Кіріспе

Бүтін сандар тізбегі

Математикада, "көр және айт" тізбегі – келесідей басталатын бүтін сандар тізбегі:

1, 11, 21, 1211, 111221, 312211, 13112221, 1113213211, 31131211131221,

Тізбектің келесі мүшесін алу үшін, алдыңғы мүшенің сандарын оқып, бірдей сандардың топтарындағы сандардың мөлшерін санаңыз. Мысалы:

1 саны "бір 1" немесе 11 деп оқылады. 11 саны "екі 1" немесе 21 деп оқылады. 21 саны "бір 2, бір 1" немесе 1211 деп оқылады. 1211 саны "бір 1, бір 2, екі 1" немесе 111221 деп оқылады. 111221 саны "үш 1, екі 2, бір 1" немесе 312211 деп оқылады. "Көр және айт" тізбегін Джон Конвей студентінің бірі кештен кейін осы тізбекпен таныстырғаннан кейін талдаған. "Көр және айт" тізбегінің идеясы ұзындығын кодтауға ұқсас. Егер тізбек 0-ден 9-ға дейінгі кез келген d санынан басталатын болса, d саны тізбектің соңғы саны ретінде шексіздікке дейін қалады. 1-ден басқа кез келген d үшін тізбек келесідей басталады:

d, 1d, 111d, 311d, 13211d, 111312211d, 31131122211d,

Илан Варди d = 3-тен басталатын бұл тізбекті Конвей тізбегі деп атады (d = 2 үшін қараңыз).

Өсу

Бұл тізбек шексіз өсе береді. Шындығында, кез келген нұсқасы, егер әртүрлі бүтін санмен басталатын болса, (әлдебір уақытта) соңымен шексіз өседі, бірақ төмендегі ерекше жағдайдан басқа: 22, 22, 22, 22, ол өз мөлшерінде қалады.

Халыққа танымал ету

Көрініс пен айту тізбегі криптограф Роберт Моррис есімімен Моррис сандар тізбегі деп кеңінен танымал, және "1, 11, 21, 1211, 111221" тізбегіндегі келесі сан қандай?" деген сұрақ кейде Клиффорд Столлдың "Күкі жұмыртқасы" кітабындағы Моррис туралы сипаттамасынан алынған "Күкі жұмыртқасы" деп аталады.

Вариациялар

Қарап, сөйлеу тізбегін жасау үшін қолданылатын ережеде көптеген мүмкін өзгерістер бар. Мысалы, "бұршақ үлгісін" құру үшін алдыңғы мүшені оқып, әр цифрдың барлық кездесуін санап, оларды алғашқы пайда болу ретімен тізімдейді, тізбектей келген блоктарда ғана емес. Осылайша, 1 тұқымынан басталатын бұршақ үлгісі 1, 11 («бір 1»), 21 («екі 1»), 1211 («бір 2 және бір 1»), 3112 («үш 1 және бір 2»), 132112 («бір 3, екі 1 және бір 2»), 311322 («үш 1, бір 3 және екі 2»), және т.б. ретімен жүреді. Бұл бұршақ үлгісінің нұсқасы ақырында екі «атомдық» мүше 23322114 және 32232114 циклын құрайды. Бұршақ үлгісінің басқа да нұсқалары мүмкін; мысалы, цифрларды алғашқы пайда болу ретімен оқудың орнына, оларды өсу ретімен оқуға болады. Бұл жағдайда 21-ден кейінгі мүше 1112 («бір 1, бір 2»), ал 3112-ден кейінгі мүше 211213 («екі 1, бір 2 және бір 3») болады. Бұл тізбектер қарап, сөйлеу тізбегінен бірнеше ерекше жайттармен өзгешеленеді. Атап айтқанда, Конвей тізбектерінен айырмашылығы, бұршақ үлгісінің берілген мүшесі алдыңғы мүшені бірегей түрде анықтамайды. Сонымен қатар, кез келген тұқым үшін бұршақ үлгісі шектеулі ұзындығы бар мүшелерді тудырады: Бұл шек әдетте 2 × Radix + 2 цифрынан аспайды (ондық үшін 22 цифр) және тек ұзақ, дегенеративті бастапқы тұқымдар үшін (мысалы, «100 бірлік» тізбегі және т.б.) 3 × Radix цифрынан (ондық үшін 30 цифр) асуы мүмкін. Осы ерекше жағдайларда, ондық тізбектің жеке элементтері бірден aj әріптері алдыңғы тізбек элементінің цифрлық санағы үшін орын сақтағыштар болып табылатын нысанның орналасуына орналасады. Тізбек шексіз болғандықтан және әр элементтің ұзындығы шектеулі болғандықтан, ол көгершін принципіне сәйкес қайталанылуы керек. Осының салдарынан, бұршақ үлгісінің тізбектері әрқашан мерзімді болады.