Шуб-Ниггураф: Мысық аяқтың Ана Құдайы

Кіріспе

Ктулху мифологиясындағы ойдан шығарылған құдай Шаб Ниггурат – Х.П. Лавкрафт жасаған құдай. Ол көбінесе «Мың баласы бар Орманның қара ешкісі» деген тіркеспен байланысты. Лавкрафт оны «Орманның Иесі» деп атаған тағы бір жалғыз атауы – «Қараңғылықтағы сыбыс» әңгімесінде кездеседі. Шаб Ниггурат Лавкрафттың «Соңғы сынақ» (1928) әңгімесінің қайта жазылған нұсқасында алғаш рет еске алынады; Лавкрафт оны сипаттамайды, бірақ оны жиі атайды немесе дұғаларда шақырады. Оның әдеби тұлға ретінде дамуының көп бөлігін Август Дерлеф, Роберт Блох және Рамси Кэмпбелл сияқты басқа мифология авторлары жүзеге асырды. Лавкрафт «The Mound» шығармасында Шаб Ниггуратты ана құдай ретінде нақты анықтады, оны «Шаб Ниггурат, Барлық Ана» деп атады. Ол оны сол әңгімеде Астарта ретінде де сипаттайды. Август Дерлеф Шаб Ниггуратты Ескі Ұлы Құдайлардың бірі деп санады, бірақ «Ктулху шақыруы» рөлдік ойыны оны Сыртқы Құдай ретінде жіктейді. «CthulhuTech» рөлдік ойыны, өз кезегінде, Дерлефтің Шаб Ниггуратты Ескі Ұлы Құдай ретінде жіктеуіне қайта оралады.

Даму

Лавкрафттың негізгі туындыларында Шаб Ниггураттың пайда болуы оның осы бірлік туралы түсінігіне көп нәрсе қоспайды. Лавкрафттың авторлық атымен алғашқы айқасы "Дунвич қорқынышы" (1928) туындысында болды, онда Некрономиконнан Ежелгілер туралы әңгімелеген цитата "Iä! Шаб Ниггурат!" деген шақыруға ұласады. Оқиға осы ерекше тіркестің мағынасын одан әрі ашпайды. Шаб Ниггуратты еске салған Лавкрафттың келесі туындысы одан да аз мәлімет береді. "Қараңғылықтағы сыбырлаушы" (1930) туындысында адамдар мен беймәлім жандардың құдайға табынуымен өткен рәсімнің жазбасында мынадай әңгіме кездеседі:

"Түйсіктер үйіндегі армандар" (1932) және "Есіктің басындағы нәрсе" (1933) туындыларында да түсіндірілмейтін шақырулар орын алады.

Түзету оқиғалары

Лавкрафт Шаб Ниггурат туралы нақты ақпаратты тек "өзгертілген әңгімелерінде" ғана келтірді, бұл әңгімелер ол жазған клиенттердің атымен жарияланды. Прайс атап өткендей, "Ол бұл клиенттер үшін өзінің мифтік циклына параллель мифтік цикл құрды, Ұлы Ежелгілердің жеке тобы", соның ішінде Йиг, Гатанотоа, Рхан Тегот, "жаман егіздер Нуг және Йеб" және Шаб Ниггурат. Кейбір өзгертілген әңгімелер таныс ұрандарды қайталайды, ал басқалары жаңа деректер ұсынады. "Соңғы сынақ" (1927) шығармасында Шуб Ниггурат туралы алғашқы айтылу оны Нуг пен Йебпен байланыстырады: "Мен Йеменде Қызыл шөлден оралған қарт адаммен сөйлестім—ол Іремді, Бағаналар қаласын көрді және Нуг пен Йебтің жер асты ғибадатханаларында құлшылық етті—Іә! Шуб Ниггурат!". "The Mound" деген өзгертілген әңгіме, испан конкистадорының К'н-ян деп аталатын жер асты әлемін тапқандығын баяндайды, онда Сатоггуа ғибадатханасы "Шаб Ниггураттың ғибадатханасына айналдырылды, Барлық Ана және Аты Аталмайтын Біреудің әйелі. Бұл құдай — күрделі Астарте сияқты еді, ал оған жасалған құлшылық әулие католиктерге өте жағымсыз болды". Аты аталмағандықтан, Аты Аталмайтын Біреуді анықтау қиын; ұқсас тіркес, латын тіліне аударғанда Магнум Инноминандум, "Қараңғыдағы шептің" тізімінде пайда болады және Лавкрафт Роберт Блохтың "Жұлдыздардан келген шатастырушы" үшін жазған сиқырлы сөздердің бір бөлігіне енгізілді. Август Дерлет осы құпия тұлғаны Хастурмен теңестіреді (егер Хастур Магнум Инноминандуммен бірге "Қараңғыдағы шептің" тізімінде кездессе), ал Роберт М. Прайс оны Йог-Сототпен параластырады, бірақ ол Шуб Ниггураттың серігі жылан құдайы Йиг екенін де ұсынады. Соңында, "Эондардан тыс" деген өзгертілген әңгімеде, Му құрлығындағы оқиғалар туралы айта келе, Лавкрафт Т'йог кейіпкерін "Шаб Ниггураттың бас діни қызметкері және Мың жастық ешкінің мыс ғибадатханасының сақшысы" деп сипаттайды. Әңгімеде Т'йог таңқаларлық түрде "адамға достық құдайлар жау құдайларға қарсы тұра алады, ал Шаб Ниггурат, Нуг және Йеб, сондай-ақ Жылан құдайы Йиг, адаммен бірге болуға дайын" деп мәлімдейді. Шуб Ниггурат "Ана Құдай" деп аталады және "оның ұлдары" деп айтылады, бұл, әдетте, Нуг пен Йеб. "Йог-Сототтың әйелі — тозақтық, бұлт сияқты Шаб Ниггурат, оның құрметіне аты жоқ секталар Мың жастық ешкінің ырымын өткізеді. Ол екі сұмдық ұл табады — жаман егіздер Нуг және Йеб. Ол сонымен қатар кеңістік-уақыттың әр түрлі әлемдеріндегі әр түрлі тірі организмдердің аналықтарынан тозақтық будандарды тудырды".

Lovecraft only provided specific information about Shub Niggurath in his "revision tales", stories published under the names of clients for whom he ghost wrote. As Price points out, "For these clients he constructed a parallel myth cycle to his own, a separate group of Great Old Ones", including Yig, Ghatanothoa, Rhan Tegoth, "the evil twins Nug and Yeb"—and Shub Niggurath. While some of these revision stories just repeat the familiar exclamations, others provide new elements of lore. In "The Last Test" (1927), the first mention of Shub Niggurath seems to connect her to Nug and Yeb: "I talked in Yemen with an old man who had come back from the Crimson Desert—he had seen Irem, the City of Pillars, and had worshipped at the underground shrines of Nug and Yeb—Iä! Shub Niggurath!" The revision story The Mound, which describes the discovery of an underground realm called K'n yan by a Spanish conquistador, reports that a temple of Tsathoggua there "had been turned into a shrine of Shub Niggurath, the All Mother and wife of the Not to Be Named One. This deity was a kind of sophisticated Astarte, and her worship struck the pious Catholic as supremely obnoxious." The Not to Be Named One, not being named, is difficult to identify; a similar phrase, translated into Latin as the Magnum Innominandum, appears in a list in The Whisperer in Darkness and was included in a scrap of incantation that Lovecraft wrote for Robert Bloch's "The Shambler from the Stars". August Derleth identifies this mysterious entity with Hastur (though Hastur appears in the same Whisperer in Darkness list with the Magnum Innominandum), while Robert M. Price equates him with Yog Sothoth—though he also suggests that Shub Niggurath's mate is implicitly the snake god Yig. Finally, in "Out of the Aeons", a revision tale set in part on the lost continent of Mu, Lovecraft describes the character T'yog as the "High Priest of Shub Niggurath and guardian of the copper temple of the Goat with a Thousand Young". In the story, T'yog surprisingly maintains that "the gods friendly to man could be arrayed against the hostile gods, and that Shub Niggurath, Nug, and Yeb, as well as Yig the Serpent god, were ready to take sides with man" against the more malevolent Ghatanothoa. Shub Niggurath is called "the Mother Goddess", and reference is made to "her sons", presumably Nug and Yeb. "Yog Sothoth's wife is the hellish cloud like entity Shub Niggurath, in whose honor nameless cults hold the rite of the Goat with a Thousand Young. By her he has two monstrous offspring—the evil twins Nug and Yeb. He has also begotten hellish hybrids upon the females of various organic species throughout the universes of space time."

Қара ешкі

Шаб Ниггурат көбінесе «Мың жас бар орманның қара ешкесі» деген сипаттамамен байланыстырылса да, бұл Қара ешкінің жеке бірлік болуы мүмкін. Родольфо Феррарези «Шаб Ниггурат мәселесі» атты мақаласында Лавкрафт өзінің жазбаларында оларды ажыратып көрсеткенін айтады, мысалы, «Эондардан тыс» (1935) туындысында Шаб Ниггурат пен Қара ешкі арасында ерекшелік жасайды – ешкі Шаб Ниггуратқа табыну үшін қолданылатын символдық бейне. Шаб Ниггураттан айырмашылығы, Қара ешкі кейде еркек ретінде бейнеленеді, ең айқын мысалы – «Қара сыбырлаушы» (1931) туындысындағы ритуалда, онда Қара ешкі «Орманның Иесі» деп аталады. Дегенмен, Лавкрафт Шаб Ниггуратты «Солқын үйіндегі армандар» және «Есік алдындағы нәрсе» атты екі әңгімесінде «Мың жас бар орманның қара ешкесімен» тікелей байланыстырады. Қара ешкінің Шұб Ниггураттың інісі Нь Ракат болуы мүмкін. Қара ешкі Панның бейнесі де болуы мүмкін, өйткені Лавкрафтқа Артур Махеннің «Ұлы құдай Пан» (1890) туындысы әсер еткен, бұл әңгіме Лавкрафттың «Дунвич қорқынышы» (1929) туындысына ұқсас шабыттандырған. Осы бейнеде Қара ешкі шайтанның сатир түрінде, жартылай адам, жартылай ешкі болып көрінуі мүмкін. Халық фольклорында сатир – шектен тыс жыныстық құштарлығы бар адамды бейнелейді. Қара ешкі – Шұб Ниггураттың еркек, жер бетіндегі жаны болуы мүмкін – ол өзінің табынушыларымен бірлесу үшін қабылдайтын кейіпкер.