Кіріспе

Қара жәшікпен дауыс беру – бұл жұмыс ілу тәсілдерін ашпайтын, мысалы, жабық кодты немесе жекеменшік бағдарламалық қамтамасыз етуді пайдаланатын дауыс беру машиналары арқылы дауыс беруді білдіреді. Дауыс беру машинасы берілген әрбір дауыстың нақты жазбасын ұсынбаса, онда оны қара жәшікпен дауыс беру деп атауға болады.

Этимология

Стивенс технология институтының докторы Арнольд Уркен сипаттаған термин, «қара қорап» термині техникалық жаргоннан туындаған. Бұл термин құрылғы, жүйе немесе объектіні оның кіріс және шығыс сипаттамалары тұрғысынан қарастырғанда қолданылады. Стивенс институтындағы Уркеннің тобы дауыс беру машиналарын тәуелсіз түрде сынаған алғашқы мекемелердің бірі болды. Бұл терминді баспагер, техникалық кеңесші және автор, сондай-ақ белсенді Бев Харриспен бірлесіп жұмыс істеген Дэвид Аллен ойлап тапты. Харрис бұл терминді өзінің сол аттас кітабында кеңінен таныстырды және BlackBoxVoting.org сайтына басшылық етеді. Алленнің ресми анықтамасы кітаптың алғашқы басылымының 4-бетінде келтірілген: «Дауысты тіркеу және/немесе санау механизмдері сайлаушыдан жасырылған кез келген дауыс беру жүйесі, және/немесе дауыс берудің материалдық жазбасы жоқ жүйе».

Қара жәшік дауыс беру жүйелері

Қағаздан жасалған бюллетеньдерді түсіндіретін оптикалық сканерлеу жүйелері де, тікелей электронды жазу (DRE) жүйелері де «қара қорап» жүйелері болуы мүмкін; шын мәнінде, механикалық дауыс беру машиналарын да «қара қорап» жүйелері ретінде қарастыруға болады, себебі машиналарды орнатқан техниктер ғана машина бетіндегі дауыс беру тұтқалары мен ішіндегі дауыс жазу санағы арасындағы байланыстарға қол жеткізе алады. Род-Айленд штатының Жоғарғы сотының судьясы Хорацио Роджерс 1897 жылы шығарған қарсы пікірінде, бір ерте механикалық дауыс беру машинасы туралы: «Бұл дауыс беру машинасында дауыс беруші өзінің нәтижесіне қол жеткізгенін сезімдері арқылы білмейді. Ең көп айта алатыны, егер машина қалағандай жұмыс істесе, онда ол тесіктерін жасап, дауыс берді. Маған бұл жеткіліксіз көрінеді» деп жазды. Роджерстің дауыс беру машинасының «қара қорап» екенін анықтау критерийі қатаң – оны пайдаланған кезде дұрыс жұмыс істейтінін сезіну керек. Кейде жұртшылыққа механизмді, соның ішінде бастапқы кодты және аппараттық құралды тексеруге рұқсат етуге негізделген, сәл әлсіз критерий де қабылданады. Бастапқы код сайлау жүйесін тексеруші органдар мен мемлекеттік немесе округтік сайлау қызметкерлеріне қолжетімді болуы мүмкін, бірақ ол жұртшылыққа қолжетімді болмаса, оны «қара қорап» деп санауға болады. Тіпті кейбір ашық бастапқы кодты жүйелерде бастапқы кодты тексеруге мүмкіндік болғанымен, аппаратты басқаратын микробағдарламаға (firmware) қол жеткізу мүмкін емес. Бастапқы код жарияланғанның өзінде, жүйедегі кодтың жарияланған кодқа сәйкес келетінін растау және ашық бастапқы кодты жүйелер үшін шабуылға ұшырау мүмкіндіктерін табу сияқты маңызды мәселелер қалпынан шығады. 2004 жылғы АҚШ президенттік сайлауында дауыс берудің 32% оптикалық сканерлеу машиналарында, ал 29% DRE дауыс беру машиналарында, коммерциялық құпиялы сақтау арқылы жүргізілді. 2006 жылдың ақпанына қарай бұл көрсеткіш оптикалық жүйелер үшін 49%-ға, ал DRE үшін 39%-ға дейін өсті. Конгресске енгізілген заң жобаларында, оның ішінде Конгрессмен Раш Д. Холт, кішінің ұсынған 2007 жылғы «Сайлаушылардың сенімін және қолжетімділігін арттыру туралы» заңында, бастапқы кодқа, аппараттық құралға және микробағдарлама туралы ақпаратқа қоғамдық қолжетімділікті қамтамасыз ету талап етілді. Бұл заң жобасы бойынша соңғы әрекет (HR 811 110-шы Конгресс) – 2007 жылдың маусым айында оны №91 күнтізбеге қосу болды.