. Бьерс сол кездегі осы атпен аталатын черкес халқының геноцидінен шабыттанған болуы мүмкін.

Жазбаша сілтемелер

Кейінгі жазушылар, оның ішінде Х.П. Лавкрафт және оның көптеген жанкүйерлері Чемберстің туындыларын бағалап, Каркоза атауын Ктулху мифологиясындағы өздерінің әңгімелеріне енгізді. «Сары киімдегі патша» және Каркоза көптеген қазіргі заманғы авторларды шабыттандырды, соның ішінде Карл Эдвард Вагнер («Түнгі арманның өзені»), Джозеф С. Пулвер («Карл Ли және Кассильда»), Лин Картер, Джеймс Блиш, Майкл Сиско («Ол сол жерде болады»), Энн К. Швадер, Роберт М. Прайс, Галад Эльфландссон, Саймон Странцас («Сена өзенінің жағалауынан тыс»), Чарльз Стросс («Laundry Files» сериясында), Андерс Фагер және С.М. Стирлинг («Emberverse» сериясында). Джозеф С. Пулвер Каркоза, Сары киімдегі патша немесе Роберт У. Чемберстің басқа да элементтеріне негізделген немесе оларды қамтитын 30-ға жуық әңгіме мен өлең жазды. Пулвер сондай-ақ 2012 жылы Miskatonic River Press баспасынан шыққан «Сары киімдегі патшаға» негізделген жаңа әңгімелер жинағы «A Season in Carcosa» редакторы болды. Джон Скотт Тайнс «Бродалбин», «Амброз» және «Сосострис» повестьтер сериясымен және «Айтылмас ант» журналының 1-ші санындағы және «Дельта Грин» журналындағы эсселерімен Чемберстің Каркоза мифологиясын дамытты. Пол Эдвин Циммердің «Қараңғы шекара» сериясында Каркоза – адамдардың өмір сүретін және Хастур сияқты мәңгілік одақтастарымен араласатын қала. Роберт Ши мен Роберт Антон Уилсонның «Иллюминатус!» трилогиясында Каркоза Гоби шөліндегі ежелгі өркениетпен байланысты, ол Иллюминаттар Вулкан планетасынан келген ғарыш кемелері арқылы Жерге келген кезде жойылған. Джордж Р.Р. Мартиннің «Мұз бен от әлемі» картасында Каркоза деп аталатын қала картаның шығыс шетінде, Ашхай сияқты басқа да сиқырлы қалаларға жақын үлкен көлдің жағалауында белгіленген. «Мұз бен от әлемі» кітабында онда мың жыл бұрын құлаған әулеттің 69-шы сары императоры екенін айтатын сиқыршының тұратыны айтылады. Джон Ширлидің «Камус Кадижар: Каркозаның қара тесігі» (St. Martin's Press, 1988) атты сатирикалық романында Каркоза – оқиғадағы ерекше қара тесік физикасы бар планетаның атауы. Швециялық жазушы Андерс Фагердің «Мисс Витттің ұлы өнер туындысы» Хастурға табынатын «Каркоза қоры» деп аталатын Стокгольмдегі топты бейнелейді. Дэвид Дрейктің «Аралдардың Иесі» сериясында Каркоза – серия оқиғаларынан мың жыл бұрын құлаған ежелгі патшалықтың бұрынғы астанасы. С.М. Стирлингтің «Emberverse» сериясында Каркоза – Сары Раджа мен Паллид Маска басқаратын зұлым адамдардың мекендейтін Оңтүстік Тынық мұхитындағы қала. Лоуренс Уотт Эванстың «Дус Иелері» сериясында сары киім киген Ұмытылған Патша Каркозадан қуылғанын айтады. Жазушы Алан Мурдың суретші Жейсен Берруз салған «Неономикон» романында Джонни Каркоза кейіпкері Лавкрафттық ғаламның кілті болып табылады.

Теледидар

HBO-ның "Нағыз детектив" сериалында "Каркоза" адам жасаған ғибадатхана ретінде бейнеленеді. Луизиананың шұғылалы аймағында орналасқан бұл ғибадатхана, Луизиананың әулетті саясаткерлері мен шіркеу басшылары ұйымдастырған балаларға қатысты жыныстық зәбірлеу және бала өлтіру ритуалдарының орын алатын жері болып табылады. Басты кейіпкерлер – Раст Коль және Марти Харт маусымның соңғы эпизодында ғибадатханаға шабуыл жасайды, онда олар сектаның ең белсенді мүшесі болып табылатын серийлі кісі өлтірушімен бетпе-бет келеді. Секта "Сары патшаға" табынады, оның құрметіне "Каркозаның" басты залында мүсін орнатылған. Сериалда Лавкрафттың қорқыныш жанрына сай, шоу аяқталғаннан кейін де жалғасатын үлкен құлқын туралы қысым жасалады, сондай-ақ бір кейіпкердің ғарыштың бейтараптығы сияқты Лавкрафттық тақырыптарды көрсететін көрінісі бар. "Сабринаның қызықты оқиғаларының" 3-бөлімінде, көшпенді ойын-сауық паркі мен карнавалдың әуежайшысы Каркоса деп аталса, карнавал да оның құрметіне аталған болып көрінеді. Шоудың маусымы бойы карнавалдағы жұмысшылардың барлығы ежелгі мифологиялық жандар екені анық болады, ал Каркозаның өзі Пан құдайы, оның нағыз бейнесі – сатир, шоуда ол ақымақтық құдайы ретінде түсіндіріледі. Маусымның маңызды бөлігі – карнавал жұмыскерлерінің "Жасыл адам" деп танылатын ежелгі құдайды қайта тірілтуге жасаған әрекеттері. Ақымақтық, өлім және қайта тірілу тақырыптары Роберт У. Чемберс және тағы басқалардың шығармаларымен үйлеседі.

Басқа сілтемелер

1991 жылы Rotting Christ тобының Passage to Arcturo EP-інде "Inside The Eye of Algond" әнінде әншінің саяхатының бір бөлігі ретінде Mystical Carcosa есімді жер көрсетіледі. 2015 жылы америкалық металл тобы High on Fire-дің Luminiferous альбомының екінші әні Carcosa деп аталды. Швециялық рэпер Юнг Линнің Stranger атты үшінші альбомында "Yellowman" атты соңғы трек бар. Каркоса осы әнде есімдерін табады. 2016 жылы DigiTech Carcosa деп аталатын фузл педалын шығарды. Педаль "Hali" және "Demhe" деп аталатын екі режиммен жабдықталған. Mass Effect 3 видео ойынында Каркоза планетасы бар. Elite Dangerous видео ойынында Каркоза деп аталатын мекенделген жұлдыз жүйесі кездеседі. 2001 жылы бельгиялық блэк-метал тобы Ancient Rites Dim Carcosa альбомын жариялады. Атау трегінің мәтіні "Cassilda's Song" әнінен алынған үзінділерден тұрады. 2000-жылдардың басында Mysterious Package Company "Сары киімдегі патша" атты тәжірибелік ойынды ұсынды, ол сюжетімен және атымен шабыттандырылған. Кейіннен "Каркоза: Культтің өрлеуі" атты жалғасы жарық көрді, ол ортақ әлеммен байланысты және бастапқы "Сары киімдегі патша" ойынымен байланысты. 2017 жылы Fantasy Flight Games Arkham Horror: The Card Game үшін "The Path to Carcosa" деп аталатын кеңейтуді шығарды, онда ойыншылар "Сары киімдегі патша" негізіндегі оқиғаларды зерттейді. Каркоса американдық Revocation техникалық дед-метал тобының 2022 жылғы Netherheaven альбомындағы "Strange and Eternal" әнінде есімдерін табады.

Каркоза деген атауды қолданатын жариялаушылар

Екі түрлі баспагер Каркоза атауын қолданған.

Каркоса үйі

Carcosa House – 1947 жылы Фредерик Б. Шройер, Т. Е. Диктидің балалық шақтағы досы, және Лос-Анджелестегі екі ғылыми фантастика жанкүйері Рассел Ходжкинс пен Пол Скиттер құрған ғылыми фантастикаға маманданған баспа фирмасы. Шройер Гаррет П. Сервисстің «Эдисонның Марсты жаулап алуы» романының газетте алғаш жарияланған түпнұсқасының көшірмесін қолға түсірді және оны басып шығаруды қалады. Шройер Ходжкинс пен Скиттерді баспагерді құру үшін бірлесіп акция алуға көндірді, нәтижесінде 1947 жылы Сервисстің кітабы жарық көрді. Дикти кеңес берді, ал Ф. П. К. И. мекемесінің Уильям Л. Кроуфорд өндіріс және таратуға көмектесті. Carcosa House Сэм Расселдің «Enter Ghost: A Study in Weird Fiction» кітабын да жариялауды жоспарлады, бірақ Сервисстің кітабының жай басылуына байланысты ол жарық көрмеді.

Carcosa House баспасында жарық көрген шығармалары

Эдисонның Марсты жаулап алуы, Гаррет П. Сервис (1947)

Қалта

Каркоза – Дэвид Дрейк, Карл Эдвард Вагнер және Джим Гросс құрған арнайы баспа фирмасы. Олар Аркхам Хаус баспасы негізін қалаушысы Аугуст Дерлет қайтыс болғаннан кейін жабылуы мүмкін деп уайымдаған. Каркоса 1973 жылы Солтүстік Каролина штатында құрылды және Вагнер редакциялаған төрт пульп-қорқыныш әңгімелер жинағын шығарды. Олардың алғашқы кітабы – Манли Уэйд Велманның үздік сериялық емес қызық фантастикасының үлкен жинағы болды. Оны танымал фантастика суретшісі Ли Браун Койдің қорқынышты суреттерімен безендірілді. Олардың қалған үш жинағы да (Хью Б. Кейв, Э. Хоффман Прайс және тағы да Манли Уэйд Велманның еңбектерінен) алып жинақтар болды. Хью Б. Кейвтің "Түнде өлім іздейді" атты бесінші жинағы жоспарланған; Ли Браун Кой 1977 жылы сал ауруына шалдығып, кейін қайтыс болғандықтан, Каркоза жобадан бас тартуға мәжбүр болды. Кітап ақырында Fedogan & Bremer баспасында жарық көрді. Каркоса Ли Брэкетт, Х. Уорнер Мунн және Джек Уильямсонның кітаптарын шығаруды да жоспарлаған, бірақ жоспарланған еңбектердің ешқайсысы жарық көрген жоқ. Каркосаның колофоны үш айдың алдындағы мұнаралы қаланың силуэтін бейнелейді.

Марапаттар

1976 жыл, «Каркоза» үшін Карл Эдвард Вагнер, Дэвид Дрейк және Джим Гроссқа арналған Әлемдік фантастика сыйлығы, Кәсіби емес ерекше сыйлық.

Каркоса деп аталатын жерлер

1896–1897 жылдары Каркоса сарайы Біріккен Малай штаттарының Резиденті генералдың ресми резиденциясы ретінде, осы лауазымды алғашқы иеленушісі, сер Фрэнк Суэттенхэм үшін салынды. 1989 жылдан 2015 жылға дейін ол Carcosa Seri Negara сәнді қонақ үйі ретінде пайдаланылды және содан бері тасталып тұр. Суэттенхэм бұл атауды "Сары киімдегі патшадан" алған. Квебекке негізделген геосаяси/тікелей рөлдік ойын Bicolline-де Каркоса – батыстағы мемлекет. Ол азаттық принциптеріне негізделген және қарақшылар, көшпелілер, қашқан құлдар мен діни қуғын-сүргіншілермен мазаланған.