Кіріспе

Ұлы Фредериктің эссесі Ұлы Фредериктің эссесі – XVIII ғасырдағы Пруссия королі және Вольтердің қолдаушысы Ұлы Фредериктің жазған эссесі. Ол Никколо Макиавеллидің XVI ғасырдағы «Принц» кітабына тарау бойынша қарсы пікір білдіруден тұрады. Алғаш рет 1740 жылдың қыркүйегінде, Фредерик патша болғаннан кейін бірнеше ай өткен соң жарияланды.

Құрастыру және жариялау

Француз тілінде жазылған бұл еңбек Фридрихтің өміріндегі шешуші кезеңде, оның толқулы және қарсылыққа толы жастығынан кейін, Пруссия тағына отыру алдында жазылған. Фридрих, әрине, Макиавеллиді одан көп бұрын оқыған; 1730-шы жылдардың соңында оның назарын осы тақырыпқа не тартып алғаны нақты емес, бірақ Вольтермен байланысы және оның мәртебесіндегі болашақ өзгерістер жобаға әсер етті. Вольтерге жазған хаттарынан Фридрихтің 1738 жылдың басында жоба туралы ойлана бастағаны белгілі; алғашқы еңбектің жобасы 1739 жылдың соңына қарай аяқталды. 1740 жылдың жазында Вольтер жұмысты өз қолына алды. Гаага қаласына жақын орналасқан Пруссияның Хуис-Хонселарсдик резиденциясында тұрып, күмәнді баспагер Ян ван Дюренмен жұмыс істей отырып, Вольтер қолжазбаны қайтару мақсатымен мәтінді әдейі және кеңінен өңдеді. Сондай-ақ, кітапта Вольтердің түзетулері түсіндірмелер түрінде берілген. Фридрих "Анти-Макиавель" еңбегінің ағылшын тілінде жарылуын қамтамасыз ету үшін Франческо Алгароттиді Лондонға жіберді. Осы уақыт аралығында Фридрих патша болды, және оның авторлығы – бұл жасырын емес – кітапты бірден танымал және бестселлерге айналдырды. Таңқаларлық емес, Фридриктің басқа да мәселелерге ден қоюы керек болды, сондықтан ол бұл жұмысқа қайта оралмады.

Аргумент

Фредериктің аргументі негізінен моральдық сипатта: ол Макиавелли мемлекеттік басқаруды бұрмаланған және жақтық көзқараспен қарастырғанын айтады. Оның өзінің көзқарастары көбінесе Ағарту дәуірінің рационалды және игілікті мемлекеттік басқару идеалдарын көрсетеді: Фридрих патшаның міндеті – өзінің поддандыларының денсаулығы мен гүлденуін қамтамасыз ету. Бір жағынан, Макиавелли патшаның зұлымдық әрекеттерін халықтың бойына сіңіріп, апатқа әкелетін князьдіктің қастандықтарына тым көп мән бергендіктен қателік жасады, дейді Фридрих. Екінші жағынан, бұл ойды қолдау ретінде Фридрих Макиавелли сипаттап, мақтаған көптеген қылмыскерлердің жаман соңына назар бөлмеген немесе оларды жеңілдете қараған көптеген мысалдарды келтіреді.