Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джордж көлі (немесе Нгунавал тілінде Уирива немесе Нгунгара) – Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының оңтүстік-шығысындағы ішкі ағынды көл. Ол шамамен Канберраның солтүстік-шығысына қарай, Гоулберн мен Сиднейге қарай Федералды тас жолдың жанында орналасқан. Джордж көлі – сонымен қатар Квинбейян-Палеранг аймақтық кеңесі аумағындағы көлдің батыс және оңтүстік жағалауындағы жердің атауы.
Lake George (or Weereewa or Ngungara in the Ngunnawal language) is an endorheic lake in south eastern New South Wales, Australia. It is approximately north east of Canberra located adjacent to the Federal Highway en route to Goulburn and Sydney. Lake George is also the name of a locality on the western and southern edges of the lake, within the area of the Queanbeyan–Palerang Regional Council.
География және гидрология
Джордж көлі – эндорхей көлі, себебі оның өзендер мен мұхиттарға су шығару арнасы жоқ. Көлдің жасы бір миллион жылдан асып түседі деп есептеледі. Алғашқыда шағын арналар су жинау алабын Ясс өзеніне құйып жіберді, бірақ кейін Джордж көлінің тіктеуі күшті жарылым бойымен жер қыртысының күрт қозғалысынан көтеріліп, осы су ағынын тосып, көлді қалыптастырды. Джордж көлі бұрынғы мұз дәуірлерінде әлдеқайда үлкен және терең болған. 1982/83 жылғы жазғы маусымда Минералдық ресурстар бюросының Канберра бұрғылау бағдарламасына сәйкес, көл төмендегі шөгінділердің қалыңдығы шамамен жеткен. Тас негізінен жоғары жатқан ең көне шөгінділер споралар мен тозаңдарды талдау және магниттік кері стратиграфия әдістерімен 4-5 миллион жыл бұрын дауланған. Ұзындығы және ені шамамен Джордж көлі ұзын, көбінесе жазық және өте селкілді, су жинау алабы өте кішкентай. Соның салдарынан булану жылдамдығы және күшті желдің суды өзіне қайта соғуы қысқа (сағаттар) және ұзақ (жылдар) мерзімде байқалған көлдің құпия толу және кебу эпизодтарын түсіндіреді. Көл толып тұрғандағы тереңдігі аралығында болуы мүмкін, бірақ көптеген жерлерде ол шамамен тереңдікте ғана болады. Оның ең терең нүктесі өлшенген. Толып тұрғанда көл шамамен суға толады. 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың ортасы аралығында көл батыс жағынан Федералды тас жолды жалап өткен. Джордж көлі – Австралиядағы ең көп зерттелген көлдердің бірі. Палеонтолог Патрик Де Деккер: «Бұл, шындығында, толған кезде көлге айналатын ойыс. Көлдің түбінде әрдайым су болады, және таң қалдыратыны, ол тұзды, бірақ жаңбыр көп жауса, көл толады» деді.
Lake George is an endorheic lake, as it has no outflow of water to rivers and oceans. The lake is believed to be more than a million years old. Originally, small streams drained its catchment into the Yass River, but then the Lake George Escarpment rose due to major crust movement along a strong fault line, blocking this drainage and forming the lake. Lake George has in previous Ice Ages been much larger and deeper. The thickness of sediment beneath the lake exceeds , according to a Bureau of Mineral Resources Canberra drilling programme in the 1982/83 summer. The oldest sediments, which lie some distance above the bedrock, were dated at 4–5 million years using spore and pollen analysis and magnetic reversal stratigraphy. At long and wide, Lake George is long, largely flat and extremely shallow, with a very small catchment. Resultant evaporation rates as well as a tendency for strong winds to blow the water back on itself explain the mysterious filling and drying episodes on both short term (hours) and long term (years) time scales that have been observed. The lake's depth when full can range from ; however in many areas it is only around deep. Its deepest point has been measured as When full, the lake holds about of water. Between the late 1980s and mid 1990s, the lake lapped the Federal Highway on its western edge. Lake George is one of the most studied lakes in Australia. The palaeontologist Patrick De Deckker has commented that "it is actually a depression that turns into a lake when it fills. There’s always water below the lake floor, and amazingly, it is saline, but if you have more rainfall, the lake fills up".
Іс-шаралар
Джордж көлі – Канберрадағы Австралия қорғаныс күштері академиясының азаматтық инженерлік бөлімі зерттеушілері құрған эксперименталды ғылыми толқын мінез-құлқы платформасы орналасқан жер. Джордж көлі, су деңгейі жоғары болғанда және балық қоры толтырылғанда, кейде танымал балық аулау орны болған. 1960 жылдан бері шығыстан соққан жел тұрып тұрған толқындар тудырғанда, жардан желқосқыштар ұшырылады. Ұшқыштар осы арқылы көлдің барлық ұзындығы бойымен ұша алады. Осы аймақтан қозғалтқышы жоқ модельді ұшақтар ұшырылады, ал қозғалтқышы бар модельдер көлдің түбінен ұшырылады. Көлдің батыс жағасында, жар беткейінде шарап жүзімі өсіріледі. Көл құрғақ немесе құрғаққа жақын болғанда қойлар жайылады.
Lake George is the site of an experimental scientific wave behaviour platform established by researchers from the Civil Engineering department of the Australian Defence Force Academy in Canberra. Lake George has been a popular fishery at times, after high water levels and stockings of fish. Since the 1960s hang gliders have been flown from the escarpment when easterly winds form standing waves. Pilots can then fly along the length of the lake. Unpowered model aircraft are also flown from this area, and powered models are flown from the lake floor. Wine grapes are grown along the western edge of the lake, on the escarpment. Sheep are grazed on the lake when it is dry or nearly so.
Қоғамдық өнер
Джордж көлі Канберра суретшісі Розали Гаскойн (1917–1999) үшін маңызды тақырып болды. Ол 1996 жылы Кейт Дэвидсонға: «Джордж көлі мен Гундарудың үстіндегі биік жерде көлігімнен түсіп, Австралияның аспанның үлкен күмбезі астында кең жайылып жатқанын көргенімде, қатты әсерлендім. Онда ештеңе жоқ сияқты, бірақ барлығы бар. Бұл өте еркін және есептелмеген сезім болды. Мұны нақты сөздермен жеткізу қиын, бір мезгілде сырлы да, ишаралы да болу керек» деді. (Дэвидсон, Кейт және Майкл Десмонд, Аралдар: Австралия, Азия, Еуропа және Американың заманауи инсталляциялары, Австралияның Ұлттық галереясы, Канберра, 1996). Джордж көлінен шабыттанған туындылардың арасында 1977 жылғы «Боз ландшафт» (Жаңа Зеландияның Те Папа Тонгарева мұражайы, Веллингтон), 1978–79 жылдарғы «Қауырсынды қоршау» және 1994–95 жылдарғы «Кенеттен көл» (екеуі де Австралияның Ұлттық галереясы), 1994–95 жылдарғы «Құрғақ ауа» (Оңтүстік Австралияның өнер галереясы) және 1991 жылғы «Көл» (Гарангула галереясы, Жаңа Оңтүстік Уэльс) бар. 1977 жылғы «Боз ландшафт» және 1978–79 жылдарғы «Қауырсынды қоршау» екеуі де 1970 жылдардың ортасында көлдің оңтүстік жағындағы қасиетті орында табылған мыңдаған аққу қауырсындарынан жасалған. Көл тартылып қалғандықтан, аққулар енді онда қалмады. 2010 жылы Канберра суретшілері Алан мен Джули Астон, Кевин «Дашер» Уитлиге арналған ескерткіш ретінде, тас жол бойындағы аялдаманың жанында зебра мүсіндерінің тобын орнатты, бұл орын «Жүргізушіге демалыс» (Driver Reviver) ретінде пайдаланылды. Олардың аттары – Тоқтатушы, Жаңғыртушы, Сақталушы және Дашер болды. Олар сенсация тудырды, бірақ Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметі жерді жалға алған адамның шағымынан кейін оларды алып тастауға бұйырды. Олар 2010 жылдың қыркүйегінде Флориадада, кішкентай Джорджбен бірге қайта пайда болды.
Lake George was an important subject for the Canberra artist, Rosalie Gascoigne (1917–1999) who told Kate Davidson in 1996 that she "was enraptured with the feeling of getting out of my car at the top of the range above Lake George and Gundaroo and seeing Australia stretch away under a big dome of sky. Nothing is there, but everything is there. It was very free and uncalculated. You cannot really express it in concrete terms, you have to be elusive and allusive at the same time." (Davidson, Kate and Michael Desmond, Islands: Contemporary installations from Australia, Asia, Europe and America, National Gallery of Australia, Canberra, 1996). Works inspired by Lake George include Pale landscape 1977 (Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa, Wellington), Feathered fence 1978 79 and Suddenly the lake 1994–95 (both National Gallery of Australia), But mostly air 1994–95 (Art Gallery of South Australia) and Lake 1991 (Garangula Gallery NSW). Pale landscape 1977 and Feathered fence 1978 79 were both made with thousands of swans feathers found at a sanctuary at the southern end of the lake in the mid 1970s, the swans are no longer there since the lake dried up. In 2010, Canberra artists Alan and Julie Aston installed a herd of zebra sculptures on the lake adjacent to the highway stop commemorating Kevin "Dasher" Wheatley VC, used as a "Driver Reviver" site. They were named Stopper, Reviver, Survivor, and Dasher. They were a sensation, but the Government of New South Wales ordered that they be removed, following a complaint from the leaseholder of the land. They reappeared at Floriade in September 2010, along with a baby, George.
Фольклорлық
Көлде әртүрлі қорқынышты оқиғалар мен НЛО көрінгендігі туралы әңгімелер айтылады, сонымен қатар Тим Юимен (The Yowie Man) жүргізетін әуесқойларға арналған киелі турлардың орны болып табылады.
The lake is the setting for several stories of haunting and UFO sightings, and has been the setting for a ghost tour run by Tim The Yowie Man.
Тарих
Қазіргі Георгий көлі деп аталатын жағалауы негізінен Гундунгарраның дәстүрлі жерлерінде орналасқан, бірақ оның оңтүстік-батыс жағалауы Нгунавал халқының дәстүрлі жерлерінің шығыс шетінде жатыр. Бұл екі халық өте ұқсас, тіпті бірдей тілде сөйлеген. Нгариго халқының дәстүрлі жерлері, мүмкін, көлдің оңтүстік жағалауына дейін, қазір Бунгендор деп аталатын аймаққа дейін созылады. Көл шығысында Уолбанга халқының (Шоалхэвеннің жоғарғы ағысын ағызатын Юин тобының бір бөлігі) дәстүрлі жерлерінен алыс емес. Көлде кейінгі Холоценге дейін қарайтын қол өнеркәсібінің шеберханалары табылды. Тас артефакттарының қайталама пішіндеріне сүйенсек, бұл шеберханалар сынған жиынтық құралдарды қайта жабдықтау орындары ретінде түсіндірілді. Жергілікті халық көлді Веррива деп атаған (зерттеушілердің жазбаларында бастапқыда Вейререва деп жазылған), бұл «жаман су» дегенді білдіруі мүмкін; толы болған кезде де көл Жаңа Оңтүстік Уэльстің ішкі аймағындағы ең тұзды сулардың бірі болып табылады, теңіз суына шамалы төмен тұздылыққа ие. Дегенмен, бұл атау аймақтағы бүркіттерге де ұқсас, олар көбінесе онда ұшып жүреді. 1901 жылы Австралия Өкілдер палатасының 75 сайлау округінің біріне көлдің түпкілікті атауы – «Веррива» берілді. 1913 жылы ол енді көлді қамтымады, ал сайлау округі қазір Сиднейдің оңтүстік-батыс маңындағы қалаларға ортасталған. Көлді алғаш рет 1820 жылдың 19 тамызында Джозеф Уайлд аралады, ал 1820 жылдың 28 қазанында губернатор Лаклан Маккуори оны Король Георг III құрметіне атады, ол аймақты Колонияның жағдайына қатысты Корольдік комиссияның аясында аралап шықты. Көлдің солтүстік жағалауындағы жерлер 1824 жылға дейін отарлаушыларға берілді. Бір кезде көлдің солтүстік жағында, Теренс Обри Мюррейге тиесілі Аджаматонгқа жақын жерде Мюррей лагунасы деп аталатын бөлек су айдыны болған. 1830 жылдардың ортасында Мюррей екі су айдынын байланыстыру мақсатында 50 метрлік, таспен қапталған, 4 метрге дейін қазылған канал салдыру үшін сотталғандардың еңбегін пайдаланды. Алайда, лагуна деңгейі көлден сәл жоғары болғандықтан, канал сәтсіз аяқталды. Канал әлі де бар және жеке меншіктегі The Vineyards Road (ескі Федералды тас жол) астынан өтеді, содан кейін қазіргі Федералды тас жолдың астында дренаждық құбыр ретінде жалғасады. 1850 жылдары Мюррей лагунасы Мюррейдің басқа меншігі Ярарулладан Молонгло өзенінен ауланған Мюррей балықтарымен толтырылды. Бір кезде Мюррей лагунасы толып, Мюррей балықтарының көбейген популяциясын көлге енгізді. Олар тез көбейіп, 1850 жылдан 1890 жылға дейін Джордж көлінде көптеп кездесті. Ұзаққа созылған Федерация құрғақшылығы 1890 жылдардың ортасында басталды, ал 1902 жылы көл толығымен құрғап қалды. Суды іздеп, өмір сүру үшін Мюррей балықтары көлге құятын шағын арналардың аузына жиналып, онда мыңдаған балық өліп қалды. Көлдің солтүстігінде, Куравангта, 1865 жылдан 1908 жылға дейін мыс кені өндіріліп, балқытылды. Көп жылдар бойы ескі шахталар мен қалдық үйінділері ашық қалды, ал ластанған ағын сулар кен өндіру аймағы арқылы өтетін арна арқылы Джордж көліне кірді. 1973 жылы жақын жерде қорғасын, күміс, мырыш кені табылғаннан кейін, 1987 жылдан бастап жүргізілген жаңа жұмыстардың бір бөлігі 19 ғасырдағы шахта жұмыстарын қалпына келтіру және көлдің ластануын тоқтату болды. Қазір Currawang-те барлық тау-кен жұмыстары тоқтатылды. 1886 жылы Кенис-Пойнт деп аталатын жер бедерінің батысында, көлдің солтүстік жағалауында Мюррей деп аталатын ауыл үшін жер бөлінді. Ауыл 1887 және 1910 жылдары жер телімдері сатылып, тексерілгенімен, дамуға ұмтылмаған сияқты. Оның жобасы 1919 жылы тоқтатылды. Ол қазіргі Джордж көлісінің соңында орналасқан. Көлдің жағалауында әлі күнге дейін бірде-бір қала немесе ауыл жоқ. 1900 жылдардың басында көлдің оңтүстік-шығысында және Бунгендордың солтүстік-шығысында орналасқан аймақ Австралияның астанасы үшін ықтимал жер ретінде зерттелді. Қала Джордж көлінің жағалауынан Бомбала темір жолына дейін созылатын. Оның артықшылығы бар болса да, темір жол байланысы, сайт қиындықтар тудырды, әсіресе оны жеткілікті таза сумен қамтамасыз ету және Джордж көліндегі су деңгейінің өзгеруі. Оның орнына көлдің оңтүстік-батысында Австралия астанасы аумағы мен Канберра қаласы құрылды. Канберраның ұлттық астана ретінде таңдалуы Сиднейден автомобиль жолы арқылы тікелей бағыт алу үшін қысым жасады, нәтижесінде 1930 жылы желтоқсанда ашылған Федералды тас жол салынды; оның бір бөлігі көлдің батыс жағалауын бойлай өтеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде көлде ағаштан жасалған «алдағы» кеме жүздіріліп, Корольдік Аустралия Әуе күштерінің бомбалау оқулары үшін пайдаланылды. Көлдің түбінде жарылмаған оқ-дәрілердің қалдығы болуы мүмкін. 1956 жылдың 8 шілдесінде Duntroon Әскери академиясының бес курсанты қайық апатынан суық тиіп қайтыс болды. Жаңа Оңтүстік Уэльстегі құрғақшылық салдарынан Джордж көлі 2002 жылдың қарашасында толығымен құрғап, 2010 жылдың ақпанына дейін сумен толуын күтті. Көлдің толығымен құрғаған соңғы уақыты 1940 жылдардағы ауыр құрғақшылық кезінде болды.
The foreshore of what is now known as Lake George mainly lies within the traditional lands of the Gundungarra, but its south western foreshore is at the extreme east of the traditional lands of the Ngunnawal people. These two peoples spoke a very similar, if not identical, language. The traditional lands of the Ngarigo people probably also extend to the lake's southern shoreline, in the area now known as Bungendore. The lake lies not far from the traditional lands of the Walbanga people (a group of the Yuin from the upper Shoalhaven catchment), to the east. Backed artefact manufacturing workshops have been identified at the lake, dating back to the late Holocene. Based on the recurring shapes of the stone artefacts, these workshops have been interpreted as a place where broken composite tools were being rehafted. The local indigenous people called the lake Werriwa (originally spelled Weereewa in the journals of the explorers who noted the name), which may mean "bad water"; even when full, the lake is one of the saltiest bodies of water in inland NSW, almost as saline as seawater. However, the name is also similar to regional indigenous word for eagle, which often fly there. One of the original 75 electoral divisions of the Australian House of Representatives in 1901 was named "Werriwa", the original Aboriginal name of the lake. By 1913, it no longer included the lake, and the electorate is currently centred in the south western suburbs of Sydney. The first European to visit the lake was Joseph Wild on 19 August 1820, and it was named for King George III on 28 October 1820 by Governor Lachlan Macquarie, who was touring the area as part of a Royal Commission inquiring into the condition of the Colony. Land grants on the northern shoreline of the lake had been made to colonial settlers as early as 1824. A separate body of water—Murray's Lagoon—once existed close to the northern end of the lake, adjoining the property, Ajamatong, owned by Terence Aubrey Murray. In the mid 1830s Murray used convict labour to build a 50 m long, stone lined canal, excavated to up to 4m into the ground, with the aim of connecting the two bodies of water. Unfortunately, the level of the lagoon was slightly higher than the lake, and the canal was a failure. The canal still exists and passes under The Vineyards Road (the old Federal Highway), on private property, continuing as a drainage culvert under the modern day Federal Highway. In the 1850s, Murray's Lagoon was stocked with Murray cod fished out of the Molonglo River at Murray's other property, Yarralumla. At some time, Murray's Lagoon overflowed and introduced a translocated population of Murray cod into the lake itself. They bred rapidly and, from the 1850s to the 1890s; Lake George abounded with them. The long Federation Drought commenced in the mid 1890s, and by 1902 the lake had dried out completely. In their search for water to survive in, the Murray cod flocked into the mouths of the few small creeks feeding the lake and died there by the thousands. Immediately north of the lake, at Currawang, copper ore was mined and smelted at various times, from 1865 to around 1908. For many years, the old mine workings and waste heaps remained exposed and contaminated runoff water was entering Lake George, via a creek that ran through the mining area. After a new lead silver zinc ore deposit was identified nearby, in 1973, part of the new work undertaken, from 1987 onward, was to rehabilitate the 19th century mine workings and stop the contamination of the lake. All mining at Currawang has now ceased. In 1886, a site was reserved for a village to be known as Murray, on the northern shoreline of the lake, just west of the landform known as Kenny's Point. Although the village was surveyed and allotments put up for sale in 1887 and 1910, the village seems not to have developed. Its design was cancelled in 1919. It was located just beyond the end of modern day Lake George Road. To this day there is no town or village on the lake's shoreline. In the early 1900s, an area immediately to the south east of the lake and north north east of Bungendore, was surveyed as a possible site for the capital city of Australia. The city would have extended from close to the Lake George shoreline to the Bombala railway line. Although it had the advantage of an existing railway connection, the site presented difficulties, particularly in supplying it with sufficient fresh water and the variability of the water level in Lake George. Instead, the Australian Capital Territory and city of Canberra were established some south west of the lake. The selection of Canberra as the national capital brought pressure for a more direct route by road from Sydney, resulting in the construction of the Federal Highway, which opened in December 1930; part of its route follows the western shore of the lake. During World War II, a wooden 'dummy' ship was floated on the lake and used for bombing practice by the Royal Australian Air Force. It is possible that there is still unexploded ordnance settled into the lake bed. On 8 July 1956 five cadets from the Royal Military College, Duntroon died due to hypothermia in a yachting accident. Due to the drought in New South Wales, Lake George dried out completely in November 2002, and remained so until February 2010 when it started to refill. The previous time the lake had dried out completely was during a severe drought in the 1940s,
Су деңгейінің ерекше құбылулары Перу немесе Оңтүстік Африкадағы көлдермен байланысты деген қиялға толы қалалық аңыздарға әкелді, бірақ Жаңа Оңтүстік Уэльс үкіметінің экологы Джастин Нанкарроу көлдің жақын жердегі Ясс өзенімен жер асты сулары арқылы байланысты болуы мүмкін деп санайды, ол қоршаған жартастардың астынан өтеді, және бұл байланыс өзеннің тұздылығын түсіндіруі мүмкін. 2006 жылғы санақ бойынша, онда 118 адам тұрды. Аудан көбінесе көл жағасында ауылдық тұрғын үйлерден тұрады. Silver Wattle Point-тегі бұрынғы мал фермасының үйі қазір діни орталық және Куакерлер жиналыс үйі ретінде жұмыс істейді. Ауданның шығыс бөлігінде, Бунгендор қаласына жақын жерде, құм карьері және Capital Wind Farm-на қуат жеткізетін электр станциясы сияқты бірнеше өнеркәсіптік нысандар орналасқан.
The unusual fluctuations in the water level have given rise to fanciful urban myths that the lake is somehow connected to lakes in Peru or South Africa, although NSW government ecologist Justin Nancarrow theorises that the lake may indeed be connected to the nearby Yass River by subterranean aquifers which pass under the surrounding escarpment, and that this connection may explain the salinity of the river. At the , it had a population of 118. The locality is generally rural residential in character along the lake shore. A former grazier's homestead at Silver Wattle Point now operates as a religious retreat and Quaker meeting house. Located in the eastern section of the locality close to the town of Bungendore are some industrial facilities, including a sand quarry and an electrical substation serving the Capital Wind Farm.