Кіріспе

Devils Lake – Солтүстік Дакота штатындағы көл. АҚШ-тағы Солтүстік Дакота штатында орналасқан бұл көл, штаттың ең ірі табиғи су қоймасы және Сакакавеа көлінен кейінгі екінші ірі су қоймасы болып табылады. Көл табиғи түрде Толна шатқалы арқылы Шейен өзеніне ағып шығып, 444,40 метрлік деңгейге жете алады. 2011 жылдың 27 маусымында көлдің су деңгейі 443,27 метрге жетіп, тарихи максимумды көрсетті. Девилс-Лейк және Минневаукан қалалары осы көлдің атымен аталып, сондай-ақ көлдің оңтүстік жағалауында орналасқан Рух көлі үндістерінің қорығы да көлден атауын алған.

Тарих

Қазіргі уақытта Девилз көлінің орны тарихи тұрғыдан Дакота халқының жері болып табылады. Дакотаның Сиссетон, Вахпетон және Кат Хед тайпалары 1867 жылғы Америка Құрама Штаттарымен жасалған келісім-шарттың нәтижесінде Спирит-Лейк резервациясына көшірілді. Бұл келісім-шарт, Крау-Крик резервациясына күштеп көшірілмеген Дакота халқы үшін резервация құрды. "Девилз көлі" атауы – дакота тіліндегі mni (су) және wak'áŋ (сөзбе-сөз "таза бастау", сондай-ақ "рух" немесе "қасиетті" деп аударылады) сөздерінің тікелей аудармасы. Дакота халқы оны қасиетті санайды, себебі олар оны су асты жыланы Ұнктехидің мекені деп есептейді. Дакота атауы Спирит-Лейк тайпасының және жақын орналасқан Минневаукан қаласының атында сақталған. Еуропалық-американдық қоныс салушылар бұл атауды "Жаман рух көлі" немесе "Жын көлі" деп қате түсіндірген. Ал Хидаца тайпасы оны mirixubaash ("қасиетті су") деп атайды.

География

Devils Lake Солтүстік Дакота штатының солтүстік-шығысындағы Рамси және Бенсон округтерінде орналасқан. Spirit Lake тайпасы оңтүстік жағалаудың басым бөлігін мекендейді және 1990 жылдардан бері су тасқынының салдарынан қиындықтарды басынан өткеруде.

Гидрология

Devils Lake – кейбір су жинау бассейнінің эндорхейлік немесе жабық көлі. Көлге бассейннің 86 пайызы ағып түседі. Теңіз деңгейінен 441,05 метрден жоғары биіктікте көл көршілес Стамп көліне құяды. 444,40 метр биіктіктегі біріккен көл табиғи түрде Шеен өзеніне құяды, бірақ көл осы деңгейге шамамен 1000 жылдан бері жеткен жоқ. Шеен өзені – Канадаға құятын Қызыл өзеннің саласы, ал ол Гудзон шығанағына құяды. Су деңгейінің төмендеуі тұздылықты арттырып, балықтар мен жануарлар дүниесіне қауіп төндіреді, су деңгейінің жоғары және төмендеуі арасында үлкен ауытқулар байқалады. Бұл, негізінен, табиғи су шығару арнасы жоқ жабық бассейн көлі болуымен байланысты. Судың шығуы булану мен сіңуге байланысты. Сонымен қатар, су ағындарының табиғи бағытын өзгерту де су тасқынына себеп болды деп есептеледі. 17 түрлі жаһандық климаттық модельдермен болжамдалатын болашақ климат, Devils Lake аймағында жауын-шашын мен температураның жалпы өсуін көрсетеді, бұл көлдің жақын маңдағы Шеен өзеніне ағып кету ықтималдығын арттырады (арнасыз 24–47%, толық арнамен 3,5–14,4%). Су тасқынына жауап ретінде АҚШ Конгресі 1997 жылы Армия инженерлік корпусына көл деңгейін буландыру немесе табиғи ағып кетуден басқа әдістермен бақылау үшін арна салуды зерттеуді тапсырды. Солтүстік Дакота штаты жоспардың құнына және су сапасының кейбір талаптарына қарсылық білдіріп, Корпустың арнасын салуға қатысудан бас тартты. Ұлттық ауа райы қызметі – Devils Lake-тегі су деңгейін бақылау және болжау үшін жауапты ресми федералдық үкіметтік мекеме.

Демалыс

Девилз көлі балық аулау және басқа да су спорты түрлерімен ұзақ жылдардан бері танымал. Оны әлемдегі шабақ балығының астанасы деп атайды. Көлдің төңірегінде демалыс шараларын жеңілдету үшін бірнеше қайық түсіру алаңдары және басқа да жабдықтар бар. Ашық суда және мұз үстінде балық аулау сияқты демалыс түрлері жыл сайын 20 миллион доллардан астам кіріс әкелетіні есептеледі. Уайт-Хорс-Хилл ұлттық қорығы көлдің оңтүстік жағалауында орналасқан. Грэхам аралы мемлекеттік паркі көлдегі аралда орналасқан. Көлдегі басқа да саябақтарға Қара жолбарыс мемлекеттік демалыс аймағы және Shelvers Grove мемлекеттік демалыс аймағы кіреді, ол көлдің суға батуына байланысты қазір жабық.

Сату-саттықтауға қатысты дау

1993 жылы басталған ең соңғы ылғалды цикл кезінде көл 8,08 метрден астам көтеріліп, негізінен ауыл шаруашылығы жерлерін су басты. Бұл үшін су тасқынынан қорғау шараларына 400 миллион доллардан астам қаржы жұмсалды. Кейбір мүдделі тараптар Солтүстік Қызыл өзенінің саласы болып табылатын Шеен өзеніне авариялық төгілме салуды ұсынды. Армия инженерлік корпусы су деңгейін төмендету үшін суды көлдің басқа нүктесінен алуға, сүзгілеуді қамтамасыз етуге және Devil's Lake-тен судың максималды мөлшерін шығаруға ұсыныс жасады. Инженерлік корпус жобаның құны 186,5 миллион долларға жетеді деп есептеді, АҚШ Конгресі жобаға 100 миллион доллар бөлді; Солтүстік Дакота қалған соманы төлер еді. Құрылыс 2003 жылы басталды және 2005 жылдың жазында аяқталды. Мемлекеттік төгілме жобасына Миннесота және Манитоба провинциясы, Канада үкіметтері қарсылық білдірді. Олардың пікірінше, бұл төгілме әлемдегі ең ірі 10-шы тұщы сулы көл – Виннипег көлі мен маңызды ауыл шаруашылығы аймағы – Қызыл өзен алабына белгісіз шетелдік су жануарлары түрлері мен сульфаттардың жоғары деңгейін әкелуі мүмкін. 2004 жылдың наурыз айында Манитоба, Миннесота және бірнеше экологиялық ұйымдар бірлесіп Солтүстік Дакотаның Денсаулық сақтау департаментіне мемлекеттік сотта Devils Lake Outlet 402 NDPDES рұқсаты бойынша шағымданып, сотқа жүгінді. Сот 2004 жылдың тамызында және 2005 жылдың мамырында төгілмеге рұқсат берді. 1909 жылғы Шекаралық сулар туралы келісім арқылы АҚШ пен Канада шекаралық су дауларын шешу үшін Халықаралық бірлескен комиссия (IJC) құрылды, бірақ комиссия екі елдің шақыруынсыз әрекет етуге құқығы жоқ. Канада дауды шешу мақсатында IJC-ге жүгінуге тырысты, бірақ АҚШ бұған келіспеді, бұл IJC-нің дауға қатысуына кедергі келтірді. Канада үкіметі Канадамен кеңеспей немесе келісім алмастан мемлекет жасаған бұрылыс 1909 жылғы Шекаралық сулар туралы келісімді және Канаданың ұлттық егемендігін бұзу болып табылады деп мәлімдеді. АҚШ үкіметі бұрылыс зиян келтірмейді, сондай-ақ қазіргі жағдайда келісімді бұзбайды деп санайды. 2005 жылдың қарашасында АҚШ пен Канаданың бірлескен зерттеуі Канаданың инвазивті деп санайтын 13 түрінің ешқайсысы Devil's Lake-те табылған жоқ деген қорытындыға келді. Зерттеу барысында Виннипег көлінде (Қызыл өзенге құятын) кездеспейтін үш түрдің паразиті табылды. Алайда, олардың үшеуі де Солтүстік Америка суларында кең таралған және әртүрлі жануарларға қоныстанған. Devil's Lake мен Виннипег көлінде қандай түрлер бар екенін анықтаудағы қиындық кеңістіктік қатынастар мен масштабтан туындайды. Виннипег көлі Devil's Lake-тен ондаған есе үлкен. Сонымен қатар, Devil's Lake бассейні Виннипег көліне, оның ішінде Саскачеван өзені бассейніне қарағанда айтарлықтай кішірек. Виннипег көліне қарағанда биологиялық үлгілердің салыстырмалы түрде аз саны алынғандықтан, Виннипег көліндегі биологиялық қоғамдастық туралы нақты қорытынды жасау қиын.

Карп

Девильс көлі мен оның алабының су деңгейінің көтерілуіне байланысты өзендер Қызыл өзен аңғарына немесе Девильс көлі алабына ағып түсуі мүмкін. Қызыл өзен аңғарында "қарапайым балық" – қара шабақ бар, және Солтүстік Дакота аңшылық және балық шаруашылығы департаменті жақын арада оның Девильс көлі алабының суларына өтіп, көлде қоныстануы мүмкін деп алаңдайды. Шабақтың жылдам көбею қабілеті және көлде оның кездейсоқ жануарларының болмауы оның санының күрт өсуіне ықпал етеді. Бұл қаптамалы балық және солтүстік шортан сияқты бағалы балық түрлерінің қазіргі популяциясына зиян келтіріп, спорттық балық аулау саласына елеулі нұқсан тигізуі мүмкін. Алдын алу шаралары ретінде Девильс көлі алабы мен Қызыл өзен аңғарының шекарасындағы арналарға балық өлтіретін химиялық заттар құю ұсынылып отыр. Биологтар 2005 жылы жүргізген зерттеулер Девильс көлі алабында қазіргі уақытта шабақ жоқ екенін көрсетті, бірақ олар 3 шақырым қашықтықта табылған. Шабақтың жолын қалың қамыс тосқан, ол балықтардың қозғалуына кедеріс келтірген сияқты.

Темір жол проблемалары

Көлдің су деңгейінің көтерілуіне байланысты, BNSF темір жолы 2009-2013 жылдары Devils Lake мен Churchs Ferry арасындағы 19 мильдік (31 км) жүк тасымалын уақытша тоқтатты. Дегенмен, Amtrak компаниясының Empire Builder пойзы осы учаскеде қалыпты жұмысын жалғастырды. BNSF, Amtrak компаниясына жүк тасымалы ауыстырылған Солтүстік Транскон бағытында Empire Builder пойзын пайдалану құқығын ұсынды. Grand Forks, Devils Lake және Rugby (Солтүстік Дакота штаты) станцияларында тоқтаудың болмауына өтеу ретінде, BNSF Amtrak компаниясына New Rockford (Солтүстік Дакота штаты) станциясын қосуды ұсынды. Бірақ Amtrak көл маңындағы бұл жолды пайдалануды жалғастыратынын мәлімдеді. 2010 жылы сарапшылар Amtrak компаниясының Churchs Ferry көлінен өтетін көпірді жаңартуға немесе жолаушылар пойыздарын басқа бағытқа бұруға мәжбүр болатынын болжады. 2011 жылдың 15 маусымында BNSF және Amtrak темір жол желісін қайта құруға келісті, шығындардың үштен бір бөлігін әр компания төлейтін болды. Солтүстік Дакота штаты қалған шығынды төлеу үшін федералдық TIGER грантын алды. Осы кезеңде Баккен формациясынан алынатын мұнайға байланысты жүк көлемінің артуы BNSF компаниясының Devils Lake желісіне деген бағасын арттырды. Жол жаңартылып, биіктігі көтерілгеннен кейін, Devils Lake мен Churchs Ferry арасындағы қатынайыс қайта жаңартылды.