Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кәсіби емес негізде қызмет атқаратын адам. Әдетте, әуесқой – табысының көзіне байланысты емес, хобби ретінде айналысатын адам. Әуесқойлар мен олардың қызығушылықтары халыққа танымал, бейресми, өздігінен үйренген, қолданушы жасаған, өздігінен жасалған (DIY) және хобби деп сипатталады.
Person who participates in activities on a nonprofessional basis
An amateur is generally considered a person who pursues an avocation independent from their source of income. Amateurs and their pursuits are also described as popular, informal, self taught, user generated, DIY, and hobbyist.
Тарих
Тарихи тұрғыдан алғанда, әуесқой таза ниет, ашық ой және бір тақырыпқа деген қызығушылық немесе құштарлық арасындағы идеалды тепе-теңдік деп есептелді. Бұл идеология көптеген салаларға тарады. Бұл ойдың бастауы ежелгі грек философиясынан, Олимпиада ойындарына қатысқан әуесқой спортшылардан бастау алған болуы мүмкін. Ежелгі грек азаматтары көбінесе өзге істермен айналысса да, өздерінің табиғи қабілеттері мен дағдыларына сәйкес жарысқа қатысты. "Аматор мырза" 17-дан 20-ғасырға дейін Ұлыбритания ақсүйектері арасында кең таралған құбылыс болды. Ақыл-ой дәуірінің басталуымен, адамдар қоршаған әлемнің қалай жұмыс істейтіні туралы көбірек ойлана бастады (Ағарту дәуіріндегі ғылымға қараңыз), сондай-ақ қызығушылықтар жинағы (кабинеттер) мен «Христиандық виртуоз» кітабының жазылуы әдепті әуесқой туралы түсінік қалыптасуына ықпал етті. Ол белгілі бір тақырыпқа қатты қызығушылық танытып, оны зерттейтін, байқайтын және таңдаған саласы бойынша ақпарат жинаған. Ұлыбританиядағы Корольдік қоғам көбінесе осы «әдепті әуесқойлардан» құралды және қазіргі ғылымның дамуына себепкер болды. Осы әдепті әуесқойлардың мысалдары – Фрэнсис Бэкон, Исаак Ньютон және Коннингтонның 1-ші баронеті сэр Роберт Коттон. Әуесқойлыққа қатысты пікірлер оң және теріс болуы мүмкін. Әуесқойлар көбінесе формальды білім алмағандықтан және өздері оқығандықтан, олардың жұмысы кейде нашар саналады. Мысалы, баскетбол, бейсбол немесе футбол сияқты спорт түрлеріндегі әуесқой спортшылар кәсіби спортшыларға қарағанда төмен деңгейдегі қабілетке ие деп есептеледі. Алайда, әуесқой формальды білімнің болмауына байланысты ашық оймен және мүддешіліксіз қарауға мүмкіндік алады. Кәсіптік емес, тек қызығушылықтан туындаған саламен айналысатын немесе кез келген өнерге немесе білім саласына бетке айнып, терең зерттемейтін әуесқойды көбінесе дилетант деп атайды.
Historically, the amateur was considered to be the ideal balance between pure intent, open mind, and the interest or passion for a subject. That ideology spanned many different fields of interest. It may have its roots in the ancient Greek philosophy of amateur athletes competing in the Olympics. The ancient Greek citizens spent most of their time in other pursuits, but competed according to their natural talents and abilities. The "gentleman amateur" was a phenomenon among the gentry of Great Britain from the 17th century until the 20th century. With the start of the Age of Reason, with people thinking more about how the world works around them, (see science in the Age of Enlightenment), things like the cabinets of curiosities, and the writing of the book The Christian Virtuoso, started to shape the idea of the gentleman amateur. He was vastly interested in a particular topic, and studied, observed, and collected things and information on his topic of choice. The Royal Society in Great Britain was generally composed of these "gentleman amateurs", and is one of the reasons science today exists the way it does. A few examples of these gentleman amateurs are Francis Bacon, Isaac Newton, and Sir Robert Cotton, 1st Baronet, of Connington. Amateurism can be seen in both a negative and positive light. Since amateurs often lack formal training and are self taught, some amateur work may be considered sub par. For example, amateur athletes in sports such as basketball, baseball, or football are regarded as possessing a lower level of ability than professional athletes. On the other hand, an amateur may be in a position to approach a subject with an open mind (as a result of the lack of formal training) and in a financially disinterested manner. An amateur who dabbles in a field out of interest rather than as a profession, or possesses a general but superficial interest in any art or a branch of knowledge, is often referred to as a dilettante.
Олимпиада ойындары
XX ғасырдың көп бөлігінде Олимпиадаға тек әуесқой спортшылар қатыса алды және бұл қағида қатаң сақталды. Джим Торп 1912 жылы бейсбол ойнағаны үшін ақы алғандықтан жеңіл атлетика медальдарынан айырылды. Кейін коммунистік блоктағы елдер номиналды түрде студент, солдат немесе жұмыс істейтін олимпиадашылардың командаларын жіберді, бірақ олардың көпшілігі шын мәнінде мемлекеттен толық уақыт жаттығу үшін жалақы алды. 1960 жылдардың соңында Канаданың әуесқой хоккей қауымдастығы (CAHA) өздерінің әуесқой ойыншыларының кеңес командасының толық уақытты спортшыларына және басқа да жақсарып келе жатқан еуропалық командаларға қарсы бәсекелесе алмайтынын сезінді. Олар кәсіби лигалардың ойыншыларын пайдалануға тырысты, бірақ Халықаралық мұз хоккей федерациясы (IIHF) және Халықаралық Олимпиада комитетінен (ХОК) қарсылық көріп, қарсылыққа тап болды. 1969 жылы IIHF конгресінде IIHF Канадаға 1970 жылғы әлем чемпионатында (Монреаль және Виннипег, Манитоба, Канада) НХЛ-де ойнамайтын тоғыз кәсіби хоккейшіні пайдалануға рұқсат беруге шешім қабылдады. 1970 жылғы қаңтарда ХОК президенті Эйвери Брундедж мұз хоккейдің олимпиадалық спорт ретіндегі мәртебесіне қауіп төніп тұрғанын айтқаннан кейін бұл шешім өзгертілді. Гюнтер Сабецки 1975 жылы IIHF президенті болып сайланды және CAHA-мен дауды шешуге көмектесті. 1976 жылы IIHF әлем чемпионатында барлық ойыншылардың «ашық бәсекелесуіне» рұқсат берді. Дегенмен, НХЛ ойыншыларына Олимпиадада ойнауға рұқсат берілмеді, себебі НХЛ маусым ортасында үзіліс жасауға дайын емес еді, сондай-ақ ХОК-тің әуесқойлыққа қатысты қатаң саясаты да себеп болды. 1984 жылғы қысқы Олимпиада алдында, спортшыны кәсіби деп санау критерийлері бойынша дау туды. ХОК НХЛ келісімшартына қол қойған, бірақ лигада оннан кем ойын ойнаған ойыншыны жарамды деп есептейтін ереже қабылдады. Алайда, АҚШ Олимпиада комитеті НХЛ командасымен келісімшарты бар кез келген ойыншының кәсіби екенін және ойнауға құқығы жоқ екенін мәлімдеді. ХОК шұғыл отырыс өткізіп, НХЛ-мен келісімшарты бар ойыншылар, егер олар НХЛ ойындарында ойнамаса, жарамды деп шешті. Бұл Олимпиада тізіміндегі бес ойыншыны – бір австриялық, екі итальяндық және екі канадалық – жарамсыз етті. Басқа кәсіби лигаларда ойнаған ойыншыларға, мысалы, Әлемдік хоккей қауымдастығында ойнауға рұқсат берілді. CAHA өкілі Мюррей Костелло Канаданың қатысуын тоқтату мүмкін екенін айтты. 1986 жылы ХОК 1988 жылдан бастап Олимпиада ойындарына барлық спортшылардың қатысуына рұқсат берді, бірақ кәсіби спортшыларға рұқсат беруді жеке спорт федерациялары шеше алады. 1972 жылы ХОК президенті Брундедж зейнеткерлікке шыққаннан кейін Олимпиададағы әуесқойлық ережелері бірте-бірте жеңілдетіліп, формалдық пен сөз басымен ғана шектелді, содан кейін 1990 жылдары толығымен жойылды (АҚШ-та 1978 жылғы әуесқой спорт заңы ұлттық басқару органдарына тиісті спорт түрлерінің халықаралық басқару органдары талап еткеннен қатаң әуесқойлық талаптарын қоюға тыйым салады. Бұл заң Олимпиада деңгейіндегі спорттың жалпы басқарушы органы болған Аматорлық спорт одағының тарауына себеп болды). Спортшылардың әуесқой мәртебесіне қатысты олимпиадалық ережелер 1990 жылдары толығымен жойылды, күрес ерекшелік құрады, онда кәсіби күрес көбінесе алдын ала белгіленген нәтижелермен ұйымдастырылатындықтан, әуесқой күрес ережелері қолданылады. 2016 жылғы жазғы Олимпиададан бастап бокс бойынша кәсіби спортшыларға қатысуға рұқсат берілді, бірақ турнирде әлі де әуесқой күрес ережелері қолданылады.
Through most of the 20th century the Olympics allowed only amateur athletes to participate and this amateur code was strictly enforced, Jim Thorpe was stripped of track and field medals for having taken expense money for playing baseball in 1912. Later on, the nations of the Communist Bloc entered teams of Olympians who were all nominally students, soldiers, or working in a profession, but many of whom were in reality paid by the state to train on a full time basis. Near the end of the 1960s, the Canadian Amateur Hockey Association (CAHA) felt their amateur players could no longer be competitive against the Soviet team's full time athletes and the other constantly improving European teams. They pushed for the ability to use players from professional leagues but met opposition from the International Ice Hockey Federation (IIHF) and the International Olympic Committee (IOC). At the IIHF Congress in 1969, the IIHF decided to allow Canada to use nine non NHL professional hockey players at the 1970 World Championships in Montreal and Winnipeg, Manitoba, Canada. The decision was reversed in January 1970 after IOC President Avery Brundage said that ice hockey's status as an Olympic sport would be in jeopardy if the change was made. Günther Sabetzki became president of the IIHF in 1975 and helped to resolve the dispute with the CAHA. In 1976, the IIHF agreed to allow "open competition" between all players in the World Championships. However, NHL players were still not allowed to play in the Olympics, because of the unwillingness of the NHL to take a break mid season and the IOC's amateur only policy. Before the 1984 Winter Olympics, a dispute formed over what made a player a professional. The IOC had adopted a rule that made any player who had signed an NHL contract but played less than ten games in the league eligible. However, the United States Olympic Committee maintained that any player contracted with an NHL team was a professional and therefore not eligible to play. The IOC held an emergency meeting that ruled NHL contracted players were eligible, as long as they had not played in any NHL games. This made five players on Olympic rosters—one Austrian, two Italians and two Canadians—ineligible. Players who had played in other professional leagues—such as the World Hockey Association—were allowed to play. Murray Costello of the CAHA suggested that a Canadian withdrawal was possible. In 1986, the IOC voted to allow all athletes to compete in Olympic Games starting in 1988, but let the individual sport federations decide if they wanted to allow professionals. After the 1972 retirement of IOC President Brundage, the Olympic amateurism rules were steadily relaxed, amounting only to technicalities and lip service, until being completely abandoned in the 1990s (in the United States, the Amateur Sports Act of 1978 prohibits national governing bodies from having more stringent standards of amateur status than required by international governing bodies of respective sports. The act caused the breakup of the Amateur Athletic Union as a wholesale sports governing body at the Olympic level). Olympic regulations regarding amateur status of athletes were eventually abandoned in the 1990s with the exception of wrestling, where the amateur fight rules are used due to the fact that professional wrestling is largely staged with pre determined outcomes. Starting from the 2016 Summer Olympics, professionals were allowed to compete in boxing, though amateur fight rules are still used for the tournament.
Әуесқойлардың үлесі
Көптеген әуесқойлар ашық код қозғалысы арқылы компьютерлік бағдарламалау саласында құнды үлес қосады. Аматорлық драма – пьесалар мен музыкалық театрларды орындау, көбінесе жоғары деңгейде, бірақ кәсіби Вест-Энд немесе Бродвей қойылымдарының бюджетімен салыстыруға келмейді. Астрономия, химия, тарих, тіл білімі және табиғаттану ғылымдары – әуесқойлардың қызметінен пайда көрген салалардың қатарында. Грегор Мендель өз саласында қызмет атқармаған әуесқой ғалым еді. Радиоастрономияны Грот Ребер, радио әуесқойларының бірі қалады. Ал радионың өзіне Гюльгельмо Маркони үлкен үлес қосты, ол жас итальяндық электрик-әуесқой ретінде когерер мен ұшқын катушкасымен тәжірибе жасаудан бастаған. Пьер де Ферма – заңмен айналысқан, бірақ өте ықпалды математик еді. 2000 және 2010 жылдары әуесқойлық пен кәсібилік арасындағы шекара, әсіресе компьютерлік бағдарламалау, музыка және астрономия сияқты салаларда көнеріп барады. Осы қызметті сипаттау үшін «әуесқойлық кәсібилігі» немесе «pro am» термині қолданылады.
Many amateurs make valuable contributions in the field of computer programming through the open source movement. Amateur dramatics is the performance of plays or musical theater, often to high standards, but lacking the budgets of professional West End or Broadway performances. Astronomy, chemistry, history, linguistics, and the natural sciences are among the fields that have benefited from the activities of amateurs. Gregor Mendel was an amateur scientist who never held a position in his field of study. Radio astronomy was founded by Grote Reber, an amateur radio operator. Radio itself was greatly advanced by Guglielmo Marconi, a young Italian man who started out by tinkering with a coherer and a spark coil as an amateur electrician. Pierre de Fermat was a highly influential mathematician whose primary vocation was law. In the 2000s and 2010s, the distinction between amateur and professional has become increasingly blurred, especially in areas such as computer programming, music and astronomy. The term amateur professionalism, or pro am, is used to describe these activities.