Грэм Гриннің «Күш пен даналық» романы – 1930-шы жылдардағы Мексикадағы дінге қарсы күресті, «арақ шарабы» деп аталатын дін қызметкерінің тағдырын көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1940 жылы жазылған Грэм Гриннің романы
1940 novel by Graham Greene
"Қуат пен даңқ" – британдық автор Грэм Гриннің 1940 жылы жазылған романы. Атауы Иеміздің дұғасының соңында жиі айтылатын: «Сенин – құдірет, қадір-қасиет және мәңгілік даңқ, әмин» деген сөздерге сілтеме жасайды. Алғаш рет ол Америка Құрама Штаттарында «Лабиринттік жолдар» деген атпен жарияланды. Гриннің романы 1930 жылдары Мексиканың Табаско штатында өмір сүрген, Гриннің өзі жасаған термин бойынша «виски діни қызметкері» деп аталатын, діннен тайған католик священнигінің тарихын айтады. Бұл кезде Мексика үкіметі католик шіркеуін қысымға салуға тырысты. Бұл қысым 1926-1929 жылдардағы кристеро соғысына әкелді, ол католик жауынгерлерінің «Viva Cristo Rey» («Мәсіх Патша гүлденсін!») деген ұранымен аталды. 1941 жылы роман британдық әдеби сыйлық – Хауторден сыйлығына ие болды. 2005 жылы TIME журналы оны 1923 жылдан бергі ағылшын тіліндегі ең үздік жүз романның бірі деп таныды.
The Power and the Glory is a 1940 novel by British author Graham Greene. The title is an allusion to the doxology often recited at the end of the Lord's Prayer: "For thine is the kingdom, the power, and the glory, forever and ever, amen." It was initially published in the United States under the title The Labyrinthine Ways. Greene's novel tells the story of a renegade Catholic 'whisky priest' (a term coined by Greene) living in the Mexican state of Tabasco in the 1930s, a time when the Mexican government was attempting to suppress the Catholic Church. That suppression had resulted in the Cristero War (1926–1929), so named for its Catholic combatants' slogan "Viva Cristo Rey ("Long live Christ the King"). In 1941, the novel received the Hawthornden Prize British literary award. In 2005, it was chosen by TIME magazine as one of the hundred best English language novels since 1923.
Сюжет
Мексикада католицизмге тыйым салынған кезеңде Табаско штаты бұл тыйымды қатаң түрде орындайды, ал көптеген басқа штаттар «сұрама, айтпа» саясатын ұстанады. Бірақ радикалды социалистік Табаскода діни қызметкерлерге мемлекет әйелдермен (қалыңдыққа шығарып, тұрмысқа шығарады) және зейнетақымен қамтамасыз етіп, сенімінен бас тартуы және діни қызмет атқарудан толығымен тыйылуы үшін келісім жасалған. Бас тартқандар қашып жүріп, атылып өлтірілуі мүмкін. Кейіпкерлердің қанағаттанарлық емес өмірі провинциялық астанада бейнеленген, содан кейін романның басты кейіпкері – қашқан діни қызметкердің тарихы басталады. Ол жылдардан кейін бұрынғы еншісі болған шағын қалашығына оралады. Одан кейін ол өзінің күшіне қарай шетте қалған адамдарға көмектесуге тырысады. Осының нәтижесінде ол көптеген қиындықтарға тап болады, соның ішінде Табаско штатында алкогольге де тыйым салынған, ал мақсаты – Құрбандық соғылуына қатысты шарапты қолдануға кедергі келтіру. Тыйым салынғанмен, сыра немесе қатты ішімдік алу оңай. Аты-жөні белгісіз «мемлекетке сатқан» адам – «виски діни қызметкері», ол бірнеше жыл бұрын еншісінде бала тудырған. Енді ол қысқа уақытқа қызымен кездеседі, бірақ өкініш сезінбейді. Керісінше, ол жаман және ұялмаған қызға терең сезіммен қарап, оны құтқару үшін бар күшін жұмсайды. Оның басты қарсыласы – полиция лейтенанты, ол әдепті, бірақ қатал. «Халық үшін өмір сүремін» дейді ол, бірақ діни қызметкердің сол ауылда болғанын білсе, ауыл тұрғындарын кепілге алып, оларды атып тастау жоспары бар. Жастық шағында шіркеумен болған жағымсыз оқиғаларға байланысты, оның ізденісінде жеке себептер бар. Діни қызметкер өзінің лайықсыз екенін сезіне отырып, кедей шаруалардың діни қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қашып жүреді. Оларды кекшіл лейтенанттың қолынан құтқару үшін ол енді таулы шекарадан көршілес штатқа өтуге мәжбүр. Осы уақыт ішінде ол екі рет лейтенантпен кездеседі – бір рет ауылындағы тінтеу кезінде, екінші рет мас күйінде қамауға алынып, танылмай босатылады. Қауіпті саяхаттан кейін өлімге жақындаған ол АҚШ-тан келген протестанттық жер иелері Лерлердің жұмысшыларынан көмек алады, олар оны емдеп, жергілікті астанаға жету жоспарын жасауға көмектеседі. Жолға шыққанда, діни қызметкер бұрын сенімсіздікпен қараған метизбен қайтадан кездеседі, ол кейіннен Яһуда бейнесі екенін көрсетеді. Метиз діни қызметкерді шекарадан кейін өліп бара жатқан адамның, лейтенанттың екінші нысанасы болған америкалық қарулы адамның мойынсұнуын тыңдау үшін қайта оралуға көндіреді. Бұл тұзақ екенін сезсе де, діни қызметкер өзінің діни міндетін орындауға мәжбүр. Өліп бара жатқан адам оны қашып құтылуға шақырады, бірақ діни қызметкер күтіп тұрған лейтенанттың қолына түседі. Лейтенант діни қызметкерге қарсы ештеңе жоқ екенін, тіпті оны құрметтейтінін мойындайды, бірақ оны «қауіпті» деп атып тастау керек екенін айтады. Өлім жазасы алдында лейтенант мейірімділік танытып, бас тартқан Падре Хосеге сотталған адамның мойынсұнуын тыңдауды ұсынады (соған шіркеу рұқсат етеді), бірақ бұл әрекетті Падре Хоседің үстем әйелі тоқтатады. Лейтенант «штатты діни қызметкерлерден тазарттым» деп сенді, бірақ соңғы тарауда басқа жасырын діни қызметкер астанаға келеді. Бұрын балаларына жергілікті әулиелердің өмірі туралы кітапшаларды оқып беретін адал католик әйел, басты кейіпкерді христиандық шейіттер тізіміне қосып, енді осы жаңа келгенге баспана беруге келіседі.
During the period when Catholicism was outlawed in Mexico, the state of Tabasco enforces the ban rigorously, while many other states follow a don't ask don't tell policy. But in Radical Socialist Tabasco, priests have been settled by the state with wives (breaking celibacy) and pensions in exchange for their renouncing the faith and being strictly banned from fulfilling pastoral functions. Those who refuse are on the run and liable to be shot. A scene setting introduction to some of the characters, who are enduring a barely satisfactory existence in the provincial capital, now gives way to the story of the novel's protagonist: a fugitive priest returned after years to the small country town that was formerly his parish. The narrative then follows him on his journey through the state, where he tries to minister to the marginalised people as best he can. In doing so, he is faced by many problems, not least of which is that Tabasco is also prohibitionist, with the unspoken prime objective to hinder celebration of the Sacrifice of the Mass, for which actual wine is an essential. Otherwise it is fairly easy to obtain beer or hard liquor, despite their being forbidden. The unnamed "traitor to the state" is a 'whisky priest' who, among his other personal failings, had fathered a child in his parish some years before. Now he meets his daughter during a brief stay, but is unable to feel repentance. Rather, he feels a deep love for the evil looking and awkward little girl and decides to do everything in his power to save her from damnation. His chief antagonist is the police lieutenant, who is morally irreproachable but unbending in outlook. While he is supposedly "living for the people", he puts into practice a plan of taking hostages from villages and shooting them if he discovers the priest has sojourned there without being denounced. On account of bad experiences with the church in his youth, there is a personal element in his pursuit. For his part, the priest has remained on the run in order to serve the religious needs of the poverty stricken agriculturists he meets, despite his deep sense of unworthiness. In order to save them from harm at the hands of the vengeful lieutenant, he now feels compelled to cross the mountainous border to the less stringent, neighbouring state. During this time, he twice encounters the lieutenant once during a round up in his village and then after he is imprisoned as a drunk – but is not recognised and allowed to go on his way. Near death after a perilous journey, he is rescued by the workers of the Lehrs, Protestant land owners from the US, who nurse the priest back to health and help him make plans to reach the local capital. As he sets out, the priest meets again a mestizo whom he has earlier learned to mistrust and who eventually reveals himself to be a Judas figure. The mestizo persuades the priest to return to hear the confession of a dying man just over the border, an American gunman who is the lieutenant's second target. Though suspecting that it is a trap, the priest feels compelled to fulfil his sacramental duty. Urged by the dying man to escape and save himself, the priest falls into the hands of the waiting lieutenant nevertheless. Though the lieutenant admits that he has nothing against the priest as a man, and rather admires him, the lieutenant persists that he must be shot "as a danger". On the eve of the execution, the lieutenant shows mercy and attempts to enlist the renegade Padre José to hear the condemned man's confession (which in extremis the Church would allow), but the effort is thwarted by Padre José's domineering wife. The lieutenant is now convinced that he has "cleared the province of priests", but in the final chapter another covert priest arrives in the capital. A faithful Catholic woman, who has previously figured as reading pious tracts about the lives of native saints to her children, has added the protagonist to her repertoire of Christian martyrs and now agrees to harbour this new arrival.
Қосалқы таңбалар
Мария: Бригиттаның анасы, діни қызметкердің қызы. Бригитта: Марияның заңды емес қызы. Падре Хосе: Үкіметтің бұйрықтарын орындап, әйел алған, жек көрінішті діни қызметкер. Мистер Тенч: Песоның құнсыздануы салдарынан жинаған ақшасының құны төмендегендіктен, үйіне қайта алмайтын наразы ағылшын тіс дәрігері. Капитан Феллос: Банан плантациясының иесі, ағылшын, діни қызметкер оның сарайында жасырынып отырады. Феллоус ханым: Капитан Феллоустың денсаулығы нашар әйелі. Коралл Феллоус: Капитан және Феллоус ханымның он үш жасар қызы. Полиция бастығы: Лейтенанттың тиімсіз жобалаушысы, көбінесе бильярд ойнап, тіс ауруын басумен айналысады.
Maria: The mother of Brigitta, the priest's daughter. Brigitta: Maria's illegitimate daughter. Padre José: A despised priest who obeyed the government's instructions and took a wife. Mr. Tench: A dissatisfied English dentist who cannot return home because devaluation of the peso affects his savings. Captain Fellows: The English owner of a banana plantation in whose barn the priest takes refuge. Mrs. Fellows: The valetudinarian wife of Captain Fellows. Coral Fellows: The thirteen year old daughter of Captain and Mrs. Fellows. The Chief of Police: The lieutenant's inefficient superior, mostly concerned with playing billiards and assuaging his toothache.
Құрамы
Грин 1938 жылдың қаңтар және мамыр айлары аралығында Мексикаға сапар шекті, 1936 жылдан бері жоспарлап келген Мексикадағы католик шіркеуінің қуғын-сүргіні туралы деректі еңбек жазу үшін. Католик шіркеуінің қуғын-сүргіні әсіресе Табаско штатында, дін қызметкерлеріне қарсы болған губернатор Томас Гарридо Канабалдың басшылығымен күшті болды. Оның науқаны штаттағы барлық шіркеулерді жабуға әкеп соқты. Ол діни қызметкерлерді үйленуге және олардың киімдерінен бас тартуға мәжбүр етті. Грин бұл жағдайды "Елизавета патшайымның тұсында болған дінге қарсы ең қатал қуғын-сүргін" деп сипаттады. Ол Табаскодағы саяхатын 1939 жылы жарық көрген "Заңсыз жолдар" атты кітабында баяндады. Бұл сапары туралы жазған жалпы жағымсыз еңбегінде ол "Менің ойымша, сол күні мен мексикалықтарды жек көруді бастадым" деп жазды, ал басқа бір жерде "Мексикаға қатысты өсе берген күйзелісім, дерлік патологиялық жек көру сезімі" туралы айтты. Дегенмен, бір сыншы атап өткендей, "Қуат пен даңқ" романында Гриннің деректі еңбегіндегі "ашулану мен жиренудің" ешқандай белгісі жоқ. Гриннің Табаско сапары туралы деректі баяндамасындағы көптеген егжей-тегжейлер романда көрінеді, мысалы, полиция бастығының белдігіндегі револьвердің дыбысынан бастап аспандағы қарқынды құстарға дейін. "Заңсыз жолдар" романының басты кейіпкерлерінің көпшілігі "Заңсыз жолдар" кітабында да кездеседі, олардың көпшілігі Грин тікелей кездескен адамдар немесе ең маңыздысы, адамдар оған айтқан аңыз кейіпкер, белгілі бір "виски шарапшысы", Грин "Заңсыз жолдар" кітабында жазғандай, "он жыл бойы орман мен батпақтарда жасырынып, тек түнде ғана сыртқа шыққан" қашқын. Гриннің басты кейіпкерін жасауда шабыттанған тағы бір тұлға – иезуит шарапшысы Мигель Про, ол Табаскодағы жер асты шарапшысы ретінде қызмет етті және 1927 жылы жалған айыптаулар бойынша сотсыз өлім жазасына кесілді. Мексикаға сапар шегіп, саяхаты туралы еңбек жариялағанына қарамастан, романда Грин Табасконың географиясына аса мән бермеді. "Қуат пен даңқ" романында ол аймақтың солтүстік шегарасын басқа мексикалық штат ретінде, ал оңтүстік шегарасын теңіз ретінде көрсеткен, бірақ шындығында Табасконың солтүстік шегарасы Кампече шығанағы, ал оңтүстік шегарасы Чиапас штаты болып табылады.
Greene visited Mexico from January to May 1938 to research and write a nonfiction account of the persecution of the Catholic Church in Mexico, that he had been planning since 1936. The persecution of the Catholic Church was especially severe in the province of Tabasco, under anti clerical governor Tomás Garrido Canabal. His campaign succeeded in closing all the churches in the state. It forced the priests to marry and give up their soutanes. Greene called it the "fiercest persecution of religion anywhere since the reign of Elizabeth." He chronicled his travels in Tabasco in The Lawless Roads, published in 1939. In that generally hostile account of his visit he wrote "That, I think, was the day I began to hate the Mexicans" and at another point described his "growing depression, almost pathological hatred for Mexico." though, as another critic has noted, "nowhere in The Power and the Glory is there any indication of the testiness and revulsion" in Greene's nonfiction report. Many details reported in Greene's nonfiction treatment of his Tabasco trip appeared in the novel, from the sound of a revolver in the police chief's holster to the vultures in the sky. The principal characters of The Power and the Glory all have antecedents in The Lawless Roads, mostly as people Greene encountered directly or, in the most important instance, a legendary character that people told him about, a certain "whisky priest", a fugitive who, as Greene writes in The Lawless Roads, "existed for ten years in the forest and swamps, venturing out only at night". Another of Greene's inspirations for his main character was the Jesuit priest Miguel Pro, who performed his priestly functions as an underground priest in Tabasco and was executed without trial in 1927 on false charges. Despite having visited Mexico and published an account of his travels, in the novel Greene was not meticulous about Tabasco's geography. In The Power and the Glory, he identified the region's northern border as another Mexican state and its southern border as the sea, when Tabasco's northern border is actually the Bay of Campeche and its southern border is Chiapas.
Бейімделулер
1947 жылы роман Джон Фордтың режиссерлігімен және Генри Фонданың діни қызметкер рөлін ойнаған "Қашқын" атты фильмге еркін бейімделді. Оны Денис Каннан 1956 жылы Лондондағы Феникс театрында, виски шарабын ішетін діни қызметкер рөлін Пауль Скофилд ойнаған, ал 1958 жылы Нью-Йорктегі Феникс театрында сахнаға қойды. 1959 жылы АҚШ теледидарындағы "Аптаның спектаклі" ретінде көрсетілді, онда Джеймс Дональд діни қызметкер рөлінде болды. 1961 жылы АҚШ-тағы жоғары бағаланған теледидарлық нұсқасы, шетелде кинотеатрларда көрсетілді, онда Лоренс Оливье осы рөлді ойнады.
In 1947, the novel was freely adapted into a film, The Fugitive, directed by John Ford and starring Henry Fonda as the priest. It was faithfully dramatized by Denis Cannan for performance at the Phoenix Theatre in London in 1956, the whisky priest acted by Paul Scofield, and in 1958 at the Phoenix Theatre in New York City. The dramatization was The Play of the Week on US television in 1959, with James Donald as the priest. A highly acclaimed 1961 US television version, released theatrically overseas, featured Laurence Olivier in the role.
Сын
"Қуат пен даңқ" біршама даулы болды және 1953 жылы Вестминстердің кардиналы Бернард Гриффин Гринді шақырып, романды айыптаған пасторлық хатты оқыды. Гриннің айтуынша: Вестминстер архиепискобы маған Киелі кеңседен менің романымды "парадоксальды" және "ерекше жағдайларды қамтығандықтан" айыптайтын хат оқыды. Шіркеу ішіндегі де еркіндіктің бағасы – мәңгілік сақшылық, бірақ менің кітапты авторлық құқық баспагерлерімде болғандықтан қайта жазудан бас тартуымға тоталитарлық мемлекеттердің қайсысы да осылай мейірімді қараған болар еді деп ойлаймын. Бұл іске қатысты ашық айыптама болған жоқ, және шіркеу бұл мәселені маңызды емес нәрселерге арнап, тыныш ұмытты. Эвелин Во Гриннің қорғанына тұрып: "Бұл асыл кітапты дұрыс түсінбеудің нәтижесіндегі әділетсіз және ақымақтық болды" деп жазды. Грин 1965 жылы Папа Павел VI-мен кездескенде, ол Гринге: "Сіздің кітаптарыңыздың кейбір аспектілері әлбетте кейбір католиктерді ренжітеді, бірақ сіз бұған мән бермеуіңіз керек" деп сендіргенін айтады. Көптеген жазушылар бұл романды Гриннің шедеврі санайды, мысалы, Джон Апдайк романның 1990 жылғы қайта басылымына жазған кіріспесінде айтқандай. Ал Уильям Голдинг роман жарық көрген кезде Гриннің "20 ғасырдағы адамның санасын ешкімдей түсіргенін" мәлімдеді.
The Power and the Glory was somewhat controversial and, in 1953, Cardinal Bernard Griffin of Westminster summoned Greene and read him a pastoral letter condemning the novel. According to Greene:The Archbishop of Westminster read me a letter from the Holy Office condemning my novel because it was "paradoxical" and "dealt with extraordinary circumstances." The price of liberty, even within a Church, is eternal vigilance, but I wonder whether any of the totalitarian states would have treated me as gently when I refused to revise the book on the casuistical ground that the copyright was in the hands of my publishers. There was no public condemnation, and the affair was allowed to drop into that peaceful oblivion which the Church wisely reserves for unimportant issues. Evelyn Waugh in Greene's defence wrote, "It was as fatuous as unjust – a vile misreading of a noble book." Greene said that when he met Pope Paul VI in 1965, he assured Greene, "some aspects of your books are certain to offend some Catholics, but you should pay no attention to that." Many novelists consider the novel to be Greene's masterpiece, as John Updike claimed in his introduction to the 1990 reprint of the novel. On its publication, William Golding claimed Greene had "captured the conscience of the twentieth century man like no other."