Кіріспе

Естуге рецептор мүшесі

Корти органы немесе спиральды мүше – сүтқоректілердің кохлеасында орналасқан естуге рецептор мүшесі. Эпителий жасушаларының бұл өте әртүрлі жолағы есту сигналдарын жүйке импульстерінің әрекет потенциалына түрлендіруге мүмкіндік береді. Түрлендіру ішкі құлақтағы құрылымдардың дірілдеуі арқылы жүреді, бұл кохлеарлық сұйықтықтың орын ауысуына және Корти органындағы шашты жасушалардың қозғалысына алып келіп, электрохимиялық сигналдар тудырады. Италиялық анатомист Альфонсо Джакомо Гаспар Корти (1822–1876) 1851 жылы Корти органының ашылуын жасаған. Бұл құрылым базилярлық папилладан дамыған және сүтқоректілерде механотрансдукция үшін өте маңызды.

Құрылымы

Корти органы ішкі құлақтың кохлеясының орта шкаласында, вестибулярлық және түтікшелік каналдардың арасында орналасқан және механосезімтал жасушалардан, шашты жасушалардан тұрады. Бұл шашты жасушаларды тірек жасушалар қоршайды: Дитер жасушалары, сондай-ақ фалангеялық жасушалар деп аталатын, сыртқы шашты жасушалармен (OHC) тығыз байланысы бар жасушалар, және ішкі және сыртқы шашты жасушаларды (IHC және OHC) бөліп, қолдайтын тірек жасушалар. Егер кохлея тікшеге айналдырылса, оның ұзындығы әйелдерде шамамен 33 мм, ал ерлерде 34 мм болар еді, бұл популяция үшін стандартты ауытқудың шамамен 2,28 мм құрайды. Кохлея сонымен қатар тонотоптық түрде ұйымдастырылған, яғни дыбыс толқындарының әртүрлі жиіліктері құрылымның әртүрлі бөліктерімен өзара әрекеттеседі. Сыртқы құлаққа ең жақын кохлеяның негізі ең қатаң және тар болып табылады және жоғары жиілікті дыбыстарды қабылдайды. Кохлеяның төбесі, яғни жоғарғы бөлігі, кеңірек, иілгіш және бос болып келеді және төмен жиілікті дыбыстарды қабылдау орны ретінде жұмыс істейді.

Функция

Корти ағзасының қызметі – дыбыстарды электр сигналдарына түрлендіру (трансдукциялау), олар есту нерві арқылы ми сабасына жіберіледі. Дегенмен, стимуляция көкпекшеден тікелей дірілдеу арқылы да жүзеге асуы мүмкін. Бұл сүйек өткізу (немесе BC) естуі деп аталады, ол алғашқы сипатталғанға толықтыру ретінде, ауа өткізу (немесе AC) естуі деп аталады. AC және BC екеуі де базальды мембрананы бірдей күйзелтеді (Békésy, G. v., Естудегі тәжірибелер. 1960 ж.). Тимпаниялық өзекшедегі базальды мембрана перилимфалық қысым толқындары өтетін кезде шашты жасушаларға қысым жасайды. Ішкі шашты жасушалардың (IHC) үстіндегі стереоцилиялар осы сұйықтықтың орын ауыстыруымен бірге қозғалады, ал жауап ретінде олардың катиондық немесе оң ионға селективті каналдары, көршілес стереоцилияларды байланыстыратын ұш байланыстар деп аталатын кадерин құрылымдарының әсерінен ашылады. Калийге бай сұйықтық эндолимфамен қоршалған Корти ағзасы скала медианың табанындағы базальды мембранада орналасқан. Корти ағзасының астында скала тимпани, ал үстінде – скала вестибули орналасқан. Екі құрылым да перилимфа деп аталатын калий азырақ сұйықтықта болады. Кохлеарды күшейтудің маңызды бөлігі – моторлы протеин престин, ол шашты жасуша ішіндегі вольтаж потенциалына байланысты пішінін өзгертеді. Жасуша деполяризацияланғанда престин қысқарады, ал ол сыртқы шашты жасушалардың (OHC) мембранасында орналасқандықтан, базальды мембрананы тартып, мембрананың иілу деңгейін арттырады, соның салдарынан ішкі шашты жасушаларға (IHC) күшті әсер етеді. Жасуша гиперполяризацияланғанда престин ұзарады және IHC-дегі кернеуді жеңілдетеді, бұл миға берілетін нейрондық импульстерді азайтады. Осылайша, шашты жасушаның өзі миға тіпті жетпей тұрып-ақ есту сигналын өзгерте алады.

Даму

Корти органы, скала тимпаны мен скала медианың арасында, кохлеарлық өзекшенің қалыптасуы мен өсуінен кейін дамиды. Есту қабілетінің ең көп кездесетін түрі – сенсорлы-нейрологиялық есту қабілетінің төмендеуі, оның басты себептерінің бірі Корти органының функциясының төмендеуі болып табылады. Атап айтқанда, сыртқы шашты жасушалардың белсенді күшейту функциясы, тым қатты дыбыстарға немесе белгілі бір ототоксикалық препараттарға байланысты жарақаттардан зақымдануға өте сезімтал. Сыртқы шашты жасушалар зақымданғаннан кейін олар қайта жаңғырмайды, нәтижесінде сезімталдық төмендеп, зақымдалған жасушалар қызмет көрсететін спектрдің бөлігінде дыбыс күшеюі (рекрутмент деп аталады) қалыптасады. Сүтқоректілерде есту қабілетінің жоғалғаны қайта қалпына келмейді деп есептелгенімен, балықтар мен құстар мұндай зақымдануды әдетте жақсарта алады. 2013 жылғы зерттеуде, белгілі бір препараттарды қолдану шашты жасушалардың даму кезінде ғана экспрессияланатын гендерді қайта белсендіре алатыны көрсетілді. Зерттеу Гарвард медицина мектебінде, Массачусетс көз және құлақ институтында және Жапониядағы Кейо университетінің медицина мектебінде жүргізілді.