Кіріспе

Джон Кристофер Райли (John Christopher Reilly), 1965 жылы туған – американдық актер. Ол тәуелсіз драма фильмдері мен студиялық комедияларда басты және қосалқы рөлдерді ойнайтын кейіпкерлік актер ретінде танымал. Ол Пол Томас Андерсоннің «Сырт сегіз» (1996), «Бұғы түндері» (1997) және «Магнолия» (1999) фильмдеріндегі қосалқы рөлдері арқылы көзге түсті, сондай-ақ Мартин Скорсезенің «Нью-Йорк гаңстерлері» (2002) және «Авиатор» (2004) фильмдерінде ойнады. Райли «Чикаго» (2002) мюзикліндегі рөлі үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік қосалқы актер» номинациясына және сол сияқты «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. Рейлидің басқа да танымал фильмдері: «Жайлау өзені» (1994), «Жұқа қызыл желі» (1998) және «Сағаттар» (2002). Рейли «Walk Hard: The Dewey Cox Story» (2007) фильміндегі атау рөлі, «Talladega Nights: The Ballad of Ricky Bobby» (2006) фильміндегі Кал Ноттон және «Step Brothers» (2008) фильміндегі Дейл Добак рөлімен комедиялық фильмдерде де танылды. Ол «Wreck It Ralph» анимациялық фильмінің (2012–2018) басты кейіпкерін дауыстады және «Кирус», «Біз Кевин туралы сөйлесуіміз керек» және «Қырғын» (барлығы 2011), «Омар» (2015) және «Апалы-сіңлілер» (2018) тәуелсіз фильмдерінде ойнады. Ол комедиялық актер Оливер Харди рөлін «Стэн мен Олли» (2018) биофильмінде ойнады, бұл рөлі үшін «Алтын глобус» және «Сыншылар таңдауы» сыйлықтарына ұсынылды. Рейли теледидардағы жұмысымен де белгілі. Ол Showtime арнасы үшін «Moonbase 8» (2020) комедиялық сериалын жасап, оның басты рөлін ойнады, ал HBO арнасының «Winning Time: The Rise of the Lakers Dynasty» (2022) спорттық драмалық сериалында актерлік топты басқарды. Рейли өзінің «John Reilly and Friends» тобымен бірге өнер көрсетеді. Сэм Шепардтың «Нағыз Батыс» (2000) пьесасының Бродвейдегі қайта қойылымындағы рөлі үшін ол «Ең үздік актер» номинациясына ие болды.

Ерте өмір және білім

Рейли Чикаго, Иллинойс штатында дүниеге келген. Оның әкесі ирланд және шотланд тегінен, ал анасы литва тегінен шыққан. Әкесі өнеркәсіптік мата және төсеніш тауарларын жеткізумен айналысатын компанияны басқарған. Рейли бала кезінде өзін тәлкекке салушы деп сипаттаған, 12 жасында достарымен бірге жүк вагонынан 500 қорап қантталған жүгері дәнін ұрлаған оқиғаны еске алған. Рейли Чикагоның Лаун ауданында өскен. Ол католик дінінде тәрбиеленіп, Бауырлас Райс орта мектебінде білім алған. Чикагодағы ДеПол университетінің Театр мектебінің түлегі. Оның рөлі бастапқыда шағын болғанымен, Де Палма Рейлидің ойынына настолько риза болғандықтан, рөл едәуір кеңейтілді. 1990 жылы Тони Скотттың «Күннің күші» фильмінде Том Круз кейіпкерінің NASCAR команда мүшесі – Бак рөлін ойнады. Сол қыркүйекте Шон Пенннің қатысуымен түсірілген «Мемлекеттік кеңшілік» қылмыстық фильмінде Стиви МакГайр атты ирландтық қарақшы рөлінде ойнады. Рейли бұрынғысынан Пенннің қатысуымен түсірілген «Бізде періштелер жоқ» (1989) комедиясында монах рөлінде пайда болған. 1992 жылы «Хоффа» фильмінде Рейли Джимми Хоффаның (Джек Николсон) сотта оған қарсы куәлік берген серіктесін ойнады. Рейли «Гилберт Грейптің несі жейді?» (1993) фильмінде негізгі кейіпкердің (Джонни Депп ойнаған) достарының бірін сомдады. Оның келесі рөлі «Өзеннің қаһары» (1994) фильмінде болды, онда Рейли Кевин Бэконмен бірге рафтинг саяхаты кезінде отбасыны қорқытатын екі қылмыскердің рөлін ойнады. 1995 жылы Рейли психологиялық триллер «Долорес Клейборн» фильмінде полиция констеблі және «Джорджия» драмасында Дженифер Джейсон Ли кейіпкері қосылған топтағы есірткіге тәуелді барабаншы рөлінде ойнады.

1996-2003: сыншылардың мақтанышы

Пол Томас Андерсонның режиссерлік дебюттік фильмі «Hard Eight» (1996) фильмінде Райли Невада штатының Рино қаласында дерлік баспанасыз адам рөлін ойнады, оны тәжірибелі құмар ойыншы (Филип Бейкер Холл) қанатына алды. Райли Андерсонмен бірнеше фильмде жұмыс істеді, «Boogie Nights» (1997) фильмінде порноактер рөлін ойнады; Терренс Маликтің «The Thin Red Line» (1998) ансамбльдік соғыс фильмінде Райли бастапқыда үлкен рөлге жазылған, бірақ көптеген көріністері, басқа актерлермен бірге, қиылып қалды. 1999 жылы Райли Уильям Фихтнермен бірге «The Settlement» тәуелсіз фильмінде ойнады, бірақ «Variety» жазушысы Роберт Кёлер оның актерлік шеберлігін жоғары бағалағанмен, фильмді «сәтсіз туынды» деп атады. Сол жылы Райли романтикалық комедия «Never Been Kissed» фильмінде газеттің бас редакторының бірінің рөлін ойнады. Сэм Раймидің сол жылы шыққан спорттық драмасы «For Love of the Game» фильмінде Райли ойдан шығарылған бейсбол ұстауы Гас Сински рөлін сомдады. 2000 жылғы кассалық хит «The Perfect Storm» – оның сол жылғы жалғыз шығармасы болды, онда Райли 1991 жылғы «Perfect Storm» даулына ілігіп қалған «Andrea Gail» балық аулау кемесінің тәжірибелі экипаж мүшесі рөлінде ойнады. Дженифер Джейсон Ли мен Алан Камминг режиссерлік еткен «The Anniversary Party» (2001) комедиясында ол режиссер Мак Форсайт рөлін ойнады. 2002 жылы Райли Мигель Артетаның «The Good Girl» комедиялық драмасында Дженнифер Энистонның кейіпкеріне үйленген, оған жас жігітпен (Джейк Джилленхол) адал жасайтын күйеу рөлін ойнады. Кейін сол жылы Райли «Оскар» сыйлығының «Үздік фильм» номинациясына ие болған үш фильмде түсті – «Chicago», «Gangs of New York» және «The Hours». «Chicago» фильмінде ол Роксанның (Рене Зеллвегер) сенімді күйеуі Амос Харт рөлін ойнады және «Оскар» сыйлығының «Ең үздік қосалқы актер» номинациясына, сондай-ақ «Алтын глобус» сыйлығының «Ең үздік қосалқы актер» номинациясына ұсынылды. Зеллвегер «Джон түскен фильмдердегі ең жақсы актерлердің бірі» деп атады, ал сыншы Роджер Эберт Райли рөлге әкелген «надандық пен адалдықтың қайғылы үйлесімін» жоғары бағалады. Мартин Скорсезенің «Gangs of New York» фильмінде Райли XIX ғасырғы жемқор полицей «Happy Jack» Мулрейни рөлін ойнады, ал Стивен Далдридің «The Hours» драмасында ол Джулианна Мур кейіпкерінің күйеуін сомдады.

2004-2011: комедияға көшу

Райли 2004 жылы Мартин Скорсезенің «Авиатор» атты Говард Хьюз туралы биофильміне, Говард Хьюздың (Леонардо Ди Каприо) сенімді серіктесі Ноа Дитрих рөлінде түскен. Роль туралы Райли былай деді: «Нұхтың Хьюздың жоспарына қарсы шығуы жиі болатын, ал Нұхтың «Бізде ақша жоқ» деп айтуы керек еді. Ол оның аздаған достарының бірі еді». Ол Диего Луна мен Мэгги Джилленхолмен бірге «Қылмыстық» (2004) криминалды фильмінде басты рөлді ойнады. Аргентиналық «Nine Queens» (2000) фильміне негізделген «The New York Times» басылымының Стивен Холдені: «Джон С. Райли біздің ең жақсы кейіпкерлік актерлеріміздің бірі болуы мүмкін, бірақ оның «Қылмыстық» фильміндегі Ричард Гаддис, өткір көзді алаяқ рөлінде, Чикагода ойнаған алданып қалған күйеуінің іздері өнеріне көп әсер етеді» деп ойлады. Рейли 2005 жылы Ларс фон Триердің «Мандерлей» фильмін түсіруден бас тартты, себебі түсірілім кезінде есек өлтірілгеніне наразылық білдірді. Ол Миранда Джулидің «Сен кімнің сүйікті адамысың?» атты қысқа фильмінде басты рөлді ойнады (2005). Ол Дженифер Коннеллидің «Қараңғы су» (2005) қорқынышты фильмінде құпия қонақ үйдің менеджері рөлінде ойнады. Рейли Адам МакКейдің NASCAR жүргізушілері туралы комедиясында «Талладега түндері: Рикки Боббидің баладасы» (2006) фильмінде Уилл Феррелл ойнаған басты кейіпкердің ең жақсы досы және командаласы Кал Ноттон кіші рөлінде ойнады. Сол жылы ол Роберт Альтманның соңғы фильмі «Праиридегі үйдің серігінде» түсті, сонымен қатар «Тағдырдың таңдауы» фильмінде Саскуатч рөлінде эпизодтық түсірілімге қатысты. Рейли 2007 жылдан 2010 жылға дейін «Tim and Eric Awesome Show, Great Job!» комедиялық бағдарламасында бейшара дәрігер және тележүргізуші доктор Стив Брюл рөлінде жиі пайда болды. Бұл рөл «Check It Out! with Dr. Steve Brule» сериалына әкелді, ол 2010 жылдан 2016 жылға дейін эфирде болды және Райли жазған және продюсерлік еткен. 2007 жылы Райли «Walk Hard: The Dewey Cox Story» пародиялық биофильмінде басты рөлді ойнап, түрлі әндер орындады, Джонни Кэш, Рей Чарльз және басқаларын пародиалады. Ол «Алтын глобус» сыйлығына екі номинация алды: «Музыкалық немесе комедиялық фильмдегі үздік актер» және фильмнің тақырыптық әні «Walk Hard» үшін «Үздік түпнұсқа ән». Келесі жылы Рейли Ферреллмен бірге «Аға-қарындас» фильмінде бірге тұруға мәжбүр болған орта жастағы аға-қарындастар рөлін ойнады. Сол жылы ол «Proposition 8 – The Musical» онлайн саяси музыкалық қойылымында өнер көрсеткен көптеген танымал актерлердің бірі болды, «Симпсон» мультсериалының «Any Given Sundance» эпизодында өзін-өзі дыбыстады және Шонн Уильям Скоттпен бірге «The Promotion» фильмінде түсті. 2009 жылы ол «Cirque du Freak: The Vampire's Assistant» фильмінде вампир Лартен Крепсли рөлін ойнады және «9» фильмінде «5» рөліне дауыс берді. Райли 2010 жылы «Cyrus» фильмінде жаңа қарым-қатынас бастаған ажырасқан адам рөлінде ойнады. Ол «Сателлит» сыйлығының «Музыкалық немесе комедиялық фильмдегі үздік актер» номинациясын және «Independent Spirit» сыйлығының «Үздік ер адам» номинациясын алды, өйткені оның рөлі сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. 2011 жылдың басында Райли екінші рет режиссер Мигель Артетамен Эд Хелмс басты рөлді сомдаған «Cedar Rapids» комедиясында жұмыс істеді. «New York Daily News» газетінің сыншысы Элизабет Вайцман Райлиді фильмдегі ерекше актер деп санады және ол «Independent Spirit» сыйлығының «Үздік қосымша ер адам» номинациясын алды. Рейли Лайонел Шрайвердің романы бойынша түсірілген британдық-американдық «Біз Кевин туралы сөйлесуіміз керек» драмасында Эзра Миллер мен Оскар иегері Тильда Суинтонмен бірге ойнады. Фильмдегі оның кейіпкері – қиын бала Кевиннің әкесі Франклин; оның рөлін «Slate» журналының сыншысы Дана Стивенс «жүректі ауыртатын тәтті» деп сипаттады. Содан кейін ол Джейкоб Вайсоцкимен бірге «Терри» комедиялық драмасында ойнады, мектеп директоры рөлінде, жасөсперімге қызығушылық танытады. 2011 жылғы оның соңғы жұмысы Роман Поланскидің қара комедиялық драмасы «Қорбандық» болды, ол көбінесе бір пәтерде өтеді. Сондай-ақ, онда Оскар иегері Джоди Фостер оның әйелі рөлінде, ал Кейт Уинслет пен Кристоф Вальц балалары ұрысқаннан кейін жанжалға түскен тағы бір ерлі-зайыпты рөлінде ойнады. Райлиге оның негізінде пьеса қойылған «Қорбандықтың құдайы» спектаклінде ойнауға ұсыныс жасалды, бірақ ол оны кестесіне сәйкес келтіре алмады және «Менің ойымша, мен сол пәтерде жеткілікті уақыт өткіздім» деді.

2012 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Blockbuster фильмдері

Райли 2012 жылы анимациялық фильмдегі басты кейіпкерге дауыс берді – «Wreck It Ralph», ол өзін батыр ретінде дәлелдеуге тырысқан аркада ойынының жаман кейіпкері туралы. Рейли фильмнің сценарийін жазуға да үлес қосты. Фильм жағымды қабылдауға ие болды, «Los Angeles Times» газетінің жазушысы Бетси Шарки: «Фильмнің бұзылған сезімталдығы және ескі мектеп/жаңа мектеп атмосферасы керемет» деді. «Wreck It Ralph» 471 миллион доллардан астам табыс әкелді, ал 2018 жылдың қарашасында «Ralph Breaks the Internet» атты жалғасы шықты. Сол жылы Райли Тим мен Эриктың миллиард долларлық фильмінде ақылсыз Такито рөлінде ойнады және Саша Барон Коэннің қатысуымен түсірілген «Диктатор» комедиясында эпизодтық рөлде пайда болды. 2013 жылы «Anchorman 2: The Legend Continues» комедиялық фильмінің жалғасында камео түсірді, онда фильмнің төбелес сахнасында Конфедерация генералы Стоунволл Джексонның көлігі болды. 2014 жылы Райли «Айыулар» табиғат туралы деректі фильмінің баяндамашысы болды. 2014 жылдың тамызында шыққан «Marvel Studios» фильмі «Галактиканың күзетшілерінде» ол «Nova Corps» корпусының мүшесі Рхоманн Дей рөлін ойнады. Рейли 2015 жылдың қаңтарында «FXX» телеарнасындағы «Stone Quackers» анимациялық телесериалында ойнай бастады. Бари полиция қызметкеріне дауыс беруден басқа, Рейли сериалдың атқарушы продюсері де болды. 2015 жылы ол бес фильмде ойнады: «Entertainment» драмасында; Йоргос Лантимос режиссерлік еткен «The Lobster» комедиялық драмасында Роберт рөлінде, романтикалық серіктес табу үшін 45 күні бар немесе жануарға айналдырылатын адам; «Tale of Tales» фантастикалық қорқыныш фильмінде, онда ол Салма Хайек ойнаған патшайымымен бала табуға тырысатын патша рөлін ойнады; сонымен қатар «Studio Ghibli» анимациялық фильмінің «When Marnie Was There» фильмінің ағылшын тіліндегі дубляжында ойнады. Рейли «Bagboy» телеарнайы бағдарламасында да ойнады және оны жазды, Брюл жасаған ситкомның ойдан шығарылған теледидар пилотында доктор Стив Брюл рөлін қайта ойнады. Бағдарлама 2015 жылдың 21 ақпанында эфирге шықты, «Vanity Fair» журналының жазушысы Мелисса Локер: «Егер түсінігіңіз келсе, бұл бағдарлама керемет күлкілі, бірақ шындығында, ол әркімге арналмаған және Рейли осыған келіседі» деді. Рейли 2016 жылдың желтоқсанында шыққан компьютерлік анимациялық музыкалық комедия «Sing» ансамбліндегі қойға дауыс берді. Рейли 2017 жылы «Kong: Skull Island» монстр фильмінің қайта түсірілімінде Ханк Марлоу рөлінде ойнады, ол Екінші дүниежүзілік соғыста 28 жыл аралда қамалып қалған лейтенант. Өзінің кейіпкерін «Шикагоға жазылған махаббат хаты» деп сипаттаған актер, жалпы алғанда, көңілсіз актерлік құрамнан ерекше көзге шықты. Фильм сыншысы Мэтт Золлер Зейц Рейлидің «фильмді бірден ұрлап, ешқашан қайтармайтынын» «ақылға қонымды кемеден шыққан адамды» ойнағанын атап өтті, ал Оуэн Глейберман оның «керемет құрғақ және айлакер» рөлін мақтады. Рейли 2018 жылы Стив Куганмен бірге комикстік дуэт Лорел мен Харди туралы «Stan & Ollie» биофильмінде ойнады, Рейли Оливер Харди рөлін, ал Куган Стен Лорел рөлін сомдады. Сол жылы ол Патрик де Витттің вестерн романы негізінде түсірілген «The Sisters Brothers» фильмінде хитмен Эли Систерс рөлін ойнады, Жоакин Феникс оның інісі Чарли рөлінде ойнады, Жакс Аудиард режиссерлік етті және Рейли продюсер болды. Рейли 2011 жылы осы фильмке құқықтарды сатып алды, ал түсірілім 2017 жылдың жазында өтті. 2018 жылы Рейли Шерлок Холмс әңгімелерінің комедиялық бейімделуінде «Holmes & Watson» фильмінде доктор Уотсон рөлін ойнады, ал Уилл Феррелл Холмс рөлін ойнады. Сол жылы Рейли «Ralph Breaks the Internet» фильмінде «Wreck It Ralph» рөлін қайта ойнады. Ол Пол Томас Андерсонның «Licorice Pizza» (2021) фильмінде «Мунстерс» жұлдызы Фред Гвинн рөлінде эпизодтық рөлде пайда болды.

Музыка

1998 жылы Райли Джованни Рибиси мен Винона Райдермен бірге "Talk About The Blues" бейнебаянында Джон Спенсер Блюз жарылысы ретінде пайда болды. 2002 жылы ол "Чикаго" мюзикл фильмінде Рокси Харттың наив күйеуі Амос Харт рөлін ойнады. 2006 жылы ол "Rogue's Gallery: Pirate Ballads, Sea Songs және Chanteys" жинағында "Fathom the Bowl" және "My Son John" әндерін орындады. 2007 жылы Райли "Walk Hard: The Dewey Cox Story" биографтық пародиалық фильмінде түсті. Актерлік рөлінен бөлек, ол фильмнің саундтрегінде әнші және ән авторы ретінде де өнер көрсетті, бұл үшін ол "Грэмми" сыйлығына ұсынылды. Рейли 2007 жылы "Cox Across America" туры аясында Дьюи Кокс кейіпкері ретінде АҚШ-та концерттік турнеге шықты. 2011 жылы ол Джек Уайт продюсерлік еткен әндерді жазып, Уайттың "Third Man Records" лейблы арқылы екі сингл ретінде шығарды. Бірінші синглде The Delmore Brothers тобының "Gonna Lay Down My Old Guitar" және "Lonesome Yodel Blues #2" әндері бар, екеуі де Том Броссомен бірге орындалды. Екінші синглде Рей Прайстің "I'll Be There If You Ever Want" әні және Беки Старкпен бірге орындалған "I'm Making Plans" әні бар. Ол сондай-ақ Beastie Boys-дың "Make Some Noise" бейнебаянында "болашақ Майк Д" рөлінде пайда болды. 2012 жылы оның қазіргі тобы, John Reilly & Friends, Willie Nelson & Family, Band of Horses және Jamey Johnson тобымен бірге Railroad Revival Tour-да өнер көрсетуге жоспарланған. Бірақ іс-шара жойылды. 2014 жылы Райли Mr. Oizo-ның "HAM" әнінің бейнебаянында Әке рөлін ойнады. Эрик Уорхейм режиссерлік еткен "HAM" - бұл әртүрлі комедианттардың эскиздерін ұсынатын "Rubberhead" телехикаясының бір бөлігі. 2015 жылдың ақпан айында John Reilly & Friends NPR Music-тің Tiny Desk Concert сериясында өнер көрсетті. 2017 жылы Райли Lil Dicky-дің "Pillow Talking" бейнебаянында пайда болды. Сонымен қатар, 2017 жылы Рейли A$AP Mob-тың "Cozy Tapes Vol. 2: Too Cozy" альбомында директор Дарил Чоад рөлінде ойнады. 2022 жылы ол Перси Френч жазған "Eileen Óg" әнін әнші және түймелі аккордеоншы Сеамус Беглимен бірге ирландтық дәстүрлі Téada тобының "Coiscéim Coiligh /As the Days Brighten" альбомында орындады.

Театр

Райли көпжақты сахналық актер ретінде танымал. Ол көптеген Бродвей қойылымдарында ойнаған және 2000 жылы Сэм Шепардтың "Нағыз Батыс" пьесасы бойынша Бродвей қойылымы үшін "Тони" сыйлығының "Үздік актер" номинациясына ұсынылды. Ол және оның әріптесі Филип Сеймур Хоффман ("Hard Eight" және "Boogie Nights" фильмдерінде ойнағаннан кейін) екеуі де басты рөлдерді кезекпен орындап, жеке қойылымдарда алмастырылып, номинацияға ұсынылды. 2002 жылдың қазан және қараша айларында Райли Пэдди Чайефскийдің "Марти" (1955) фильмінен музыкалық бейімдеу жасалған "Марти" мюзиклінде басты рөлді ойнады. 2005 жылы ол Эдвард Холлдың қойылымында Теннесси Уильямстың "Желание трамвайы" пьесасында Стэнли Ковальски рөлінде ойнады. 2010 жылы Райли "Guys and Dolls" мюзиклі қайта қойылса, Нейтан Детройттың басты рөлін ойнауға ниеттенгенін айтты. 2012 жылдың наурыз айында ол Дастин Ланс Блэктің "8" пьесасында Дэвид Бланкенхорн рөлінде ойнады – бұл Калифорния штатының гомосексуалды некеге тыйым салатын 8-ші қадамын жойған федералдық сот процесін сахналаған қойылым. Қойылым Уилшир Эбелл театрында өтті және Американың тең құқықтар қорына ақша жинау үшін YouTube-та көрсетілді, бұл коммерциялық емес ұйым сот процесіне қатысқан тараптардың заңгерлік командасын қаржыландырады және пьесаны демеушілік етеді.

Жеке өмір

1992 жылы Райли тәуелсіз кино продюсері Элисон Дикиге үйленді. Олар 1989 жылы Тайландта "Соғыс құрбандары" фильмінің түсірілім алаңында танысты. Олардың екі ұлы бар. Райли мен Дикидің үлкен ұлы Лео музыкант, ол LoveLeo есімімен өнер көрсетеді. Райли трансценденттік медитацияны тәжірибелейді.