Кіріспе
Сайланған шенеунікті өкілеттік мерзімі аяқталғанға дейін алмастыру үшін тікелей дауыс беру.
Қайтару сайлауы (кейде қайтару референдумы, қайтару петициясы немесе өкілді қайтару деп те аталады) – белгілі бір мемлекеттерде сайлаушылардың сайланған шенеунікті оның өкілеттік мерзімі біткенге дейін референдум арқылы қызметтен алуға мүмкіндік беретін процедура. Қайтарулар ежелгі афина демократиясының конституциясында кездеседі. Олар заңмен рұқсат етілген жағдайларда да, қайтару сайлауы негізінен Перу, Эквадор және Жапония сияқты аз ғана елде өткізіледі. ACE Electoral Knowledge Network сияқты ұйымдар оны тікелей демократияның ең сирек қолданылатын түрі деп санайды.
Процесс
Еске алу сайлауларының рәсімдері елдерге қарай үлкен айырмашылықтарға ие және түрлі жолдармен басталуы мүмкін.
Қатысушылар саны
Көптеген қайта сайлаулар белгіленбеген жылдары өтеді, нәтижесінде сайлауға қатысу деңгейі әдеттегі сайлаулардан әлдеқайда төмен болады.
Білім
Кейбір қайта сайлаулардың қағидалары әдеттегі сайлаулардан өзгеше болып келеді, сондықтан сайлаушыларды оқыту және оларға түсіндіру жұмыстарын жүргізу қажет.
Аргентина
Латын Америкасына қайта шақыру референдумы АҚШ-тың штат деңгейінде 1923 және 1933 жылдары енгізілгеннен кейін көп ұзамай, Аргентинаның Кордоба және Энтре-Риос провинцияларында пайда болды. Онда қайта шақыру Чако (1957 жылы енгізілген), Чубут (1994), Кордоба (1923, 1987), Корриентес (1960), Ла-Риоха (1986), Рио-Негро (1988), Сантьяго-дель-Эстеро және Тьерра-дель-Фуэго (1991) провинцияларында бар; басқа провинциялар оны муниципалитеттері үшін қарастырады, атап айтқанда Энтре-Риос (1933), Неукен (1957), Мисьонес (1958), Сан-Хуан (1986), Сан-Луис (1987). Бұл ереже Буэнос-Айрес қаласында да қолданылады (1996).
Британдық Колумбия
1995 жылы қабылданған Британдық Колумбияның қайта шақыру және бастама туралы заңы Британдық Колумбия заң шығарушы ассамблеясының мүшелерін қайта шақыру рәсімін қамтамасыз етеді. Провинциялық округтегі сайлаушылар өздерінің заң шығарушы ассамблея мүшесін кем дегенде 18 ай қызмет еткеннен кейін қызметтен босату үшін петиция жинауға құқылы. Егер округтегі тіркелген сайлаушылардың 40 пайызынан астамы петицияға қол қойса және Elections BC петицияны жарамды деп таныса, Бас сайлау офицері Заң шығарушы ассамблеяның спикеріне және тиісті мүшеге оның қызметінен қайтарылып алынғаны және оның орны бос екені туралы хабарлайды. Британдық Колумбияның вице-губернаторы бос қалған орынды толтыру үшін мүмкіндігінше тезірек қосымша сайлау жариялайды. Қайта шақырылған мүше бұрынғы орны үшін қосымша сайлауға қатысуға құқылы. 2020 жылға дейін 26 петиция басталып, Elections BC-ге қайтарылған алты аяқталған петицияның бесеуі жеткілікті жарамды қолдары болмағандықтан қабылданбады.
Мемлекеттік парламенттер
Германияның мемлекеттік парламенттерінің депутаттарын қайта шақыру құқығы бес штат та бар: Бавария, Берлин, Бранденбург, Бремен және Рейнланд-Пфальц. Бұл штаттардың барлығында тек жаңа сайлауды тағайындау арқылы толық заң шығарушы органның қайта шақырылуына ғана рұқсат етіледі, жеке депутаттарды қайта шақыруға жол берілмейді. Бавария Конституциясының 18-бабының 3-тармағында, 1 миллион азаматтың өтініші бойынша Ландтагтың толық құрамы референдум арқылы таратылуы мүмкін екендігі, ал жаңа Ландтаг сайлауы қайта шақыру референдумынан кейін алты апта ішінде өткізілуі мүмкін екендігі көзделген.
Кирибати
Кирибати Конституциясының 69-бабында округтегі сайлаушылардың көпшілігі (алғашқы сайлау кезінде сол округтің сайлаушылары болған) қайта сайлау талап ету үшін петицияға қол қоюға құқылы. Қайта сайлау бастапқы сайлаудан немесе бұрынғы сәтсіз қайта сайлау әрекетінен кейін кемінде 6 ай өткен соң ғана өткізілуі мүмкін. Егер қайта сайлау сәтті аяқталса, бос қалған орынды толтыру үшін 3 ай ішінде кезекті сайлау өткізілуі керек.
Мексика
Мексикада Юкатан штаты 1938 жылы алғаш рет қайта шақыруды (отзыв) енгізді. Бұл механизм ешқашан қолданылмады, ал 72 жыл өткен соң Ұлттың Жоғарғы Соты оны конституцияға қайшы деп жариялады. 1997 жылы Чиуауа штатында енгізілген ұқсас механизм де конституцияға қайшы деп танылып, заңнан алынып тасталды. Осыған қарамастан, кейіннен қайта шақыру (отзыв) Оахака (1998), Морелос (2011), Герреро (2013), Закатекас және Агуаскалиентес штаттарында қолданысқа енгізілді.
Жаңа Зеландия
Жаңа Зеландияның Еңбек партиясының алғашқы саясатының бірі "қайта шақыру" құқығын қолдау болды.
Филиппин
Филиппин конституциясының 10-бабы жергілікті шенеуніктерді қайта шақыруға мүмкіндік береді. Жергілікті Өзін-өзі басқару кодексі, өзгерістермен бірге, конституцияның қағидаларын іске асыруға жағдай жасады. Сайланған шенеуніктер – облыс әкімдерінен бастап барангай кеңесінің мүшелеріне дейін қайта шақырылуға жатады. Қайта шақыру процесін бастау үшін, белгілі бір аумақтағы сайлаушылардың кем дегенде 15% қолдарының расталуы қажет. Президент, вице-президент, Конгресс мүшелері және Бангсамороның сайланған шенеуліктерін қайта шақыру арқылы қызметтен алыстыруға болмайды. Барангай деңгейінен жоғары соңғы қайта шақыру сайлауы 2015 жылы Пуэрто-Принсеса қаласының мэріне қатысты өткен сайлау болды.
Перу
Перуде 1992 жылы Альберто Фухиморидің автогольпісінен кейін жаңа конституцияны жазған Демократиялық Конституциялық Конгресс (Congreso Constituyente Democrático) қайта шақыру регламенттерін енгізді. 1997 мен 2013 жылдар аралығында Перудің 747 муниципалитетінде (барлық муниципалитеттердің 45,5%) демократиялық түрде сайланған билік өкілдеріне қарсы 5000-нан астам еске алу референдумы ұйымдастырылды. Бұл Перуді осы механизмді ең көп пайдаланатын елге айналдырды.
Тайвань
Тайваньда Конституцияның қосымша баптарына сәйкес, президент немесе вице-президентті қайта шақыру Заң шығарушы Юань мүшелерінің төрттен бірінің ұсынысымен басталады және барлық мүшелердің үштен екісінің қолдауымен бекітіледі. Соңғы қайта шақыру, Қытай Республикасының еркін аймағындағы сайлаушылардың жартысынан астамы қатысқан сайлауда, жарамды дауыс бюллетеньдерінің жартысынан астамымен мақұлдалуы тиіс. Басқа сайланған лауазым иелерін бастапқы сайлау округінің жалпы сайлаушылардың төрттен бірінен астамы сайлауда қайта шақыруға құқылы, егер қайта шақыруға келісетін дауыстардың саны қарсы дауыстардан көп болса. 2020 жылдың 6 маусымында Каосиун қаласының мэрі Хан Куо Ю қайта шақырылған тұңғыш мэр атанды. 969 259 дауыстың 939 090-ы қайта шақыруды қолдады.
Украина
2015 жылғы Украинадағы жергілікті сайлаудан кейін бір жыл өткен соң, сайлаушылар сайланған депутатты немесе қала әкімін қайта шақыру үшін, сайлауға қатысқан сайлаушылардың санына тең қол жинай алады.
Ұлыбритания
Ұлыбритания Парламенті депутаттарын қайта шақыру туралы акті 2015 (c. 25) – бұл акті Ұлыбритания Парламентінің депутаты белгілі бір құқық бұзушылықтар жасағаны анықталған жағдайда, оның ішінде осы құқық бұзушылықтардың нәтижесінде соттан бас бостандығынан айырылған жағдайда, қайта шақыру петициясын өткізуді міндеттейді. Петициялар халықтық бастамамен іске қосыла алмайды. Депутаттың сайлау округіндегі сайлаушылардың кемінде 10% қол қойған жағдайда, келесі қайта шақыру петициясы сәтті болады. Сәтті қайта шақыру орынды толтыру үшін қосымша сайлау өткізуге әкеледі. Акт 2014 жылғы 11 қыркүйекте ұсынылғаннан кейін 2015 жылғы 26 наурызда Корольдік келісім алды. Ұлыбританиядағы алғашқы қайта шақыру петициясы 2018 жылы өтті. Ұлыбританияда басқа сайланған лауазымды тұлғаларды қайта шақыру рәсімдері қарастырылмаған.
Тарих
Еске алу алғаш рет отарлық Америкада 1631 жылы Массачусетс шығанағы колониясының Бас сотының заңдарында пайда болды. Бұл нұсқада бір сайланған орган басқа лауазымды тұлғаны қызметтен алып тастады. Америка революциясы кезінде Конфедерация мақалалары штаттық заң шығарушы органдардың Континенттік конгрестің делегаттарын қайта шақыруға құқығы бар екенін белгіледі. Нью-Йорк делегаты Джон Лансингтің айтуынша, ешбір штат бұл құқықты пайдаланған емес. 1787 жылғы Филадельфия конвенциясының басында жарияланған Вирджиния жоспары, лауазымды тұлғаларды ауыстырумен бірге еске алуды және осы екі қағиданы ұлттық заң шығарушы органның төменгі палатасына қолдануды ұсынды. Конституциялық конвенция бұл ұсынысты қабылдамады. Дегенмен, антифедералистер ратификациялау пікірталастарында еске алу ережесінің болмауын қарсылық құралы ретінде пайдаланды. Барлығы екі губернатор ғана қайта шақырылды. 1921 жылы Солтүстік Дакотаның губернаторы Линн Фрейзер мемлекеттік меншік кәсіпорындар туралы дау кезінде қайта шақырылды. 2003 жылы Калифорнияның губернаторы Грей Дэвис штат бюджетіне байланысты қайта шақырылды. Сонымен қатар, 1988 жылы Аризонаның губернаторы Эван Мечамға қарсы еске алу мақұлданды, бірақ ол сайлауға түспей тұрып, импичментке ұшырап, сотталды. Аляска, Джорджия, Канзас, Миннесота, Монтана, Род-Айленд және Вашингтон штаттарында еске алу үшін нақты негіздер қажет. Өтініш берушілер лауазымда болған кезде жасалған қандай да бір қылмыстық әрекеттерді немесе тәртіпсіздікті анықтауы керек. Лауазымды тұлға негіздердің заңдылығын сотта даулап, сот арыздағы айыптаулар еске алу қажеттігіне жететін деңгейде екенін шеше алады. 2010 жылғы қарашада өткен жалпы сайлауда Иллинойс штаты бұрынғы губернатор Род Благоевичтің сыбайлас жемқорлыққа қатысты дау-дамайларына байланысты штат губернаторын қайта шақыруға рұқсат беру үшін штат конституциясына түзетулер енгізу туралы референдум өткізді. Басқа он бір штаттың онда еске алуға рұқсат беріледі, онда ешқандай негіздер қажет емес және еске алу туралы өтініштер кез келген себеппен таратылуы мүмкін. Дегенмен, лауазымды тұлға еске алу себептеріне жауап беруге құқылы. Еске алу үшін қажетті қол қоюлардың ең аз саны және оны жинауға берілген уақыт штаттар арасында әртүрлі. Сонымен қатар, еске алу талаптарына сай болған жағдайда оны жүзеге асыру тәсілдері де әртүрлі. Кейбір штаттарда еске алу бір уақытта арнайы сайлауды тудырады, онда еске алу туралы дауыс беру және еске алу сәтті болған жағдайда ауыстыру туралы дауыс беру бір бюллетеньде болады. 2003 жылғы Калифорниядағы еске алу сайлауында ауыстыру бөлігінде 100-ден астам кандидат тіркелді. Басқа штаттарда лауазымды тұлға қайта шақырылғаннан кейін бөлек арнайы сайлау өткізіледі немесе оның орнына губернатор немесе басқа мемлекеттік орган тағайындалады. АҚШ-та ең көп еске алу шаралары 2021 жылы өткізілді, онда 529 лауазымды тұлға еске алуға ұшырады, бірақ ең аз табысты еске алу шарасы болды, өйткені тек 25 лауазымды тұлға қызметтен алынды.
2011 жылғы еске алулар
2011 жылы АҚШ-та кем дегенде 150 қайта шақыру сайлауы өтті. Олардың 75-і қызметтен алынды, ал тоғыз лауазым иесі қайта шақыру қаупінен қорқып отставкаға шықты. Қайта шақыру сайлаулары 17 штаттың 73 әртүрлі аумағында өтті. Мичиган штатында ең көп қайта шақыру тіркелді (кем дегенде 30). Бұл жыл штат заң шығарушыларын қайта шақыру сайлауларының саны бойынша рекордтық көрсеткішті (11 сайлау) жаңартты, бұрынғы бір жылдық ең жоғары көрсеткіш (3 сайлау) есебінен. 2011 жылы үш аумақ қайта шақыру институтын қабылдады. Қайта шақыру сайлауларының 52-сі қалалық кеңес мүшелерін, 30-ы қала әкімдерін, 17-сі мектеп кеңесі мүшелерін, 11-і штат заң шығарушыларын, ал біреуі – прокурорды (Небраска штатының Йорк округі) қамтыды. Қала әкімін қайта шақыру сайлауын өткізген ең ірі муниципалитет Флорида штатының Майами-Дейд округі болды.
Аризона
2011 жылы Аризона штатының сенаторы Рассел Пирс қайта шақырылды. 1988 жылы Аризона губернаторы Эван Мечам қайта шақырылды. Губернатор Эван Мечамды Аризона губернаторлығынан қайта шақыру үшін шамамен 390 000 қол жиналды. Қажетті қол саны 216 746 болды.
Флорида
2011 жылы Флорида штатының Майами-Дейд округі әкімі Карлос Альварес қызметтен алынды. 2011 жылы Майами-Дейд округі комиссары Наташа Сейхас қызметтен алынды. 2020 жылы Флорида штатының вице-мэрі Чарльз Маути және қалалық кеңес мүшелері Дэмиен Гиллиамс пен Памела Паррис кінәлілік және «Күн сәулесі» заңын бұзды деген айыптар бойынша қызметтен алынды.
Айдахо штаты
1916 жылы Айдахо штаты, Бойз қаласының мэрі Дж. В. Робинсон қызметтен алынды.
Небраска штаты
1987 жылы Небраска штатының Омаха қаласының мэрі Майк Бойл қызметтен алынды.
Қайта сайлауды өткізуге ұмтылу сәтсіз аяқталды
1967 жылы Айдахо штатының АҚШ сенаторы Франк Черчты қайта шақыруға жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. Соттар федералды лауазым иесі штаттық заңдарға бағынбайтынын қабылдады. 1988 жылы Аризона губернаторы Эван Мечам сол жылдың 17 мамырында қайта сайлауға дайындалды, себебі 301 000 қол жиналған сәтті петиция болды. Бірақ Аризона Жоғарғы соты сайлауды тоқтатты, өйткені Мечам 4 сәуірде Сенатта импичмент арқылы қызметтен алынған еді. 1992–1993 жылдары Калифорния губернаторы Пит Уилсонды «Bite 'Em Back» науқаны арқылы қайта шақыруға тырысты. Бұл науқан Калифорнияның бюджеттік дағдарысына жауап ретінде Сан-Хосе Меркьюри Ньюс газетінің журналисі Пат Диллонның мақаласынан туындаған халықтық қозғалыс болды. «Bite 'Em Back» науқаны сол кездегі Ассамблея спикері Уилли Л. Браунды және штат Сенатының президенті Дэвид Робертиді де қайта шақыруды көздеді. 2003 жылы Айдахо штатының Бойз қаласының мэрі Х. Брент Коулзды қайта шақыру туралы петиция жиналды. Коулз 2003 жылдың 14 ақпанында, қайта шақыру кампаниясы басталмас бұрын, өкілдіктен кетті. 2009 жылы Луизиана штатының 2-ші сайлау округінен АҚШ өкілі Джозеф Каоның федералды лауазымда екендігіне байланысты қайта шақырылуға жатпайтыны анықталды. 2009 жылы Луизиана штатының Мандевилл қаласының мэрі Эдди Прайс III-ті қайта шақыру үшін жеткілікті қол жинау мүмкін болмады. 2009 жылы Нью-Орлеан қалалық кеңесінің мүшесі Стейси Хедті қайта шақыру туралы петиция да қажетті қол жинамады. 2010 жылы Портленд қаласының мэрі Сэм Адамсты қайта шақыруға екі рет жасалған әрекет сәтсіз аяқталды. 2010 жылы Форт-Коллинс, Колорадо қалалық кеңесінің мүшесі Лиза Поппауды қайта шақыруға жасалған бір әрекет сәтсіз болды. 2010 жылы Лос-Анджелес мэрі Антонио Виллараигосаны қайта шақыруға жасалған бір әрекет сәтсіз аяқталды. 2010 жылы Теннесси штатының Чаттануга қаласының мэрі Рон Литтлфилдті қайта шақыру туралы ұсыныс, Гамильтон округінің соты петициядағы көптеген қолдардың жарамсыз екенін және петиция берушілер штаттың қайта шақыру заңын дұрыс сақтамағанын, «күндері көрсетілмеген беттер» қалдырғанын анықтағаннан кейін күшін жойды. 2011 жылы Теннесси апелляциялық соты қараша айында Гамильтон округінің сотының судьясы Джефф Холлингсворттың Гамильтон округінің сайлау комиссиясына қарсы тыйым салу туралы шешім қабылдамағанын растады. Апелляциялық сот шешімінде: «Алғашқы сот сайлау комиссиясына қарсы тыйым салу туралы шешім қабылдауға құзыреті болмағандықтан, шешім күшін жойды және шағымды қараусыз қалдырды». Литтлфилд қайта шақыруды тоқтату үшін заңдық шаралар қабылдауда. 2011 жылы Висконсин Сенатының 2011 жылғы сайлауы аясында бірнеше сәтсіз қайта шақыру петициялары болды. Сенаторлар Лена Тейлор (Д), Спенсер Коггс (Д), Марк Миллер (Д), Гленн Гройтман (Р), Джули Ласса (Д), Фред Риссер (Д) және Мэри Лазих (Р) қарсы петициялар сәтсіз аяқталды. Көптеген сенаторларға қарсы бірнеше қайта шақыру петициялары берілді, ал Вирх пен Хансеннің жағдайында біреуі сәтті болды, ал қалғандары сәтсіз аяқталды. 2011 жылы Мичиган губернаторы Рик Снайдерді қайта шақыру әрекеті ұйымдастырушылар дауыс беру бюллетенінде көрінуге жеткілікті қол жинамағандықтан тоқтатылды. 2011 жылы Айдахо штатының мемлекеттік білім беру инспекторы Том Лунаны қайта шақыру туралы петиция, сайлауды қайта шақыру үшін қажетті қол жинамады. 2011 жылы Трентон, Нью-Джерси қаласының мэрі Тони Ф. Макты қайта шақыру әрекеті жеткілікті қолдау алмады. 2011 жылы Аляска штатының өкілі Кайл Йохансенді қайта шақыру туралы өтініш штаттың сайлау бөлімі тарапынан 10 қазанда қабылданбады. Оның округінің республикашылары Йохансен мен оның әріптесі Ч. Милетт 27-ші заң шығарушы жиналыста Йохансеннің рөліне қатысты дау кезінде палатаның көпшілік фракциясынан кеткен кезде қайта шақыруды қолдады. 2012 жылы Йохансен тәуелсіз ретінде қайта сайлануға түсіп, үлкен айырмашылықпен жеңілді; Милетт қайта сайланды. 2012 жылы Висконсин штатының сенаторы Пэм Галлоуэйді қайта шақыру. 2012 жылдың 16 наурызында Галлоуэй отбасындағы денсаулық мәселелеріне байланысты қызметінен кетіп қалғанын мәлімдеді. 2017: Огайо штатының Лавленд қаласында мэр Марк Фицджеральд қайта шақыру әрекетінің қысымымен отставкаға кетті, ал оны алмастыру әрекеті жарамсыз деп жарияланды, нәтижесінде қалада бірнеше айға мэр болмады. 2019: Орегон губернаторы Кейт Браун Орегонның 2020 жылғы заң жобасын қолдағандықтан, оны қайта шақыру туралы петицияның тақырыбы болды, бұл 2019 жылы Орегон Сенатының республикалық мүшелерінің жұмыстан кетуіне әкелді. 2020: Норман, Оклахома мэрі және сегіз қалалық кеңес мүшесінің төртеуі жергілікті тұрғын бастамасымен өткен қалалық кеңестің отырысында сәтсіз қайта шақыруға ұшырады.
2010 there was one unsuccessful recall petition for Antonio Villaraigosa mayor of Los Angeles. 2010, a recall proposal aimed at mayor Ron Littlefield of Chattanooga, Tennessee, failed after a judge of the Hamilton County, Tennessee circuit court ruled that too many of the petition signatures were invalid and that the petitioners had failed to properly adhere to the state's recall law, leaving "pages without dates." 2011, the Tennessee Court of Appeals ruled in November that the Hamilton County Circuit Court Judge Jeff Hollingsworth did not have the jurisdiction in entering an injunction against the Hamilton County Election Commission. In its judgment summary the Appeals Court said, "The trial court acted without jurisdiction in entering an injunction against the Election Commission. The judgment of the trial court is vacated and the complaint dismissed." Mayor Littlefield is continuing legal action to stop the recall. 2011, as part of the 2011 Wisconsin Senate recall elections, there were a number of failed recall petitions. Petitions against senators Lena Taylor (D), Spencer Coggs (D), Mark Miller (D), Glenn Grothman (R), Julie Lassa (D), Fred Risser (D), and Mary Lazich (R), were unsuccessful. Many senators had multiple recall petitions filed against them, and in the case of both Wirch and Hansen, one succeeded while others failed. 2011, an effort to recall Michigan Governor Rick Snyder was ended after organizers did not obtain enough petition signatures to appear on the ballot. 2011, a petition to recall Idaho Superintendent of Public Instruction Tom Luna failed to obtain the necessary signatures to force a recall election. 2011, an attempt to prompt recall election of Trenton, New Jersey, mayor Tony F. Mack failed to obtain enough support. 2011 recall of Alaska State Representative Kyle Johansen, rejected by the state's Division of Elections on October 10. Republicans in his district sponsored the recall when Johansen and fellow representative Charisse Millett left the House's majority caucus in a dispute over Johansen's role in the 27th Legislature. In 2012, Johansen ran for reelection as an independent and lost by a wide margin; Millett was reelected. 2012 recall of Wisconsin State Senator Pam Galloway. On March 16, 2012, Galloway announced her resignation from office due to health issues in her family. 2017: In Loveland, Ohio, Mayor Mark Fitzgerald resigned under pressure from a recall effort, and a move to replace him was declared invalid, leaving the city with no mayor for several months. 2019: Kate Brown, Governor of Oregon, was the subject of a recall petition due to her support of Oregon House Bill 2020 which also resulted in the 2019 Oregon Senate Republican walkouts. 2020: Norman, Oklahoma Mayor and four of the eight city councilmembers were the subject of unsuccessful recall initiatives spearheaded by a local at a public City Council meeting.
Венесуэла
Венесуэла Конституциясының 72-бабы кез келген сайланған өкілді, оның ішінде Президентті де қайта шақыруға мүмкіндік береді. Бұл ереже 2004 жылы Венесуэлада өткен референдумда қолданылды, онда Президент Уго Чавесті қызметтен алуға тырысты: 72-бап: Халықтың тікелей дауысымен сайланатын барлық [ ] лауазымдар қайта қарауға жатады. Лауазымға сайланған адамның өкілеттігі мерзімінің жартысы өткеннен кейін, әсер еткен сайлау округінде тіркелген сайлаушылардың кемінде 20 пайызын құрайтын сайлаушылар, осы лауазымды адамның өкілеттігін қайта қарау үшін референдум өткізу туралы петиция бере алады. Егер референдумда сайлаушылардың саны осы лауазымды адамды сайлаған сайлаушылардың санына тең немесе одан көп болса, және тіркелген сайлаушылардың жалпы санының 25 пайызына тең немесе одан көп сайлаушылар қайта шақыруға қолдау көрсетсе, онда лауазымды адамның өкілеттігі жойылған деп есептеледі және осы Конституция мен заңда белгіленгендей, тұрақты бос орынды толтыру үшін дереу шаралар қабылданады. 2004 жылғы референдум Чавесті қызметтен алуға қарсы дауыс бергендердің 59,25 пайызымен сәтсіз аяқталды.
Article 72: All [ ] offices filled by popular vote are subject to revocation. Once one half of the term of office to which an official has been elected has elapsed, a number of voters representing at least 20% of the registered voters in the affected constituency may petition for the calling of a referendum to revoke that official's mandate. When a number of voters equal to or greater than the number of those who elected the official vote in favour of the recall, provided that a number of voters equal to or greater than 25% of the total number of registered voters vote in the recall referendum, the official's mandate shall be deemed revoked and immediate action shall be taken to fill the permanent vacancy as provided for by this Constitution and by law. The 2004 recall referendum failed with 59.25% voting against removing Chavez from office.