Говард Филлипс Лавкрафт: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Америкалық автор (1890–1937)

Говард Филлипс Лавкрафт (/US/'/lʌ//v//k//r//æ//f//t/, /UK/'/lʌ//v//k//r//ɑː//f//t/; 20 тамыз 1890 – 15 наурыз 1937) – ғажайып, ғылыми, фантастикалық және қорқынышты әдебиет жазушысы. Ол Ктулху мифологиясын жасағандығымен әйгілі. Род-Айленд штатының Провиденс қаласында дүниеге келген Лавкрафт өмірінің көп бөлігін Жаңа Англияда өткізді. 1893 жылы әкесі психиатриялық емханаға түскеннен кейін, ол отбасының байлығы әкесінің қайтысынан соң азайғанға дейін жақсы жағдайда өмір сүрді. Содан кейін Лавкрафт 1919 жылы анасы да емханаға жатқанға дейін анасымен бірге тұрды. Ол Біріккен әуесқойлар баспасөз қауымдастығына эсселер жаза бастады, ал 1913 жылы арзанбасқан әдебиетке қатысуына әкелген журналға сын хат жазды. Ол фантастикалық әдебиет қауымдастығында белсенді болып, бірнеше арзанбасқан журналдарда жарияланды. Лавкрафт Нью-Йоркке көшіп, 1924 жылы Соня Гринге үйленді, кейіннен «Лавкрафт шеңбері» деп аталған авторлардың кең тобының орталығы болды. Олар оны «Мырзалар әңгімелері» журналымен таныстырды, ол оның ең маңызды баспасы болды. Лавкрафттың Нью-Йорктегі уақыты оның психикалық және қаржылық жағдайына кері әсер етті. Ол 1926 жылы Провиденске оралып, «Ктулху шақыруы», «Жынды тауларда», «Инсмут үстіндегі көлеңке» және «Уақыттан тыс көлеңке» сияқты ең танымал туындыларын жазды. Ол 46 жасында ішек рагынан қайтыс болғанға дейін 11 жыл бойы жазушылық қызметін жалғастырды. Лавкрафттың әдеби мұрасы космосизмге негізделген, ол бір мезгілде оның жеке философиясы және оның шығармаларының басты тақырыбы болды. Космосизм адамзатты ғарыш кеңістігінің маңызсыз бөлігі деп қарастырады және кез келген сәтте жойылуы мүмкін. Ол өзінің әңгімелеріне фантастика мен ғылыми фантастика элементтерін енгізіп, антропоцентризмнің осалдығын көрсетті. Бұл оның білімге қатысты күмәнді көзқарасымен байланысты болды. Оның туындылары көбінесе Жаңа Англияның қияли нұсқасында орын алады. Өркениеттің құлдырауы да оның шығармаларында маңызды рөл атқарады, өйткені ол өмірінде Батыс құлдырап барады деп сенді. Лавкрафттың ерте саяси көзқарастары консервативті және дәстүрлі болды, сонымен қатар, ол өмірінің көп бөлігінде нәсілшілдік көзқарастарды ұстанды. Ұлы депрессиядан кейін Лавкрафттың саяси көзқарастары социалистік болып өзгерді, бірақ элиталық және аристократиялық ұстанымдары сақталды. Өмірі бойы Лавкрафт авторлық және редакторлық еңбегінен өзін асырауға мұқтаж болды және өлімінен бұрын тек арзанбасқан журналдарда жарияланды. Лавкрафттың туындыларын зерттеу 1970 жылдары жаңадан басталды, қазір ол 20 ғасырдың табиғаттан тыс қорқынышты әдебиетінің ең маңызды авторларының бірі саналады. Одан кейін көптеген тікелей бейімделулер мен рухани мұрагерлер пайда болды. Лавкрафттан шабыттанған туындылар, бейімделулер немесе түпнұсқалық шығармалар Лавкрафттың кейіпкерлерін, ахуалын және тақырыптарын пайдаланатын Ктулху мифологиясының негізін құра бастады.

Howard Phillips Lovecraft (/US/'/l//ʌ//v//k//r//æ//f//t/, /UK/'/l//ʌ//v//k//r//ɑː//f//t/; August 20, 1890 – March 15, 1937) was an American writer of weird, science, fantasy, and horror fiction. He is best known for his creation of the Cthulhu Mythos. Born in Providence, Rhode Island, Lovecraft spent most of his life in New England. After his father's institutionalization in 1893, he lived affluently until his family's wealth dissipated after the death of his grandfather. Lovecraft then lived with his mother, in reduced financial security, until her institutionalization in 1919. He began to write essays for the United Amateur Press Association, and in 1913 wrote a critical letter to a pulp magazine that ultimately led to his involvement in pulp fiction. He became active in the speculative fiction community and was published in several pulp magazines. Lovecraft moved to New York City, marrying Sonia Greene in 1924, and later became the center of a wider group of authors known as the "Lovecraft Circle". They introduced him to Weird Tales, which became his most prominent publisher. Lovecraft's time in New York took a toll on his mental state and financial conditions. He returned to Providence in 1926 and produced some of his most popular works, including The Call of Cthulhu, At the Mountains of Madness, The Shadow over Innsmouth, and The Shadow Out of Time. He remained active as a writer for 11 years until his death from intestinal cancer at the age of 46. Lovecraft's literary corpus is rooted in cosmicism, which was simultaneously his personal philosophy and the main theme of his fiction. Cosmicism posits that humanity is an insignificant part of the cosmos and could be swept away at any moment. He incorporated fantasy and science fiction elements into his stories, representing the perceived fragility of anthropocentrism. This was tied to his ambivalent views on knowledge. His works were largely set in a fictionalized version of New England. Civilizational decline also plays a major role in his works, as he believed that the West was in decline during his lifetime. Lovecraft's early political views were conservative and traditionalist; additionally, he held a number of racist views for much of his adult life. Following the Great Depression, Lovecraft's political views became more socialist while still remaining elitist and aristocratic. Throughout his adult life, Lovecraft was never able to support himself from his earnings as an author and editor. He was virtually unknown during his lifetime and was almost exclusively published in pulp magazines before his death. A scholarly revival of Lovecraft's work began in the 1970s, and he is now regarded as one of the most significant 20th century authors of supernatural horror fiction. Many direct adaptations and spiritual successors followed. Works inspired by Lovecraft, adaptations or original works, began to form the basis of the Cthulhu Mythos, which utilizes Lovecraft's characters, setting, and themes.

Балалық шағы мен отбасылық қайғы-қасірет

Лавкрафт 1890 жылдың 20 тамызында Род-Айленд штатының Провиденс қаласында отбасылық үйінде дүниеге келді. Ол Уинфилд Скотт Лавкрафт пен Сара Сьюзан (Сюзи; туған тегі Филлипс) Лавкрафттың жалғыз баласы еді. Сюзидің отбасы неке қию кезінде жақсы жағдайда болды, өйткені оның әкесі Уиппл Ван Бюрен Филлипс кәсіппен айналысқан. 1893 жылдың сәуір айында Чикагодағы қонақ үйде психоздық эпизодтан кейін Уинфилд Провиденстегі Батлер ауруханасына жатқызылды. Оның медициналық жазбаларында ол "бір жыл бойы кейде таңғажайып әрекеттер жасап, сөздер айтқандығы" көрсетілген. Бұл белгілерді кім хабарлағаны белгісіз. Уинфилд 1898 жылы қайтыс болғанға дейін Батлерде бес жыл өткізді. Оның өлім куәлігінде өлім себебі ретінде жалпы парез көрсетілген, бұл термин соңғы сатыдағы сифилиспен синонимді. Лавкрафт өмірі бойы әкесінің ұйқысыздық пен шамадан тыс жұмыс істеуден параличке ұшырап, содан кейін қайтыс болғанын айтқан. Лавкрафт әкесінің ауруы туралы білмегендігі немесе кейінірек айтқандары қасақана бұрмалау ма екені белгісіз. Әкесі институционалдық жағдайда болғаннан кейін Лавкрафт анасымен, анасының әпкелері Лилиан мен Эннимен және анасының ата-анасы Уиппл мен Робимен отбасылық үйде тұрды. Отбасылық достарының айтуынша, Сюзи жас Лавкрафты тым жақсы көріп, оны еркелетіп, көзінен тасаламаған. Лавкрафт кейінірек анасының әкесі ауырғаннан кейін "мұңға батып, қайғыдан айығуға шамасы келмегенін" еске алды. Уиппл осы уақытта Лавкрафт үшін әкелік фигура болды, Лавкрафт кейіннен атасының "барлық әлемінің орталығы" болғанын атап өтті. Өз ісін басқару үшін жиі саяхаттайтын Уиппл жас Лавкрафтпен хат алысып тұрды, ол үш жасында оқып, жаза білді. Уиппл жас Лавкрафты әдебиетті, әсіресе классикалық әдебиетті және ағылшын поэзиясын бағалауға ынталандырды. Қартайған шағында ол жас Х.П. Лавкрафты тәрбиелеуге көмектесті және оны классикада ғана емес, сонымен қатар немересінің ойын-сауығы үшін жасаған "қанатты қорқыныштар" және "терең, төмен, зарлы дыбыстар" туралы түпнұсқалық қызықты әңгімелермен де тәрбиеледі. Филлипстің ертегілерінің бастапқы көздері анықталмаған. Лавкрафт өзі олардың Энн Рэдклифф, Мэтью Льюис және Чарльз Матурин сияқты готикалық романдағы жазушылардан шыққандығын болжады. Осы кезеңде Лавкрафт өзінің алғашқы әдеби әсерлерінің кейбіреулерімен, мысалы Густав Доре салған "Ежелгі теңізшінің рифмасы", "Мың бір түн", Томас Булфинчтің "Аңыз дәуірі" және Овидийдің "Метаморфозалары" сияқты туындылармен танысты. Лавкрафт әжесі Робимен ерекше жақын болғанына ешқандай дәлел жоқ, бірақ оның 1896 жылы қайтыс болуы оған қатты әсер етті. Оның айтуынша, бұл оқиға отбасын "ешқашан толыққанды айығуға мүмкіндік бермейтін мұңға" ұшыратты. Оның анасы мен әпкелері қара аза тұтатын киім киіп, оны "қорқытып" тастады. Бұл сонымен қатар шамамен бес жарым жастағы Лавкрафттың кейінірек өзінің көркем шығармаларын қалыптастырған қасіретке ұшырауы басталған кез болды. Ол "түнгі киімдер" деп атаған жаратылыстар туралы қайта-қайта түс көре бастады. Ол олардың пайда болуын Доренің суреттеріне байланысты деп есептеді, олар "мені жиіркенішті жылдамдықпен кеңістікте айналдырып, жеккөрінішті үшбұрыштарымен мазалайтын және итермелейтін" еді. Отыз жылдан кейін түнгі киімдер Лавкрафттың көркем шығармаларында пайда болды. Лавкрафттың ең алғашқы әдеби туындылары жеті жасында жазылған, олар "Одиссея" және басқа да грек-рим мифологиялық оқиғаларын қайта жаңғыртқан өлеңдер еді. Лавкрафт кейінірек балалық шағында грек-рим пантеонына беріліп, оларды құдайлық күштердің шынайы көрінісі ретінде қысқа уақытқа қабылдады, бұл оның христиандық тәрбиесінен бас тартты. Ол бес жасында Санта Клаустың жоқ екенін естіп, "Неге Құдай да аңыз емес?" деп сұрағанын еске алады. Сегіз жасында ол ғылымға, әсіресе астрономия мен химияға қызығушылық танытты. Сондай-ақ, ол отбасы кітапханасында сақталған анатомиялық кітаптарды зерттеді, нәтижесінде адамның көбеюінің ерекшеліктерін білді, ол оған бұрын түсіндірілмеген еді. Нәтижесінде ол "мақсатыма деген қызығушылығымның жоғалып кеткенін" байқады. 1902 жылы Лавкрафттың кейінгі хаттарына сәйкес, астрономия оның дүниетанымына басшылық ететін күшке ие болды. Ол гектограф әдісін қолдана отырып, "Род-Айленд астрономия журналын" жариялай бастады. Лавкрафт бастауыш мектепке бірнеше рет қабылданып, шығарылды, көбінесе үйде оқытатын мұғалімдер жоғалған жылдарды өтеді, денсаулық мәселелеріне байланысты уақыт жоғалтып алды. Жазбаларда оның құрбылары оны жасырын, бірақ астрономияға деген қызығушылығын бөліскендерге жылы қабылдап, оларды өзінің бағалы телескопы арқылы қарауға шақырды.

Lovecraft was born in his family home on August 20, 1890, in Providence, Rhode Island. He was the only child of Winfield Scott Lovecraft and Sarah Susan (“Susie”; née Phillips) Lovecraft who were both of English descent. Susie's family was of substantial means at the time of their marriage, as her father, Whipple Van Buren Phillips, was involved in business ventures. In April 1893, after a psychotic episode in a Chicago hotel, Winfield was committed to Butler Hospital in Providence. His medical records state that he was "doing and saying strange things at times" for a year before his commitment. The person who reported these symptoms is unknown. Winfield spent five years in Butler before dying in 1898. His death certificate listed the cause of death as general paresis, a term synonymous with late stage syphilis. Throughout his life, Lovecraft maintained that his father fell into a paralytic state, due to insomnia and overwork, and remained that way until his death. It is not known whether Lovecraft was simply kept ignorant of his father's illness or whether his later statements were intentionally misleading. After his father's institutionalization, Lovecraft resided in the family home with his mother, his maternal aunts Lillian and Annie, and his maternal grandparents Whipple and Robie. According to family friends, Susie doted on the young Lovecraft excessively, pampering him and never letting him out of her sight. Lovecraft later recollected that his mother was "permanently stricken with grief" after his father's illness. Whipple became a father figure to Lovecraft in this time, Lovecraft later noted that his grandfather became the "centre of my entire universe". Whipple, who often traveled to manage his business, maintained correspondence by letter with the young Lovecraft who, by the age of three, was already proficient at reading and writing. Whipple encouraged the young Lovecraft to have an appreciation of literature, especially classical literature and English poetry. In his old age, he helped raise the young H. P. Lovecraft and educated him not only in the classics, but also in original weird tales of "winged horrors" and "deep, low, moaning sounds" which he created for his grandchild's entertainment. The original sources of Phillips' weird tales are unidentified. Lovecraft himself guessed that they originated from Gothic novelists like Ann Radcliffe, Matthew Lewis, and Charles Maturin. It was during this period that Lovecraft was introduced to some of his earliest literary influences, such as The Rime of the Ancient Mariner illustrated by Gustave Doré, One Thousand and One Nights, Thomas Bulfinch's Age of Fable, and Ovid's Metamorphoses. While there is no indication that Lovecraft was particularly close to his grandmother, Robie, her death in 1896 had a profound effect on him. According to him, it sent his family into "a gloom from which it never fully recovered". His mother and aunts wore black mourning dresses that "terrified" him. This was also the time when Lovecraft, approximately five and a half years old, started having nightmares that later informed his fictional writings. Specifically, he began to have recurring nightmares of beings he referred to as "night gaunts". He credited their appearance to the influence of Doré's illustrations, which would "whirl me through space at a sickening rate of speed, the while fretting & impelling me with their detestable tridents". Thirty years later, night gaunts appeared in Lovecraft's fiction. Lovecraft's earliest known literary works were written at the age of seven, and were poems restyling the Odyssey and other Greco Roman mythological stories. Lovecraft later wrote that during his childhood he was fixated on the Greco Roman pantheon, and briefly accepted them as genuine expressions of divinity, foregoing his Christian upbringing. He recalled, at five years old, being told Santa Claus did not exist and retorted by asking why "God is not equally a myth?" At the age of eight, he took a keen interest in the sciences, particularly astronomy and chemistry. He also examined the anatomical books that were held in the family library, which taught him the specifics of human reproduction that were not yet explained to him. As a result, he found that it "virtually killed my interest in the subject". In 1902, according to Lovecraft's later correspondence, astronomy became a guiding influence on his worldview. He began publishing the periodical Rhode Island Journal of Astronomy, using the hectograph printing method. Lovecraft went in and out of elementary school repeatedly, oftentimes with home tutors making up for the lost years, missing time due to health concerns that have not been determined. In their written recollections, his peers described him as withdrawn but welcoming to those who shared his then current fascination with astronomy, inviting them to look through his prized telescope.

Білім беру және қаржылық құлдырау

1900 жылы Уипплдің әртүрлі бизнес істері құлдырап, отбасының байлығының баяу эрозиясына әкелді. Ол отбасының жалдаған қызметшілерін босатуға мәжбүр болды, нәтижесінде Лавкрафт, Уиппл және үйленбеген жалғыз қарындасы Сюзи отбасылық үйде жалғыз қалды. 1904 жылдың көктемінде Уипплдің ең ірі кәсіпкерлік жобасы күйреп кетті. Бірнеше айдан кейін ол 70 жасында инсульттан қайтыс болды. Уипплдің қайтысынан кейін Сюзи Филиппстің иелігінде қалған кең отбасылық үйді қаржылық тұрғыдан ұстап тұруға шамасы келмеді. Сол жылы ол ұлымен бірге шағын дуплекске көшуге мәжбүр болды. Лавкрафт бұл кезеңді өміріндегі ең қараңғы уақыттардың бірі деп еске алды, 1934 жылғы хатында өмір сүрудің мәнін көре алмайтынын, тіпті өзін-өзі өлтіруді де ойластырғанын жазды. Бірақ оның ғылыми құштарлығы мен әлемді тануға деген ықыласы оны осы қадамнан бас тартып, тоқтатып тастады. 1904 жылдың күзінде ол орта мектепке қабылданды. Бұрынғы оқу жылдарындағыдай, Лавкрафт "жақын құлаулар" деп атаған жағдайларға байланысты мектептен үзақ уақытқа шығарылды. Дегенмен, ол кейбір мұғалімдермен келіспесе де, орта мектепті ұнатып, шағын дос айналымымен жақын қарым-қатынас жасады. Лавкрафт академиялық жағынан да жақсы оқыды, әсіресе химия және физика пәндерінде өте жақсы нәтижелер көрсетті. 1904 жылығы бірнеше айлық үзілістен басқа, ол "Род-Айленд астрономия журналын" жариялауды жалғастырды және көбінесе химия саласын қамтитын "Ғылыми газетті" шығарды. Осы кезеңде Лавкрафт кейіннен танымал болатын алғашқы көркем шығармаларын жазды, атап айтқанда "Үңгірдегі аң" және "Алхимик". 1908 жылы, орта мектепті бітіруге дейін, Лавкрафт тағы бір анықталмаған денсаулық дағдарысына тап болды, бірақ бұл жағдай бұрынғы ауруларынан гөрі ауыр болды. Оның нақты жағдайы мен себептері әлі де белгісіз. Тікелей куәліктер Лавкрафттің өзінің хаттарында ғана кездеседі, онда ол оны кейде "нервтік құлау", ал кейде "бір түрлі бұзылу" деп сипаттайды, бір хатында оны орта мектептің стресіне байланыстырады, тіпті оны ұнатып оқыса да. 1908 жылғы оқиғалар туралы басқа бір хатында ол: "Мен қатты бас ауру, ұйқысыздық және жалпы жүйкелік әлсіздікке ұшырадым, бұл менің кез келген нәрсеге тұрақты түрде назар аударуыма кедергі келтірді" деп жазады. Лавкрафт орта мектептен кейін Браун университетіне түсуге ниеттенгенімен, ол ешқашан бітірген жоқ және ешқашан қайтадан оқуға бармады. Лавкрафт физикалық, психикалық немесе олардың комбинациясынан зардап шеккені әлі де анықталған жоқ. Орта мектептегі сыныптасы Лавкрафттің "қорқынышты тиктерге" ұшырағанын және кейде "отырған жерінен кенеттен секіріп тұратынын" айтты. Психология профессоры Гарри К. Бробст бұл оқиғаны зерттеді және Лавкрафттің балалық шағындағы симптомдарының себебі хореяның кіші түрі болуы мүмкін деп болжады, сонымен қатар жасөспірімнен кейін хореяның кіші түрі сирек кездесетінін атап өтті. Лавкрафт өзінің хаттарында бала кезінде хореядан зардап шеккенін мойындады. Бробст сондай-ақ Лавкрафттің 1908 жылғы құлауының себебі "гистероидтық ұстама" болғанын болжады, бұл термин атипиялық депрессияның синониміне айналды. 1908 жылғы оқиғалар туралы басқа бір хатында Лавкрафт "ешкімді көруге немесе сөйлесуге шыдай алмайтынын және қараңғы жалюзилерді түсіріп, жасанды жарықпен әлемнен оқшаулануды ұнататынын" айтты.

By 1900, Whipple's various business concerns were suffering a downturn, which resulted in the slow erosion of his family's wealth. He was forced to let his family's hired servants go, leaving Lovecraft, Whipple, and Susie, being the only unmarried sister, alone in the family home. In the spring of 1904, Whipple's largest business venture suffered a catastrophic failure. Within months, he died at age 70 due to a stroke. After Whipple's death, Susie was unable to financially support the upkeep of the expansive family home on what remained of the Phillips' estate. Later that year, she was forced to move to a small duplex with her son. Lovecraft called this time one of the darkest of his life, remarking in a 1934 letter that he saw no point in living anymore; he considered the possibility of committing suicide. His scientific curiosity and desire to know more about the world prevented him from doing so. In fall 1904, he entered high school. Much like his earlier school years, Lovecraft was periodically removed from school for long periods for what he termed "near breakdowns". He did say, though, that while having some conflicts with teachers, he enjoyed high school, becoming close with a small circle of friends. Lovecraft also performed well academically, excelling in particular at chemistry and physics. Aside from a pause in 1904, he also resumed publishing the Rhode Island Journal of Astronomy as well as starting the Scientific Gazette, which dealt mostly with chemistry. It was also during this period that Lovecraft produced the first of the fictional works that he was later known for, namely "The Beast in the Cave" and "The Alchemist". It was in 1908, prior to what would have been his high school graduation, that Lovecraft suffered another unidentified health crisis, though this instance was more severe than his prior illnesses. The exact circumstances and causes remain unknown. The only direct records are Lovecraft's own correspondence wherein he retrospectively described it variously as a "nervous collapse" and "a sort of breakdown", in one letter blaming it on the stress of high school despite his enjoying it. In another letter concerning the events of 1908, he notes, "I was and am prey to intense headaches, insomnia, and general nervous weakness which prevents my continuous application to any thing". Although Lovecraft maintained that he was going to attend Brown University after high school, he never graduated and never attended school again. Whether Lovecraft suffered from a physical ailment, a mental one, or some combination thereof has never been determined. An account from a high school classmate described Lovecraft as exhibiting "terrible tics" and that at times "he'd be sitting in his seat and he'd suddenly up and jump". Harry K. Brobst, a psychology professor, examined the account and claimed that chorea minor was the probable cause of Lovecraft's childhood symptoms, while noting that instances of chorea minor after adolescence are very rare. In his letters, Lovecraft acknowledged that he suffered from bouts of chorea as a child. Brobst further ventured that Lovecraft's 1908 breakdown was attributed to a "hysteroid seizure", a term that has become synonymous with atypical depression. In another letter concerning the events of 1908, Lovecraft stated that he "could hardly bear to see or speak to anyone, & liked to shut out the world by pulling down dark shades & using artificial light".