Кіріспе

Паоли шайқасы, сондай-ақ Паоли тавернасының шайқасы немесе Паоли қырғыны деп те аталады, Америка Тәуелсіздік соғысының Филадельфия науқанындағы шайқас. Ол 1777 жылдың 20 қыркүйегінде қазіргі Пенсильвания штатының Малверн қаласы маңында болды. Брандивайн шайқасындағы Континентальдық армияның шегінуінен және «Бұлттар шайқасының» сәтсіз аяқталуынан кейін Джордж Вашингтон генерал-бригадир Энтони Уэйннің басқаруымен британдықтарды бақылау және оларға қарсы тұру үшін күш қалдырды. Британдықтар революциялық астана Филадельфияға шабуыл жасап, оны басып алуға дайындалып жатқанда, оларға қарсы тұру міндеті қойылды. 20 қыркүйек күні кешке генерал-майор Чарльз Грей басқаратын британдық әскерлер Уэйннің қазіргі Малверндегі Паоли тавернасы маңындағы лагеріне күтпеген шабуыл жасады, нәтижесінде көптеген американдықтар қаза тапты. Кейіннен британдықтар тұтқын алған жоқ және ешқандай жеңілдік көрсетпеді деген қате мәлімдемелер тарады, осыдан кейін бұл шайқас «Паоли қырғыны» деп аталды.

Өмірбаян

1777 жылғы 11 қыркүйекте Брэндивайн шайқасында американдықтардың жеңілісінен кейін генерал Вашингтон екі маңызды міндетті орындауға ниеттенді. Ол революциялық Филадельфия астанасын генерал-лейтенант сэр Уильям Хоу басқаратын британдық әскерлерден қорғауды және сонымен қатар Филадельфиядан солтүстік-батысқа қарай 60 миль (97 км) қашықтықтағы Редингтегі, ал Филадельфиядан батысқа қарай 65 миль (105 км) қашықтықтағы Ланкастердегі ішкі жабдықтау базаларын сақтауды қалады. Вашингтон 12 қыркүйекте Филадельфияны айналып өтіп, солтүстік-батысқа қарай, қазіргі Филадельфияның Шығыс Фолс ауданындағы Скуилкилл сарқырамасына қарай шегінді. Бір күндік демалыстан және жабдықтаудан кейін, Вашингтонның әскері 14 қыркүйекте қазіргі Манайунктегі Леверинг Фордтағы Скуилкилл өзенін қайтадан кешіп, британдықтарға қарсы тұрды. Бұлттар шайқасынан кейін, 16 қыркүйекте нашар ауа райына байланысты тоқтатылған соң, Вашингтон оқ-дәрілерін толықтыру үшін Солтүстік Честер округіндегі Йеллоу Спрингс және Рединг Фурнеске көшті. Ол бригадир генерал Энтони Уэйннің Пенсильвания дивизиясын қазіргі Честер Спрингс қаласындағы Йеллоу Спрингсте қалдырды. Британдық колонналар Скуилкилл өзеніне қарай жылжығанда, Уэйн Вашингтонның бұйрығымен британдықтарды мазақтауға және олардың жүкті пойызының барлығын немесе бір бөлігін басып алуға тырысты. Уэйн өзінің орны байқалмайтынын есептеді және Паолидегі Паоли тавернасынан 2 миль (3 км) қашықтықта, британдық желілеріне жақын лагерь құрды. Уэйннің дивизиясы 1-ші, 2-ші, 4-ші, 5-ші, 7-ші, 8-ші, 10-шы және 11-ші Пенсильвания полктерінен, Хартлидің қосымша континенталды полкінен, артиллериялық ротадан және шағын драгун отрядынан тұрды. Полктер мен бөлімшелердің жалпы саны шамамен 1500 адамды құрады. Бірнеше миль батысқа қарай, Уэйнге қосылуға бет алған Уильям Смолвудтың Мэриленд ополчениесі, оның қол астында шамамен 2100 тәжірибесіз сарбаз болды. Британдықтар Уэйннің аймақта екендігі туралы әңгімелерді естіді, және Хоу 19 қыркүйекте оның орналасқан жерін Паоли тавернасы мен Уоррен тавернасының жанында, қазіргі Малвернде анықтаған барлаушыларды жіберді. Оның орны британдық лагерінен Тредаффин округінде 6 шақырым қашықтықта болғандықтан, Хоу дереу Уэйннің лагеріне шабуыл жоспарлады.

Шайқас

20 қыркүйек күні сағат 22:00-де британдық қолбасшы генерал-майор Чарльз Грей өз әскерлерін британдық лагерден шығарып, қазіргі Малверн аумағындағы, Генерал Паоли тавернасынан шалғай емес, Уоррен тавернасының үстіндегі Уэйннің лагеріне күтпеген шабуыл жасады. Грейдің әскерлеріне 2-ші жеңіл жаяу әскер, 13 полктің жеңіл роталарынан құрылған жиынтық батальон, сондай-ақ 42-ші Корольдік таулық полкі және 44-ші жаяу әскер полкі кірді. 16-шы Корольдік жеңіл драгундар полкінің онға жуық сарбазы британдық негізгі колоннаның алғы шебінде болды. Грейдің күштері шамамен 1200 адамнан тұрды. Америкалықтарды ескертпеу үшін Грей әскерлеріне мылтықтарын оқсыз, үнсіз жылжуға және тек штыкпен шабуылдауға бұйрық берді. Егер қарудан оқ салу мүмкін болмаса, кремнездерін алып тастауды бұйырды, осылайша Грей "No Flint" Grey деген лақап атын алды. 2-ші жеңіл жаяу әскер батальонының командирі майор Джон Мэтлендке мылтықтарымен алға жылжуға рұқсат берілді, ол өзінің әскерлерінің оқ атпауына жеке кепілдік берді. Бұрын Уэйнге шабуылға дайындалып жатқандары туралы екі ескерту келген, ол атты күзетшілерді жіберді. Күзетшілер британдық күшті лагерьден екі шақырымдай жерде байқап, дабыл қақты. Уоррен тавернасына жеткен британдықтар жергілікті теміршіні оларды бағыттауға мәжбүр етіп, тығыз орманды жолдармен үнсіз жақындады, сол жерде олар күзетші постына тап болды. Күзетшілердің көпшілігі қараңғыда оқ атты, өздерінің орнын ашты және британдық алғы шеп оларды талқандады. Лагерьде, пикеттерден жоғары, Уэйннің әскерлері жиналып, қаруланған еді. Оң жақтағы пикеттен оқ атылған дыбысты естігеннен кейін, Уэйннің негізгі күштері лагерьден батысқа қарай, тығыз қоршалған далалар арқылы колоннамен қозғалды, бірақ бұзылған зеңбірек бірнеше минутқа қашу жолын тосқаулады. Британдықтар үш толқынмен лагерьге шабуыл жасады: алдымен 2-ші жеңіл жаяу әскер, одан кейін 44-ші және 42-ші полктер, ал жеңіл драгундар лагерь бойынша шабуылдады. Уэйннің әскерлерінің кейбіреуі британдық шабуыл бағытында оқ атты, қараңғыда өздерінің орнын ашты; Уэйн колоннасының артқы бөлігі лагерьтік оттарымен көрінді. Кейбіреуі бір-біріне оқ атты, содан кейін туған хаос саптың сол бөлігіндегі әскерлерді үрейге түсіріп, қашуға мәжбүр етті. Уэйн артқы күзетті ұйымдастырды, бірақ оның әскерінің көп бөлігі лагерьден қашып, бір-екі шақырымға дейін қуылды. Ақ ат тавернасының жанында британдықтар Уильям Смолвудтың күштерімен кездесіп, оларды да талқандады. Британдықтардан тек төрт адам қаза тапты және жеті жарақат алды, олар бүкіл американдық дивизияны жеңді. Американдықтардың шайқастағы шығындары нақтырақ белгілі емес. Тарихшы Томас МакГуайр шайқас алаңында 53 америкалық сарбаздың жерленгенін айтады, бірақ "бұл барлық американдықтардың мәйіті ме, әлде тек лагерь алаңында табылғандардың мәйіті ме екені белгісіз". Жергілікті дәстүр бойынша, шайқаста қаза тапқан тағы сегіз американдық (және кейбір британдық) сарбаз Ұлы доңғалақтағы Санкт-Петр шіркеуінде жерленген. Британдықтар 71 тұтқынға алды, олардың 40-ы соншалықты ауыр жарақат алғандықтан, жақын маңдағы үйлерде қалдыруға мәжбүр болды. МакГуайрдың сөзіне қарағанда, шайқастан кейін Уэйн дивизиясынан барлығы 272 адам қаза тапты, жарақат алды немесе жоғалып кетті. МакГуайрдың хабарлауынша, шайқастан кейінгі күні 52 америкалық мәйіті жерленді, ал кейіннен тағы бір мәйіт табылды. Жерленгендердің ішінде 39-ы аты-жөні белгісіз. Ең жоғары шенді американдық офицері қаза тапқан майор Марин Ламар (кейде Мариен деп қате жазылады).

Салдары

Ресми тергеу барысында Уэйннің қызметтік тәртіп бұзғаны анықталмады, бірақ оның іс-әрекеті тактикалық қателік болды. Уэйн ашуланып, толық әскери сот отырысын талап етті. 1 қарашада 13 офицерден тұратын комиссия тергеудің бастапқы қорытындысын күштен шығарып, Уэйннің ар-намыспен әрекет еткенін жариялады. Оқиғаның кеңінен танымал болуына себеп, көбінесе, куәгерлердің айғақтары болды, олар британдықтардың американдықтарды баянеттегенін немесе қиындықтарға ұшыратқанын мәлімдеді. Есептерде мыналар келтірілген:

«Мен өз көзіммен көрдім, олар біздің кедей жігіттерімізді қолға түскеннен кейін кесіп-қырқып, тіл-көздерін шығарып тастады, ешқандай мейірім көрсетпеді» — 10-шы Пенсильвания полкінің лейтенант-полковнигі Адам Хабли.
«Оннан астам сарбаз баянеттерімен оның айналысына қоршау салып, әрқайсысы оның денесінің әртүрлі жерлерін пышақтап, қатыгездік жасады. Дәрігер оны қарап шыққанда 46 жеке баянет жарақаты табылды» — Пенсильвания жасағының сарбазы Уильям Хатчинсон.
«Дұшпан кеше түнгі сағат 12-де біздің әскерімізге шабуыл жасады, олар ұйқыдан ғана оянған, дүркі-моншақ болған. Қырғын үлкен болды. Бұл қанды ай» — 1-ші Пенсильвания полкінің полковнигі Томас Хартли.
«Заманның жылнамалары мұндай қырғынды көрмеді» — 7-ші Пенсильвания полкінің майоры Сэмюэл Хэй, осы оқиғаны еске алу үшін. 1934 жылы 49-шы жаяу әскерінің дәстүрін жалғастырған Корольдік Беркшир полкіне бас киімінде қызыл белгі тағуға рұқсат берілді, бірақ бұл «Брендивайн шайқасындағы Жеңіл ротаның рөлін еске алу үшін» берілген деп көрсетілді. 20-шы ғасырдың екінші жартысында екі полк те бас киімдеріне қызыл түсті белгілер тағып, 2006 жылға дейін, Жеңіл жаяу әскері мен Корольдік Глостершир, Беркшир және Уилтшир полкі The Rifles құрамына енгенге дейін солай болды.

Ескерткіш

1877 жылы, нашар күйде болған 1817 жылғы ескерткіштің орнына шайқас болған жерге граниттен ескерткіш орнатылды; Паоли ескерткішіндегі жазудың бір жағы 1817 жылғы ескерткіштегі сөздерді қайталайды. Оның биіктігі 22,5 фут (7 метр) және төрт жағына да жазулар ойылған. Ол Малверн қаласындағы жергілікті саябақта орналасқан, бұл саябақ 1997 жылы Паоли шайқас алаңы және парад алаңы ретінде Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.