Кіріспе

Бұрынғы британдық теміржол компаниясы

Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания Әскери-теңіз күштерінің Оркни аралдарындағы Скапа-Флоу базасы Тюрсо қаласының жанындағы Скрабстер порты арқылы қызмет көрсететін. Highland Railway көлікті ұсынып, оның ішінде Лондон мен Тюрсо арасында шамамен 22 сағатта жүретін күнделікті Jellicoe Express жолаушылар арнайы пойзы да болды. 1923 жылы компания шамамен 494 миль (795 км) желіні Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолының құрамына өткізді. Оның қысқа тармақтары жабылып, бірақ бұрынғы Highland Railway желілері Инвернесс қаласынан Уик және Тюрсоға, Кайл-оф-Лохалшқа, Китке (Абердин-Инвернесс бағытының бөлігі ретінде), сондай-ақ Перт қаласына дейінгі тікелей басты желі бойында әлі де ашық.

Инвернес және Абердин түйіспе темір жолы

Шотландияның Ұлы Солтүстік темір жолы (GNoSR) 1845 жылы Инвернесс пен Абердин арасында темір жол салу үшін құрылды, сондай-ақ оңтүстікке қарайғы темір жолдармен байланыс орнату мақсатында болды. Құрылысы жоспарланған бағытқа аса ірі инженерлік жұмыстар қажет болмады. Сонымен қатар, Перт және Инвернесс темір жолы Грампиан таулары арқылы Пертке тікелей бағытты ұсынды, ал Абердин, Банф және Элгин темір жолы Банфшир және Морейширдің балық аулау порттарына тиімдірек қызмет көрсету үшін жағалау бойымен өтетін бағытты ұсынды. Абердин, Банф және Элгин қаржы жинауға қол жеткізе алмады, ал Перт және Инвернесс темір жолы парламентте қабылданбады, себебі темір жолдың биіктігі 1500 футқа (457 м) жуықтап, тік еңістерге мұқтаж болар еді. Шотландияның Ұлы Солтүстік темір жолы заңы 1846 (9 & 10 Vict. c. ciii) 1846 жылғы 26 маусымда корольдік бекітілуді алды. Екі жыл өткен соң теміржол құлшынының кезеңі аяқталды және қажетті қаржыны жинау мүмкін болмады. Құрылыс ақыры 1852 жылдың қараша айында басталды, бірақ Хантлиге дейін 39 миль (63 км) ғана салынды, және бұл желі ресми түрде 1854 жылғы 19 қыркүйекте ашылды. Абердин мен Инвернесс арасындағы жарты жолда орналасқан Кейтке дейінгі жалғастыру 1856 жылғы 11 қазанда ашылды. 15 миль (24 км) Инвернесс және Найрн темір жолына Инвернесс пен Найрн арасындағы желіге, сондай-ақ Инвернесс портына дейінгі тармаққа 1854 жылғы 24 шілдеде рұқсат берілді. Желі 1855 жылғы 5 қарашада салтанатты түрде ашылды, онда отыз көлік, негізінен орындықтары бар жүк вагондары, қарамағына сапар жасады. Аралық станциялар Кулоденде (кейін), Форт-Джорджта (кейін) ашылды, ал бастапқыда күніне үш пойыз Инвернесс пен Найрн арасында жүретін, ал атпен жүретін дилижанстар Кит және одан Абердинге дейін Ұлы Солтүстік Шотландия темір жолы арқылы байланыс жасады. Инвернесс және Найрн Эльгинге дейін кеңейтуді жоспарлады; Эльгин мен Кит арасында Спей өзенін кесіп өту қажет болды. GNoSR көпір салуға 40 000 фунт стерлинг көмектесуге келісті, ал Инвернесс және Абердин қосылыс темір жолына (IAJR) 1856 жылғы шілдеде Найрн мен Кит арасындағы желіге құқық берілді. 1857 жылғы 22 желтоқсанда Финдхорн өзенінің батысында орналасқан Далвидегі уақытша станция ашылды, ол 1858 жылғы 25 наурызда желі кеңейтілгенде жабылды, және 1858 жылғы 18 тамызда GNoSR-ге жетті. Инвернесс пен Абердин арасында күніне үш рейс жүрді, Абердинге жетуге 5 сағат 55 минуттан 6 сағат 30 минутқа дейін уақыт кетті. Спай көпірі желі ашылған кезде аяқталмағандықтан, бастапқыда жолаушылар іргелес жол көпірі арқылы жүрді, ал локомотив ажыратылып, вагондар арқанмен тартылды. Инвернесс және Абердин қосылысы 1861 жылы Инвернесс және Найрнды сіңіріп алды. Морейшир темір жолы 1852 жылғы 10 тамызда Эльгин мен Морейшир арасындағы желіні ашты, келесі күні жолаушылар тасымалы басталды. Морейширге IAJR арқылы Ортонға дейін жүруге және Ротсқа дейін тармақ салуға рұқсат берілді. IAJR желісі 1858 жылғы 18 тамызда ашылды, ал Морейшир 23 тамызда қызмет көрсетуді бастады. IAJR мен Морейшир темір жолы арасында көп ұзамай қайшылықтар туды, және Морейшир темір жолының директорлары екі станция арасында өз желісін салу жоспарларымен жауап берді. Ұлы Солтүстік жаңа желіге демеушілік жасады және желілер физикалық түрде қосылғаннан кейін қызмет көрсетуді ұсынды. 1860 жылғы 3 шілдеде рұқсат берілді, жүк тасымалы 1861 жылғы 30 желтоқсанда басталды, ал жолаушылар тасымалы 1862 жылғы 1 қаңтарда басталды. Морейширді 1866 жылдан бастап Шотландияның Ұлы Солтүстігі басқарды және 1881 жылы сіңіріп алды. Форрес пен Элгин арасында екі тармақ ашылды, біріншісі 5 км ұзақтықта және ол 1860 жылғы 18 сәуірден бастап тәуелсіз түрде жұмыс істеді, ал 1862 жылы IAJR оны қабылдады. IAJR сондай-ақ 1862 жылғы 22 желтоқсанда филиал ашты.

Инвернес және Росс-шир темір жолы

Инвернес және Росс графтығының темір жолы 1860 жылғы 3 шілдеде Инвернестен Инвергордонға дейінгі 50 шақырымдық темір жол салуға рұқсат алды. 1862 жылғы 10 маусымда Сауда кеңесі қажетті рұқсат бергеннен кейін, жол аяқталып, келесі күні қозғалысқа ашылды. Инвернестегі терминал транзиттік қозғалысқа мүмкіндік бермейтіндей орналасқандықтан, батыс жағында қосымша платформалар салынды және құрылымы Y әрпіндей етіп жасалды. Роуз-стрит қисығы екі жолды біріктірді, және көптеген пойыздар осы қисық арқылы стансадан өтіп, содан кейін платформаларға кері бұрылып, оңай ауысуға және вагондармен жалғастыруға мүмкіндік берді. Инвергордонға дейінгі жол 1863 жылғы 25 наурызда ашылды, себебі Финдон жеріндегі Ферри Роудтан өту мәселесіне байланысты кешігу болды. Бастапқы жоспарлар деңгейлі өткел салуды көздеген, бірақ наразылықтардан кейін көпір салынды. Ашылғаннан кейін бір ай өткен соң, 1862 жылғы 30 маусымда Инвернес және Росс графтығының темір жолы Инвернес және Абердин қосылысы темір жолына қосылды. Бастапқыда күніне төрт рейс болды, Инвернестегі Киттен келген пойыздармен байланыс жасады, ал 50 шақырымдық қашықтықты 1 сағат 40 минутта жүрді, сондай-ақ жексенбі күндері бір рейс, пошталық пойыз жүрді. Бонар көпіріне (кейін) дейінгі кеңейту Росс графтығының кеңейту заңы ретінде 1863 жылғы 11 мамырда бекітілді. Жол 1864 жылғы 1 маусымда Мейкл паромға дейін және 1864 жылғы 1 қазанда Бонар көпіріне дейін ашылды. Бастапқыда паромға қосылыс жасау мүмкіндігі берілді, бірақ Бонар көпірі стансасы ашылғаннан кейін көп ұзамай олар Бонар көпіріне де қызмет көрсетуге басталды, ал Мейкл паром стансасы 1869 жылы жабылды.

Инвернесс және Перт тораптық темір жолы

1860 жылы Инвернесс оңтүстікке қарай теміржолмен байланысқа ие болғанымен, Абердин арқылы сапар ұзақ әрі ирек болды және екі теміржол станциясында ауысу қажет болды. Жолаушылар терминалдар арасында автобуспен тасымалданды, бұл тарифке кірді және ауысуға қырық бес минут уақыт берілді. GNoSR Гилд-стрит станциясына келген пойыздармен сәйкестікті қамтамасыз ету үшін пойыздарын күтіп тұрудан бас тартты. Пошта пойзы Пошта кеңсесінің фургоны келгенше және пошта тиелгенше күтіп тұрды, бірақ станция жарияланған уақытта жабылып, кешігуге мүмкіндік бермеді. Абердинді айналып өтетін, Пертке тікелей және ұзақ жол салу жоспарланды. Бұл Инвернесс және Абердин тоғысының Форрестегі бөлігін тік баумен қалдырды, содан кейін оңтүстікке қарай Давадағы 1052 фут (321 м) биіктігіне, одан кейін Грантаунға және Спей өзені арқылы Кингюссиге, сосын Друимуахдар асуындағы 1484 фут (452 м) биіктігіне – Британиядағы ең жоғары нүктеге көтерілді. Содан кейін желі Перттен Бернамға дейін төмендеп, 1856 жылдан бері Перт және Дункельд теміржолы арқылы Пертке қосылды. Бұрынғыда ұқсас маршрут биіктігі мен еңіс тік болуына байланысты 1845 жылы қабылданбаған, бірақ локомотивтердің конструкциясындағы жетістіктер парламенттік комиссияның алаңдаушылығын басуға жеткілікті болды және 1861 жылы рұқсат берілді. Далгуисе маңында Тай өзені арқылы 157 метрлік арқалық көпір, ал Дунфейл маңында Диви өзені арқылы 145 метрлік виадук салынды. Дункельдтен солтүстікке қарай ұзын туннель және Килликранки асуынан өтті. Бастапқыда желі станциялардағы өткізу тізбектерімен бір рельстік болды, ал IAJR 1864 жылы Инвернесс пен арасындағы учаскені екі рельстік етті. Жұмыс 1861 жылы басталды, ал Дункельдтен 13 мильдік учаскесі 1863 жылғы 1 маусымда ашылды. Жаңа желіге Кіт пен Инвернесс екі жағынан да қол жеткізу үшін Форресте ескі желінің оңтүстігінде үшбұрышты станция салынды, ол жүк тасымалы үшін сақталды. Бұл жаңа станциядан бастап 3 тамызда, ал толық желі 1863 жылғы 9 қыркүйекте ашылды. Бастапқыда Перт пен Инвернесс арасында күніне екі пойыз қатынайтын, саяхат шамамен алты сағатқа созылатын. Олар Перттен және Инвернестен қосымша аралас, баяу қызметтермен толықтырылды. 1866 жылдан кейін қосымша қызметтер енгізілді, тек пошта пойзы демалыс күндері жұмыс істеді. Сондай-ақ, аралығы 9 миль (14 км) болатын филиалға рұқсат берілді, ол 1865 жылғы 3 шілдеде ашылды. Инвернесс және Перт тоғысы 1864 жылы Перт және Дункельд теміржолын өзіне қосты.

Жаратылыс

Инвернесс және Абердин бұрылыс темір жолы мен Инвернесс және Перт бұрылыс темір жолы 1865 жылдың 1 ақпанында біріктіріліп, 1865 жылдың 29 маусымында «Хайленд темір жолы» деп аталды. Темір жол 389 км желіге ие болды және Стенли бұрылысынан Пертке дейінгі Шотландияның Солтүстік-Шығыс темір жолының (SNER) желісі бойынша жұмыс істеді. Бұл желі және Инвернесс пен Далкросс арасындағы желіден басқа, барлық желі бір рельстік болды. Бұрынғы екі темір жолдың да бас директоры болған Эндрю Дугалл оның алғашқы бас директоры болды. Уильям Барклей екі құрамдас темір жолдың да локомотивтерді қадағалаушысы болған, бірақ 1865 жылы қызметтен кетті, ал алғашқы «Хайленд темір жолы» локомотивтерді қадағалаушысы Уильям Страудли болды.

Сазерленд темір жолы

Сазерленд темір жолы 1865 жылы Бонар көпірінен Брораға дейін Жоғарғы темір жолын ұзартуға рұқсат алды. Бағыт 3 мильге дейін Кайл-оф-Сазерленд өзенінің жағасымен созылды, содан кейін бес тас аркасы және 230 фут (70 м) металл конструкциясы бар Инвершин виадугы арқылы солтүстік жағалауға өтті. Жоғарғы темір жолы 15 000 фунт стерлинг инвестициялады, бірақ тек 42 километрлік темір жол салынып, 1868 жылдың 13 сәуірінде Голспиеге дейін ашылды. Кайл өзені арқылы созылған виадуктың екі жағында Калрейн және Инвершин станциялары орналасқан. Жоғарғы темір жолы күніне екі рет Пертке дейін вагондармен бағытталған пойыздарды қамтамасыз етті.

Сазерленд герцогының темір жолы

Сазерлендтің 3-ші герцогы Голспиден Хельмсдейлге дейін 17 миль (27 км) созылатын, отбасылық ортасы Данробин қамалынан өтетін желіні кеңейтуді жоспарлады. 1870 жылы рұқсат алысымен жұмыс басталып кеткен еді, ал күзде Дунробиннен Хельмсдейлге жақын жерге дейінгі бөлігі аяқталды. Герцог локомотив және бірнеше вагондар сатып алды, ал желі 1870 жылғы 1 қарашада Кристиан ханшайыммен ашылды. 1871 жылғы 19 маусымға дейін күніне екі пойыз қатынайтын, содан кейін бұл жол Голспидегі Сазерленд темір жолымен біріктіріліп, «Хайленд» компаниясы өз қызметін Хельмсдейлге дейін кеңейтті.

Сазерленд және Кейтнес

1860 жылдары Тёрсо мен Уикті байланыстыратын темір жол ұсынылып, 1866 жылы қажетті рұқсат алынғанмен, қажетті қаражатты тарту мүмкін болмады. Сазерленд және Кейтнес темір жолына Тёрсо мен Уик темір жолының бағытын қабылдауға және желіні оңтүстікке қарай Сазерленд герцогының темір жолымен Хелмсдейлде қосылатындай етіп ұзартуға рұқсат берілді. Сазерленд герцогы 60,000 фунт стерлинг, ал Хайленд темір жолы 50,000 фунт стерлинг инвестиция жасағаннан кейін, темір жол 1874 жылғы 28 шілдеде ашылды. Бастапқыда күніне екі пойыз Инвернестен Уикке дейін 7 және 8 сағаттың арасында жүрді, 1885 жылы ең жылдам пойыздар 6 сағатта жетіп, 1914 жылы «Солтүстік экспресі» шамамен 8 сағатта сапарлады.

Дингволь және Скай

Тек кейбір бағыттар ғана таулы аймандағы жер бедеріне байланысты мүмкін болды, бірақ Дингволлдан батыс жағалаудағы Кайл-Лохалшқа, Скай аралына қарама-қарсы жетуге болатын. 1865 жылы рұқсат берілді, бірақ Стратпеффердегі жер иелері темір жолға қарсылық көрсетіп, жерді сатып алуда қиындықтар туғызды. 1868 жылы шипажай қаласынан солтүстікке қарай 2 миль (3 км) қашықтықтағы басқа бағытқа рұқсат берілді. Стром-Ферриге дейінгі терминал 10 миль (16 км) қысқа болды, себебі Кайл-Лохалшқа дейінгі жағалау бойындағы желіні салу өте қымбатқа түсті. Темір жол 1870 жылдың 5 тамызында жүк тасымалы үшін ашылды, ал 19 тамыздан бастап жолаушылар тасымалы жүргізіле бастады. Күнде екі пойыз қатынайтын, олардың бірі басқа пойыздармен байланысып, екіншісі Дингволда вагондармен жалғастырылатын. Күнде бір пойыз Стром-Ферриден Скай аралындағы Портриге және Льюис аралындағы Сторнуэйге дейін кемемен байланысты. Жексенбі күндері қызмет көрсетілмеді, мүмкін, жолаушылар ағыны жеткіліксіз болғандықтан, сондай-ақ 1883 жылы Стром-Ферридегі ауыл тұрғындары демалыс күнін сақтауға ниеттеніп, түн ортасы өткенге дейін арнайы балық тасымалын тиеуге кедергі келтіргені де тіркелген.

Бу кемелері

Дингволл және Скай темір жолы Портри және Сторнуэйге жол ашу үшін екі бу кемесін, «Юра» мен «Оскар» сатып алды. Бастапқыда Портриге күнделікті, ал Сторнуэйге апталық қызмет көрсетілді, бірақ алғашқы қыста Портриге қатынайтын кемелердің саны азайтылып, Сторнуэйге қатынайтын қызмет тоқтатылды. «Оскар» 1870 жылғы қарашада қарасып, оның орнына «Кархам» кемесі қосылды, сондай-ақ «Феррет» деп аталған жаңа кеме «Юра»ның орнына сатып алынды. Көп бөлігі жұмыс «Кархаммен» атқарылатыны анықталды, ал «Феррет» жалдауға ұсынылды. Үш айлық жалдау шарты жасалып, төлем қабылданды, бірақ кеме із-түзсіз жоғалып кетті. Кейіннен ол Австралияның Мельбурн қаласында, порт басқармасының тізімінде таба алмаған, жалған атпен сатылып жатқаны анықталды. 1880 жылы компания қызметті жүргізуді MacBrayne компаниясына ұсынды.

Бірігу

Дингвол және Скай темір жолы 1880 жылы Хайленд темір жолына қосылды, ал 1884 жылы Сазерленд, Сазерленд герцогының және Сазерленд және Кейтнес темір жолдары да қосылды.

Бөлімше желілері

1881 жылы GNoSR Портсойдан Морей-Ферт бойымен Бакиге дейін желіні ұзарту үшін Парламентке өтініш білдірді, бірақ Хайленд қарсылық көрсеткен соң бұл қабылданбады. Келесі жылы Ұлы Солтүстік және Хайленд темір жолдары Парламенттен рұқсат алу үшін өтініш жасады: Ұлы Солтүстік – Портсойдан Баки арқылы Элгинге дейін жағалау бойымен, ал Хайленд – Киттен Баки мен Калленге дейінгі тармақ үшін. Рұқсат берілді, бірақ Хайленд темір жолына тек Портсессиге дейінгі желіге ғана рұқсат берілді, сонымен қатар Баки мен Портсой арасындағы Ұлы Солтүстік жағалау желісінен өту құқығы және Ұлы Солтүстікке Элгин мен Форрес арасындағы Хайленд темір жолынан өзара құқықтар берілді. Портесси тармағы 1884 жылдың 1 тамызында ашылды, ал Хайленд GNoSR-ге өзінің құқықтарын қолданбады, осылайша Ұлы Солтүстік Элгиннің батысына қарайғы желілерін пайдалана алмады. Дингволла мен Скайға Стратпефферден бұрылып өту қажет болды, ал олардың негізгі желідегі станциясы алыс орналасқан еді. Хайленд шипажай қаласына тармақ салуға рұқсат алды. Бұл 1885 жылдың 3 маусымында ашылды, ал бұрынғы Strathpeffer станциясы Ахтернед деп қайта аталды. 1892 жылдың 10 қазанында Бургхед тармағы жағалау бойымен 3 шақырымға (5 км) ұзартылды. Фохаберске екі станса қызмет көрсетті, екеуі де ыңғайсыз болды. Инвернесс және Абердин темір жолы 1858 жылы Фохаберс станциясын ашты, бірақ ол қаладан 6 шақырым қашықтықта орналасқан еді. 1886 жылы GNoSR Спейде Fochabers деп аталатын станцияны ашты, ол да олардың жағалау желісінде шамамен 6 шақырым қашықтықта болды. Хайленд өз желісінен жаңа Fochabers Town станциясына дейін 5 шақырымдық (8 км) тармақ салды; желі мен станция 1894 жылдың 1 маусымында ашылды. Мюр-оф-Ордтан бай егістік жерлерге және Қара аралдағы Фортрозға қызмет көрсету үшін тармақ салынды. Роземаркиге желуге рұқсат берілді, ал желі 1894 жылдың 1 ақпанында ашылды, бірақ жоспарланған ұзарту жұмыстары басталған жоқ. Скайға паром Стром-Ферриде жолаушыларды алуға мүмкіндік берсе де, Кил-Лохалштағы бастапқы аялдамадағы порт ыңғайлырақ болар еді. Алайда 1889 жылы Батыс Хайленд темір жолы Крейгендораннан Форт-Уильямға дейінгі желі салуға рұқсат алды, бұл оңтүстікке тікелей бағыт беретін еді. Лохалш Кайлға ұзартуға рұқсат 1893 жылы берілді, ал ауыр инженерлік жұмыстардан кейін ұзарту 1897 жылдың 2 қарашасында ашылды. Батыс Хайленд 1901 жылы бәсекеге қабілетті порт ашты, бірақ Хайленд пошта келісімшартын және Скай мен материктік Шотландия арасындағы жол ақысын сақтап қалды. Форт-Джордж станциясы Инвернесс пен Найрн арасында, ол қызмет көрсеткен әскери бекеттен алыс болды. 1899 жылдың 1 шілдесінде Ардерсиер ауылына тармақ ашылды, ал түйіспе станциясы қайта аталды, ал жаңа аялдама станция болды.

Шығыс - Кит пен Абердин

Ұлы Солтүстік және Хайленд теміржолдары 1865 жылы екі теміржол арасындағы қозғалыс Кит қаласында алмастырылатыны туралы келісімге келді, бірақ 1886 жылы GNoSR-де Элгинге екі желі болды, олар Хайлендтің тікелей желісінен ұзақ болса да, көбірек халық тұратын аймақтарға қызмет көрсетті. Кит пен Элгин арасындағы жағалау жолы ұзақ болды, бірақ Крейгэллачи арқылы өтуге қарағанда көлбеулігі аз болды. Хайлендтің Инвернестен оңтүстікке қарайғы басты жолы Форрес арқылы өтті және GNoSR Хайлендтің Элгинге дейінгі желісін тармақ ретінде қарастырды деп ойлады. 1883 жылы тәуелсіз компания Инвернестен оңтүстікке қарайғы қысқа жолды ұсынды және заң жобасы парламентте Хайленд қысқа жолға рұқсат беруге уәде бергеннен кейін ғана жеңіліс тапты. Келесі жылы, Авимордан тікелей Хайленд желісінен басқа, Ұлы Солтүстік өзінің Спейсайд бөлімінен Инвернесске тармақ салуды ұсынды. Хайленд теміржолы таңдалды, бірақ Ұлы Солтүстік кез келген түйіскен жерде тауарлар мен жолаушыларды алмастыруға, үздіксіз билеттермен және ыңғайлы кестемен келісім алды. 1885 жылы Ұлы Солтүстік Абердиннен сағат 10:10-да шыққан пойызды Китке сағат 11:50-ге жетуі үшін қайта кестеледі, содан кейін Крейгэллачи арқылы Элгинге сағат 13:00-ге жететін вагондар қосылды. Бұл Кит пен Элгин екеуінде де Хайленд қызметімен байланысты, бірақ Хайленд пойыз кестесін өзгерткенше және Элгиндегі байланысты үзіп тастағанша. Ұлы Солтүстік сауда кеңесіне күніне екі рет Элгинде байланыс жасауға рұқсат беруді сұрады. Бұл өтініш қабылданбады, бірақ 1886 жылы Ұлы Солтүстік және Хайленд теміржолдары Гранж пен Элгин арасындағы станциялардан түскен кірістерді біріктіруге және кез келген дауды төрешіге жіберуге келісті. Түскі Хайленд пойзы Кит пен Элгинде Ұлы Солтүстікпен байланысу үшін қайта кестеленді, ал Элгинде Абердин пойзымен байланысқан қызмет жағалау мен Крейгэллачи арқылы жүріп, бөлінді. Алайда, Хайленд қозғалыс келісімін бұзды және 1893 жылы екі қосымша пойызды тоқтатты, олар төлемегендеріне шағымданып. Пойыздардың бірі теміржол және канал комиссияларына шағымданғаннан кейін қайта іске қосылды, ал 1895 жылы Ұлы Солтүстік Инвернесске жүруге рұқсат беру үшін парламентке өтініш бірақті, бірақ теміржол және канал комиссиялары мәселені төрелік ететіні туралы келісімге келгеннен кейін өтінішін кері алды. 1897 жылға дейін шешім қабылданбағандықтан, Ұлы Солтүстік Хайлендтен Инвернесске жүруге рұқсат беру үшін қайтадан өтініш беруге дайындалды, бұл жолы желіні екі жолға дейін кеңейтуге келісті, бірақ комиссиялар өздерінің шешімін заң жобасы парламентке ұсынылмас бұрын жариялады. Қозғалыс Элгин мен Китте алмастырылуы керек еді, Элгинде алмастырылатын қызметтер Крейгэллачи және жағалау бағыттарынан вагондарды қамтуы керек еді, ал кесте комиссиялармен бекітілуі керек еді. Нәтижесінде «Комиссиялар қызметі» 1897 жылы сегіз рейспен басталды, төрті Хайленд арқылы Китке дейін 4 және 5 сағатқа дейін, ал төрті вагондар Элгинде алмастырылды, олардың екеуі Крейгэллачи және жағалау арқылы саяхаттады, олардың екеуі бірнеше сағатқа созылды. Инвернестен Абердинге Кит арқылы сағат 15:00-де шыққан пойыз 3 сағат 5 минутқа созылды.

Оңтүстікке Пертке дейін

1866 жылдан бастап аралас жүк және жолаушылар қызметі Перттен сағат 1-де, Лондоннан сағат 10-да келген пойызбен байланысқан соң, Инвернесске сағат 9-да жетті. 1872 жылы Инвернестен сағат 7:30-да шығып, Пертке сағат 5:05-ке жететін түнгі пойыз қызметі басталды. 1878 жылдан бастап ұйықтау вагондары қолжетімді болғаннан кейін, пойыз сағат 10-да шығып, сағат 7-де жететіндей кестеге ие болды; Лондонға сағат 9:40-қа дейін жетуге болады. 1883 жылға қарай Инвернес пен Перт арасында әр бағытта төрт рейс болды, саяхат уақыты 2-ден 7 сағатқа дейін ауытқып отырды; екі жылдан кейін пошта пойыздары бес тоқталыммен 4 сағатқа қайта кестеленді. Бұл пойыздардың қыста жүгі аз, ал шілде және тамызда ауыр болды, басқа теміржолдардан вагондар қосылды. «Express Trains English and Foreign» журналында Фоксвелл он теміржол компаниясынан 37 вагон, соның ішінде 12 ат қорабы бар екі локомотивті пойыз туралы хабарлайды. Бұл пойыз Блэр Атоллдан көмекші локомотивтермен жүрді. Жексенбі күні жүретін жалғыз пойыз – пошта пойызы болды, бірақ 1878 мен 1891 жылдар аралығында Инвернестен Пертке түнгі пойыз жексенбі түндері де жүрді. 1884 жылы Пертке, оңтүстікке Мой және Каррбридж арқылы, Авимордағы қолданыстағы желіге қосылудан бұрын тікелей бағыт салуға рұқсат алынды. Жолды өзгертуге рұқсат 1887 және 1892 жылдары қайта берілді. Оңтүстікке қарай бағытталған пойыздар 1:60 еңісті бірнеше мильді көтеріп, содан кейін 28 аркадан тұратын қызыл құмтастан салынған ұзын Найрн виадугі мен Findhorn өзені үстіндегі болат виадукті кесіп өтуі керек болды. Желі оңтүстіктен ашылды, Авимордан Карр көпіріне дейін 1892 жылы, Дэвиотқа дейін 1897 жылы, ал желі 1898 жылдың 1 қарашасында Инвернесске дейін толық аяқталды. Тікелей желі 118 миль (190 км) болды, Форрес арқылы жүргенге қарағанда 28 миль (45 км) қысқа болды, саяхат уақытын шамамен бір сағатқа қысқартты. Лондоннан Инвернесске баратын ұйықтау вагондары Шығыс жағалау, Батыс жағалау және Мидленд бағыттары арқылы Пертке келді. Бұл вагондар жазда толып жүрді, ал қыста тек бір вагон жеткілікті болды. 1903 жылы «Highland» компаниясы үш компанияға аптасына екі күн вагонды жүргізуді ұсынды; алайда «Caledonian» компаниясы наразылық білдірді, себебі ол аптасына екі күн ғана жүретін, ал «North British Railway» компаниясы қалған төртеуін жұмыс істейтін. Біраз уақытқа ұйықтау вагондары Перттен солтүстікке қарай алынып тасталды; бірнеше жылдан кейін «Midland Railway» компаниясы өзінің қысқы ұйықтау вагондарын алып тастады және Лондон аялдамасы Эустон мен Кингс-Кросс арасында кезектесті. Стенлидегі түйіскен жердің солтүстігіндегі желі бір жолды болды, бұл Перттегі байланыстарды күткеннен кейін кешігуге себеп болды. 1890 жылдан бастап телеграфтық бұйрықтарды пайдаланатын сигнал беру жүйесі электр планшеттермен ауыстырылды, кейіннен автоматты планшеттер алмасу жүйелері қолданылды. Инвернестен 11 миль (18 км) көтерілу 1898 жылы екі есеге көбейтілді, ал 1901 мен 1909 жылдар аралығында Грампиан таулары арқылы желі кеңейтілді. Қыста қар жолды бірнеше күнге жабатын, сондықтан теміржолдың қасына қар қоршаулары орнатылды. «Highland» компаниясында үш түрлі қар аралау машинасы болды: локомотивтерге орнатылатын кішкентай, қазір 1 метрлік қар ағындарынан өте алатын машина. Егер қардың тереңдігі 2 метрден кем болса, үлкен арақашықты ұшқыш машина поезд алдында жүретін. Үш-төрт локомотивті біріктіріп, одан да үлкен арақашықты қолдануға болады. Дава Моор және Друймуахдар шыңы маңындағы кесулер қиын болды, бірақ екі еселенгеннен кейін шыңның үстіндегі желі жақсарды.

Инвергари және Форт-Август

Ұлы Глен – Инвернесс пен Форт-Уильям арасында оңтүстік-батысқа қарай созылатын табиғи жол, оны Каледония каналы және соңғы кезде A82 тас жолы пайдаланады. 1884 жылы Глазго және Солтүстік-Батыс темір жолы Солтүстік Британ темір жолының Глазгоның солтүстік шет қалаларындағы станциясынан Форт-Уильямға дейін желі салуды ұсынды, және оны Ұлы Глен арқылы Инвернесске дейін ұзартуды жоспарлады. Солтүстік Британ темір жолының қолдауымен бұл Глазго мен Инвернес арасындағы теміржол қашықтығын 333 км-ден 257 км-ге дейін қысқартуға мүмкіндік берген еді. Ұзындығы қысқарақ болғандықтан бәсекелестік туды деп алаңдаған Хайленд темір жолы, Инвернестен оңтүстікке қарай екі желіге жететіндей жол жүк айналымы жеткіліксіз екенін мәлімдеді, және Парламент бұл ұсынысты қабылдамады. Кейін Батыс Хайленд темір жолы Глазгодан Форт-Уильямға және Спен көпіріне дейін желі салуға өтініш бергенде Хайленд қайтадан қарсылық көрсетті, бірақ 1889 жылы рұқсат берілді және желі 1894 жылы ашылды. 1893 жылы Хайленд және Батыс Хайленд темір жолдары екеуі де Спен көпірінен Инвернесске дейін желі салуды ұсынды, бірақ келіссөздерден кейін екі компания да өздерінің ұсыныстарын кері тартып алды. 1895 жылы Батыс Хайленд Форт-Уильямнан Маллайгқа дейін желі салуды ұсынды, бірақ Хайленд бұл олардың Стром-Ферриге дейінгі желісімен және Скайға сапар кезінде Кайл-оф-Лохалшқа жоспарланған кеңейтуімен бәсекелесетініне байланысты қарсылық білдірді. Рұқсат берілді, және Солтүстік Британдық және Батыс Хайленд темір жолдары келесі он жыл бойы Ұлы Глен арқылы ешқандай желіге демеушілік жасамауға келісті. Инвергари және Форт-Август темір жолы – жергілікті компания, және қарсылыққа қарамастан, 1896 жылы Ұлы Глен бойындағы Спен көпірінен Форт-Августқа дейін 39 км (24 миль) ұзын желіге рұқсат алды, бұл Инвернестен 48 км (30 миль) қашықтықта орналасқан. Келесі жылы Парламентке Хайленд, Батыс Хайленд және Инвергари & Форт-Август темір жолы компанияларының осы теміржолды Инвернесске дейін ұзарту туралы үш ұсынысы ұсынылды, бірақ олардың барлығы қымбат сот процесінен кейін сәтсіз аяқталды. Құрылысқа көп шығын кеткеннен кейін желі 1901 жылы аяқталды, бірақ жылжымалы құрам сатып алуға қаржы жетпегендіктен, компания желісін Спен көпірі станциясы арқылы қызмет көрсететін Солтүстік Британдық темір жолына ұсынды. Компания өзін-өзі ақтау үшін қызметтерді жүргізуді ұсынды, бірақ кепілдік беру туралы өтініш қабылданбады, және желі Хайленд темір жолына ұсынылды. Парламенттегі жаңа даулардан кейін, Хайленд және Солтүстік Британ темір жолдары желіні ұзартуға тырыспайтындарын кепілдік бергеннен кейін, Хайленд темір жолына жылына 4000 фунт стерлинг төлеп, желіде қызмет көрсетуге рұқсат берілді. Қызметтер 1903 жылдың 22 шілдесінде басталды. Жаз айларында кейбір қызметтер Форт-Августтан тыс Лох-Несс көліндегі пирске дейін жүргізіліп, кемемен байланыс жасады, бірақ бұл 1906 жылы тоқтатылды. 1907 жылы Хайленд кері қайтты, және Солтүстік Британдық темір жолы қызмет тоқтатылғанға дейін 1911 жылдың 31 қазаны мен 1913 жылдың 1 тамызы аралығында қызмет көрсетуді жалғастырды. Солтүстік Британдық темір жолы 1914 жылы 27000 фунт стерлингке желіні сатып алды. Желі топтасқаннан кейін Лондон және Солтүстік-Шығыс темір жолының құрамына енді. Жолаушылар қызметі 1933 жылдың 1 желтоқсанында тоқтатылды, содан кейін көмір пойызы сенбі күндері 1947 жылдың 1 қаңтарында желі толық жабылғанға дейін жүрді.

20 ғасыр

Дорнох қаласына қызмет көрсету үшін тәуелсіз компания жеңіл темір жол салды, ал қызмет 1902 жылдың 2 маусымынан бастап Highland Railway компаниясымен жүзеге асырылды. 1899 жылы мақұлданған тағы бір жеңіл темір жол Уиктен Лайбстерге дейін оңтүстікке қарай салынды, ол 25 000 фунт стерлингтік қазына грантымен қолдау көрсетілді. Бұл желі 1903 жылы ашылды, Highland компаниясы өндіріс құны бойынша жұмыс істеді, ал Либстер портын Портленд герцогы жақсартты. Келіссөздерден кейін, 1906 жылдың басында Ұлы Солтүстік темір жолы акционерлері Highland және Ұлы Солтүстік темір жолдарының бірігуіне келісім берді, бірақ Highland директорының кеңесі акционерлерінің аз бөлігінің қарсылығынан кейін бас тартты. Абердин мен Инвернес пойыздары 1908 жылдан бастап бірлесіп жұмыс істеді, ал локомотивтер енді Кит немесе Элгин станцияларында ауыстырылмады. 1914 және 1916 жылдар аралығында Highland компаниясы Inverness қаласына дейінгі барлық қызметтер үшін локомотивтерді ұсыну үшін GNoSR компаниясына төлем жасады. 1920 жылы Пошта бас директоры жексенбі күні хаттарды жеткізуді тоқтатқаннан кейін жексенбілік қызмет тоқтатылды. Ұлыбритания 1914 жылдың 4 тамызында Германияға соғыс жариялады және үкімет 1871 жылғы "Күштерді реттеу туралы" заңға сәйкес темір жолдарды бақылауға алды. Күнделікті операциялар жергілікті басқарудың құзырында қалды, бірақ соғысқа қажетті қозғалыстарды бас менеджерлер комитеті үйлестірді. Әскери-теңіз күштері Оркнидегі Скапа-Флоу базасын құрды, ол Тюрсодағы Highland станциясынан 2 миль (3 км) қашықтықтағы Скрабстер порты арқылы қамтамасыз етілді. Инвергордон қаласында кемелерді жөндеу базасы салынды, онда 4000 жұмысшыға арналған тұрғын үйлер болды. Скапа-Флоу мен Инвергордондағы қорғаныс жұмыстары үшін үлкен көлемде ағаш қажет болды, сонымен қатар оңтүстіктен шахта ағашына деген сұраныс та өсті. 1918 жылға қарай Highland соғысқа дейін тасымалданған ағаш көлемінен он есе көп ағаш тасымалдады. Соғысқа дейін жағалаудағы бу кемелерімен тасымалданған көмір енді теміржол арқылы тасымалдануы керек болды. Лондон мен Тюрсо арасында арнайы пойыз ұйымдастырылды. Бұл пойыз 1917-1919 жылдар аралығында Лондон Эустон станциясынан кешкі сағат 6-да (қыста кешкі сағат 3-те) шығып, Тюрсоға бірнеше сағаттан кейін жетті, ал кері сапар сағат 11:45-те басталып, бірнеше сағатқа созылды. Пойыз 14 вагондан тұрды, оларды жолаушы майоры күзетті, ал офицерлерге ұйықтауға орын берілді. Пойыз Инвернес станциясында 30 минут тоқтады, сонда станция мейрамханасынан тамақ берілді, кейбір күндері 1000-ға жуық тамақ қамтамасыз етілді. Киттен Highland компаниясының Бакки станциясына дейінгі желі 1915 жылы жабылды, ал жүк тасымалы ғана Баккиден Портсессиге дейінгі желіде қолданылды. Локомотивтерді жөндеу жұмыстары артық талаптарға байланысты тоқтап қалды және көптеген локомотивтерді жөндеушілер соғысқа шақырылды. Басқа теміржолдардан 20 локомотив қарызға алынды, бірақ локомотивтерді жөндеушілерді тартуға әрекеттер сәтсіз аяқталды. 3000 Highland темір жолының қызметкерлерінің 756-сы әскери қызметке қатысты, ал 87 қаза тапқандарға ескерткіш Инвернестегі Станция алаңында орнатылды. Соғыстан кейін теміржолдың жағдайы нашар болды, шығындар өсті, жалақылар көтерілді, сегіз сағаттық жұмыс күні енгізілді және көмір бағасы өсті. Теміржолдарды төрт ірі компанияға біріктіру жоспары жасалды, ол Парламент 1921 жылғы теміржол заңы ретінде бекітілді.

Драммонд

Джонс 1896 жылы локомотивті сынақтан өткізу кезінде болған апаттан кейін зейнетке шықты. Оның орнына Питер Драммонд тағайындалды, ол LB&SCR, Солтүстік Британ және Каледония теміржолдарында жұмыс істеген, содан кейін Highland теміржолына қосылды. Драммонд жобалаған алғашқы локомотивтер – «Small Bens» болды, олар NBR және CR локомотивтерінің дизайнына ұқсас еді. 1898–1901 және 1906 жылдары Дюбс және компаниясы, Лохгормдағы Highland теміржолы және Солтүстік Британ локомотив компаниясы барлығы 20 локомотив салды. Олар Loch класынан кішірек болды және әдетте Уик пен Тёрсоға солтүстікке, ал Китке шығысқа қарай бағытталды. Драммонд 0-6-0 жүк локомотивін жобалады, ал 1900 мен 1907 жылдар аралығында Дюбс және компаниясы мен Солтүстік Британ локомотив компаниясы 12 локомотив салды. Олардың қазандықтары мен цилиндрлері «Small Bens» локомотивтерімен алмастырылатын болды. «Castle» класы – үлкен тендерлері бар, екі доңғалақ тіреуішімен жүретін 4-6-0 жолаушы локомотивтері еді. 1900 жылдан бастап барлығы 12 локомотив салынды, соңғы екеуі 1910/11 жылдары, және олар Перт пен Инвернесс арасында жұмыс істеді. 1912 жылы біреуіне «Феникс» супержылытқышы орнатылды, бірақ кейін ол алынып тасталды. 1903–1906 жылдары Лохгормде 7 танк локомотиві салынды, оның 3-і 0-6-0 маневрлік жұмыстарға, ал 4-і 0-4-4 тармақтық қызметтерге арналды. «Big Bens» локомотивтері «Small Bens» локомотивтеріне ұқсас болды, бірақ сәл үлкен қазандықтары бар еді. 1909 және 1911 жылдары төбеге көтерілу үшін арналған 12 0-6-4 танк локомотиві салынды. Драммонд компанияға келгеннен кейін локомотивтердің сыртын өзгертті, қызыл жиекті алып тастап, оның орнына ақ жиекті қосты және тендерлерге немесе танктерге, алдыңғы буферлік сүйектерге «HR» әріптерін қосты. Бұл әріптер «Castle» класында толық «Highland Railway» атауына айналды. 1903 жылдан кейін локомотивтер қара жасыл түске боялды және тендерлерге немесе танктерге «The Highland Railway» деген жазу жазылды. 1912 жылы Драммонд Глазго және Оңтүстік-Батыс теміржолына ауысты.

Кейінгі үлгілері

Фредерик Смит локомотивтерді басқарушы болып тағайындалды; ол 1903 жылдан бері Хайленд компаниясының жұмыс менеджері болған. 1913 жылы Солтүстік британдықтар тағы төрт «Касл» класты локомотивтерді салды, олардың түтін камерасы мен дыбыртұтқысының дизайны өзгертілді. Смит Перт тармағында жұмыс істеу үшін үлкен 4-6-0 тендерлік локомотивтерден «Ривер» класын жобалады, ал алтауына Хоторн, Лесли және компаниядан тапсырыс берілді. Екеуі 1915 жылы келді, бірақ келген бойда бас инженер оларды Хайленд тармағы үшін тым ауыр деп таныды. Смит отставкаға кетіп, локомотивтер Каледония темір жолына сатылды. Смит орнына Солтүстік британдық темір жолында жұмыс істеген Кристофер Камминг тағайындалды. Бірінші дүниежүзілік соғыстың қажеттіліктері жылдамдық жетіспеушілігіне әкелді, сол себепті ескі үлгілер бойынша алты локомотив салынды, олардың ішінде үш «Лох» класы және үш «Касл» класы болды, олар 1917 жылы жеткізілді. Камминг Робинсон супержылытқыштары бар 4-4-0 тендерлік локомотивті жобалады, олардың екеуі де 1917 жылы Солтүстік аймақта жұмыс істеу үшін келді. 1918-19 жылдары Камминг жобасы бойынша, сондай-ақ Робинсон супержылытқыштарымен жабдықталған 8 4-6-0 жүк локомотивтері келді. «Клан» класы Перттен Инвернесске дейінгі бағытқа арналған, 4-6-0 тендерлік локомотивтер супержылытқыштармен және алты дөңгелекті тендерлермен жабдықталған, олардың сегізін Хоторн, Лесли және компаниясы салды, төртін 1919 жылы және төртін 1921 жылы. 1922 жылдың басында денсаулығының нашарлауына байланысты Камминг отставкаға кетті, ал оның орнына Дэвид Чалмерс Ури тағайындалды. Хайленд темір жолы 1922 жылдың 31 желтоқсанында 173 локомотивті Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолына өткізіп, өз жұмысын тоқтатты; олардың жиырма үшi жаңа компания тарапынан қайта нөмірленбес бұрын қызметтен алынды.

Көлік

Инвернесс және Найрн темір жолы қолданған алғашқы вагондар қысқа, төрт дөңгелекті типтегі және бірінші және үшінші сыныпты жолаушыларға арналған болды. 1858 жылы Инвернесс – Кит бағытына жасалған пошталық фургон 1903 жылға дейін сақталды; оның ұзындығы 6 метр (20 фут) болатын және Ньюоллдың тізбекті тежегішімен жабдықталған. Багаж төбеге, қоршаудың артына қойылатын, онда сақшыға арналған орын да болды, ал иттің орыны арнайы жәшікте болды. Кейінгі вагондарда сақшыға арналған орын мен төбедегі багажға арналған орын болмады. Уикке баратын желі үшін 8 метрлік (27 фут) ұзындықтағы вагондар тапсырылды, олар үшінші сыныпта 50 жолаушыға арналған орындармен жабдықталды. Алты дөңгелекті вагондар 1870 жылдардың соңында пайда болды, бірінші сыныпта он алты, үшінші сыныпта елу жолаушы отыратын, олар мұнай шамдарымен жарықтандырылды. Пертке тікелей желі ашылғаннан кейін екінші сыныпты вагондар да болды, бірақ олар үшінші сыныпқа қарағанда айтарлықтай қосымша жайлылық ұсынбағандықтан көп танымал болмады және 1893 жылы алынып тасталды. 1909 жылы Лохграмда салынған алты дөңгелекті вагон Шотландия темір жолын сақтау қоғамында сақталды. Алғашқы сегіз дөңгелекті вагондардың арасында үш бірінші сыныпты ұйықтайтын вагон болды. Олар тоғыз жолаушыға арналған, екі бір орынды купе және екі үлкен купеден (біреуі әйелдерге, екіншісі ерлерге) тұрды. 1885 жылдан 1907 жылға дейін Пуллман вагондар компаниясы әрқайсысы он алты орындық екі арнайы вагон ұсынды. Пуллман компаниясы серік-жолаушыны қамтамасыз етті және бір орынға қосымша төлем 5 шиллинг болды. Басқа темір жолдардың вагондары Перттен бас желі арқылы тасымалданды. Драммонд 1896 жылы Лохгорм локомотивтеріне бастық болып тағайындалғаннан кейін ескі вагондарды, үшінші және бірінші сыныпты бөлімдерден дәретханаға қол жеткізе алатын, газбен жарықтандырылатын және бумен жылытылатын боги вагондарымен ауыстырды. Бұрын жолаушы вагондары жасыл түсті, сары сызықтармен боялған, бірақ Драммонд вагондардың жоғарғы жағын ақ түспен бояды. 1903 жылы түс схемасы қайтадан жасыл түске өзгертілді, бірақ Пуллман вагондарын және бас желідегі экскурсиялық пойыздарды алмастырған ұйықтайтын вагондар лакталған терек ағашынан жасалған. Драммондтың жобалары топтастыруға дейін салынуын жалғастырды, кейінгі вагондар вестибюльдермен және электр жарығымен жабдықталды.