Кіріспе

Американдық заңгер Луис Орт Келсо (4 желтоқсан 1913 – 17 ақпан 1991) – саяси экономист, корпоративтік және қаржы заңгері, автор, лекторы және коммерциялық банкир. Ол бүгінде қызметкерлердің акциялық меншік жоспарының (ESOP) авторы және пионері ретінде танымал, бұл жоспар жинағы жоқ жұмысшыларға өз жұмыс беруші компаниясының акцияларын сатып алуға және оны болашақ дивидендтер есебінен төлеуге мүмкіндік береді.

ЭШЖЖ әзірлеу

Келсо 1956 жылы ESOP-ті құрды, бұл газеттер тізбегінің қызметкерлеріне зейнеткерлікке шыққан иелерін сатып алуға мүмкіндік берді. Екі жылдан кейін Келсо және оның әріптесі, философ Мортимер Дж. Адлер, ESOP-тің негізделген макроэкономикалық теориясын «Капиталистік манифест» (Random House, 1958) еңбегінде түсіндірді. «Жаңа капиталистер» (Random House, 1961) кітабында екі автор Келсоның жеке меншік, нарықтық экономикада капитал иелігін демократияландыруға арналған қаржылық құралдарын ұсынды. Бұл идеялар «Екі факторлық теория: Шындықтың экономикасы» (Random House, 1967) және «Демократия және экономикалық билік: ESOP революциясын екілік экономика арқылы кеңейту» (1986, Ballinger Publishing Company, Cambridge, Massachusetts; қайта басылған 1991, University Press of America, Lanham, Maryland) еңбектерінде одан әрі жетілдірілді, олардың барлығын 1963 жылдан бергі әріптесі Патрисия Хеттер Келсо бірлесіп жазды. Келсоның келесі қаржылық инновациясы – Тұтынушылардың акциялармен иелену жоспары (CSOP) 1958 жылы Орталық аңғардағы фермерлер консорциумына сусыз аммиак тыңайтқыш зауытын қаржыландыруға және іске қосуға мүмкіндік берді. Өнеркәсіпке үстемдік ететін ірі мұнай компанияларының қарсылығына қарамастан, Valley Nitrogen Producers компаниясы үлкен жетістікке жетті. Алдымен акциялар үшін айтарлықтай дивидендтер төленді, содан кейін фермер-үлескерлер үшін тыңайтқыш құны күрт төмендеді. Келсо ESOP және CSOP-ті классикалық экономикалық теорияны революциялық түрде қайта қараудың және осы жаңа көзқарас негізінде алынған қаржылық техникалардың экономикалық және бизнес әлемінде дұрыс және тиімді екендігінің нақты дәлелі деп есептеді. Келсо осы тәжірибелі білімді корпоративтік және қаржылық заңгер ретінде, кейіннен өзі құрған заң фирмасының аға серіктесі ретінде жұмыс істегеннен кейін алды. Оны заңгерлердің қоғамдық институттарды демократиялық құндылықтарға сәйкес сақтау және жақсартуға ерекше жауапкершілігі бар деген сенім де ынталандырды. Ол сондай-ақ бизнес корпорациясы – қоғамның ең үлкен әлеуметтік өнертабысы екеніне және оның басшыларының орасан зор билігін жүзеге асыруда сенімгерлік міндеттері бар екеніне сенді. Келсо ұзақ уақыт бойы өзі жаңа экономикалық теорияны ойлап таппағанын, тек классикалық экономистер бір жағынан елемеген маңызды фактіні ашқанын сендірді. Бұл факт жеке меншік, еркін нарықтық экономиканың неге өте тұрақсыз екенін түсінудің кілті болды, ол өрбу және құлдыраудың тізбегін қуып жетеді. Келсоның жылдар бойы оқып, зерттеулер жасап, ой жүгірту арқылы тапқан бұл факт Адам Смиттен бері ресми экономикаға үстемдік ететін классикалық парадигманы күрт өзгертеді. Бұл технологиялық өзгерістердің жеке меншік, еркін нарықтық экономиканың үлестіру динамикасына тигізетін әсері туралы. Келсоның тұжырымы бойынша, технологиялық өзгерістер құралдарды, машиналарды, құрылымдар мен процестерді одан да өнімді етеді, ал адам өнімділігін негізінен өзгерте алмайды. Нәтижесінде, еркін нарықтық экономика арқылы негізгі үлестіру (оның үлестіру принципі «әркімге өндірісіне сәйкес») капитал иелеріне нарықтық кірісті көбірек жеткізеді және еңбек арқылы үлес қосатын жұмысшыларға үдемелі түрде аз. Өнімділіктің айырмашылығы уақыт өте келе нарықтан алынған табысты тұтыну тауарлары мен қызметтері үшін төлем ретінде қайта өңдемейтіндердің қолына шоғырландырады. Олар қалағандарының және қажеттілерінің көп бөлігіне ие, сондықтан олар артық табысын жаңа өндірістік қуатқа жұмсайды. Бұл жеке меншік, еркін нарықтық экономиканы одан да нашарлатып отырған үлестірудегі тұйыққа түсірудің себебі. Бұл тұйықтықтың белгілері – капиталдың шоғырлануы және тұтынушылардың жеткіліксіз сұранысы, олардың салдары кедейлікке және жалақыға толық тәуелді және жалақысыз бір-екі аптадан артық өмір сүре алмайтын көптеген адамдар үшін экономикалық қауіпсіздікке әкеледі. Адам Смит айтқандай, экономикалық сұраныс тұтынушыдан және тұтынушының сатып алу қабілетінен басталады, сондықтан экономиканың өндірістік жағы жеткіліксіз және кемтар. Келсоның барлық қаржылық құралдары мен экономикалық ұсыныстары Смит пен оның ізбасарлары анықтаған жеке меншік/еркін нарық қағидаттарына сәйкес, өндіріс пен тұтыну арасындағы теңгерімсіздікті оның көзінен түзетуге бағытталған. 1988 жылы Ұлттық қызметкерлердің меншік құқығына иелік ету орталығы үшін жазылған өмірбаянының қорытындысында Келсо «алғашқыда мен ғана, содан кейін шамамен 25 жыл бұрын Патрисиямен бірге экономика және корпоративтік (және басқа) қаржы саласындағы үлесімді жасадым» деді. Келсоның үлесі макроэкономикалық жаңалықтар саласында және осы жаңалықтарды адамдардың өмірінде жүзеге асырудың практикалық жолдарында жатыр. Random House-тың «суық соғыс» тақырыбына қарамастан, «Капиталистік манифест» еңбегінде Келсо мен Адлер «капитализм» сөзінің дұрыс емес екеніне сенді. Бірақ олар одан жақсырақ сөзді таба алмады. Олардың кітабында Келсоның жаңа тұжырымын «капитализм теориясы» деп атады. Кейіннен Келсо мен Хеттер осы семантикалық мәселені шешуге тырысып, «әмбебап капитализм» терминін ойлап тапты. Олардың соңғы кітабы басылғаннан кейін ғана Келсо өмір бойы іздеген терминді тапты: «екілік экономика».

Kelso & Company компаниясы

1971 жылы Луи Келсо Келсо Бангерт & Компанияны қызметкерлердің акциялық меншік жоспарларына қатысты бірігулер мен сатып алуларда кеңесші және инвестор ретінде жұмыс істейтін коммерциялық банк ретінде құрды. Кейін Kelso & Company деп аталған фирма 1970-ші жылдардың соңында жеке капиталға инвестициялауға көшті және 1980 жылы алғашқы жеке капитал қорын іске қосты. Бүгінде Kelso & Company – 10 миллиард долларлық жеке капитал фирмасы және әлемдегі ең ірі 50 жеке капитал фирмасының қатарында.

Луис О. Келсоның басқа да еңбектері

Карл Маркс: Шамалы капиталист, Америкалық адвокаттар қауымдастығының журналы, 1957 жылғы наурыз. Корпоративтік қайырымдылық па, әл-ауқатты қайта бөлу ма?, Бизнес заңгері, 1960 жылғы қаңтар. Еңбекшілердің үлкен қатесі: Еңбек мемлекеті үшін күрес, Америкалық адвокаттар қауымдастығының журналы, 1960 жылғы ақпан. Әл-ауқат мемлекеті – американдық стильде, Challenge, Экономикалық мәселелер журналы, Нью-Йорк университеті, 1963 жылғы қазан. 100% дивиденд төлеу туралы аргумент, Трендтер (Georgeson & Co. баспасы), Нью-Йорк, 1963 жылғы желтоқсан. Кедейлік және пайда, Hostetler, Kelso, Long, Oates, редакторлар, Гарвард бизнес шолуы, 1964 жылғы қыркүйек-қазан. Толық жұмыспен қамтудан асып түсу, Атау жаңалықтары (Америкалық жер тізімі қауымдастығының журналы), 1964 жылғы қараша. Кооперативтер және тұтынуға экономикалық мүмкіндік, Кооперативті есепші (Кооперативтер үшін бухгалтерлердің ұлттық қоғамы басылымы), 1964 жылғы қыс. Неге қауырсын төсеуге болмайды?, Challenge, 1966 жылғы қыркүйек-қазан. (Америкалық дау-дамай: Оқулар мен риторика, Пол К. Демпси және Рональд Э. Макфарланд, Скотт, Форсман және компания, Гленвью, Иллинойс: 1968 жылы қайта басылды.) Бостандықтың экономикалық негізі, Америкалық перспектива: Келесі 100 жылға арналған көзқарас, Houghton Mifflin компаниясы, Бостон: 1977. Еңбектің пайдаланылмаған байлығы: Луис Келсоның сөздері, Air Line Pilot, 1984 жылғы қазан.

Луис О. Келсоның басқа еңбектері (Патрисия Хеттер Келсомен бірге)

Дүниежүзілік кедейлікті жою: Бизнес үшін жұмыс, Бизнес көкжиегі, 1964 жылдың күзі. (Mercurio, VIII жыл, № 8, Рим, Италия, тамыз, 1965; Қиыр Шығыс экономикалық шолуы, том. L, № 1, Гонконг, 1965 жылдың қазаны. 1964 жылы маңызды бизнес жазу үшін МакКинзи сыйлығының бірінші орын жеңімпазы.) Кедейліктің басқа жолы, Солтүстік Дакота заң шолуы, 1965 жылдың қаңтары. Капиталға иелік ету арқылы экономикалық мүмкіндіктердің теңдігі, 1970-ші жылдардағы Американың әлеуметтік саясаты, Роберт Теобальд редакторы, Doubleday & Co., Нью-Йорк: 1968. (Бұл мақаланың үзінділері Current журналында 1968 жылдың сәуір айында жарияланды.) Репарациялар мен шіркеулер, Бизнес көкжиегі, 1969 жылдың желтоқсаны. Корпоративтік қаржының көрінбейтін зорлығы, The Washington Post, 18 маусым, 1972. Меншігі жоқ адам, Бизнес және қоғам шолуы, 1972 жылдың жазы. Корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік – корпоративтік өзін-өзі өлтірусіз, Challenge, 1973 жылдың шілде-тамыз айлары. Қызметкерлердің акциялық меншік жоспары, Бизнес және үкіметтік инсайдерлер бюллетені, 30 шілде, 6 тамыз және 13 тамыз, 1973. Қызметкерлердің акциялық меншік жоспарлары: Макроэкономикалық теорияның микроқолданысы, The American University Law Review, Көктем, 1977. Барлық уақыттағы ең ұлы қаржылық жоспарлау құралы – ЭСОП-тар General Motors-ты құтқара ала ма?, The Financial Planner, 1981 жылдың қарашасы. Экономикадағы қиял – Джордж Гилдердің «Байлық және кедейлік» кітабына шолу, «Бүгінгі ұлы идеялар», Encyclopædia Britannica, Inc., Чикаго: 1982. Өнімді болу құқығы, The Financial Planner, 1982 жылдың тамыз және қыркүйек айлары. Салық реформасы – жауап емес, Chief Executive, 1983 жылдың көктемі. Өмір бойы жұмыспен қамтуға қалай қол жеткізуге болады?, Chief Executive, 1983 жылдың күзі. Бинарлық экономиканы әлсіз мақтаумен айыптау, Workplace Democracy, 1987 жылдың жазы. Левериджді сатып алулар: жақсы және жаман, Management Review, 1987 жылдың қарашасы. Ұлы үнемдеу қатесі, Бизнес және қоғам шолуы, 1988 жылдың қысы. Неліктен иеленуші жұмысшылар жеңіске жетеді, The New York Times, 1989 жылдың 29 қаңтары. Мен ESOP LBO-ны не үшін ойлап таптым, Leaders, 1989 жылдың қазан/қараша/желтоқсан айлары. ЭСОП-қа араласпаңыз, The Journal of Commerce, 1989 жылдың 2 қазаны. Марксистік айнаға қарау, The Journal of Commerce, 1991 жылдың 11 қаңтары.