Кіріспе

14-16 ғасырлардағы католик қозғалысы

Консилиаризм – 14, 15 және 16 ғасырлардағы католик шіркеуінде болған реформа қозғалысы. Оның тұжырымы бойынша, шіркеудегі жоғарғы билік пападан тәуелсіз, тіпті оған қарсы экуменикалық кеңесте болды. Бұл қозғалыс Рим мен Авиньондағы бақталастық папалар арасындағы Батыс схизмасына жауап ретінде пайда болды. Схизма Пиза кеңесін (1409) шақыруға себеп болды, бірақ ол схизманы тоқтатуға қол жеткізбеді, ал Констанц кеңесі (1414–1418) сәтті аяқталып, Пападан өзінің жоғарылығын жариялады. Консилиаризм Базель кеңесінде (1431–1449) өзінің ең жоғары деңгейіне жетті, бірақ соңында күйреп қалды. Конфликттегі соңғы жеңімпаз – папалық институты болды, ол 1512–1517 жылдарғы Бесінші Латеран кеңесінде консилиаризмді айыптау арқылы бекітілді. Папаның қатесіздігі туралы доктрина соңғы ресми акт ретінде 1870 жылы өткен Бірінші Ватикан кеңесінде жарияланды.

Кеңестік теория

Уильям Окхэмдік (1349 ж. қайтыс болды) консилиаризмнің негізгі түсінігін баяндайтын алғашқы құжаттардың бірін жазды. Оның осы жазбаларының мақсаты – Папа Иоанн XXII-ні қызметтен алу болды, ол Францискан рухшыларының Мәсіх пен апостолдардың жеке немесе ортақ ештеңеге ие болмауы туралы идеяларын қолдаған жарлықты жойған еді. Оның аргументтерінің арасында – адалдардың немесе олардың өкілдерінің сайлауы папа лауазымын береді және паптық билікті шектейді деген пікір бар. Католик (жалпыға ортақ) шіркеу – адалдардың қауымы, мекемелік емес, оны Иса апостолдарға уәде еткен. Жалпыға ортақ шіркеу ереске түсе алмайды, бірақ Папаның бұрын ереске түскені белгілі. 1324 жылғы «Defensor Pacis» еңбегінде Падуандық Марсилий Уильям Окхэмдікпен келісіп, жалпы шіркеу дін қызметкерлерінің емес, адалдардың шіркеуі екенін айтты. Марсилий дін қызметкерлерінің теңсіздігінің діни негізі жоқ екеніне және Исаның ғана Католик шіркеуінің басшысы екеніне назар салды. Джон Килклен Стэнфорд философия энциклопедиясында «Францияда консилиаризм галликанизмнің бір көзі болды» деп жазды.

Консилиарлыққа қарсылық

Көптеген шіркеу мүшелері папаның Киелі Петірдің орнын басушысы ретінде шіркеудегі жоғары билікті сақтап қалғанына сенуді жалғастырды. Хуан де Торкемада өзінің Summa de ecclesia атты еңбегінде папаның үстемдігін қорғады, ол шамамен 1453 жылы аяқталды. Бір ұрпақтан кейін Томас Каетан өзінің "Папа мен собор билігін салыстыру туралы" еңбегінде папа билігін күшпен қорғады. Ол: "Петр ғана Иса Мәсіхтің өкілі болды және тек ол ғана Мәсіхтен тікелей және кәдімгі жолмен билік ету құқығын алды, сондықтан басқалары (Апостолдар) одан заңның қалыпты барысында оны қабылдады және оған бағынды" және "Мәсіх шіркеу қауымына емес, оның ішіндегі жалғыз адамға толық шіркеу билігін бергенін көрсету қажет" деп жазды. Папа Пий II консилиаризмнің басты қарсыласы болды. Михаэль де ла Бедойердің сөзіне сәйкес, "Пий II шіркеудің жалпы кеңестерінің пападан жоғары тұратын доктринасы еретик екенін қатысты түрде айтты". Пий II-нің Execrabilis бұйрығы консилиаризмді айыптады. Папа Пий VII 3 маусым 1816 жылы Герман Адамның концилиарлық жазбаларын айыптады.

Қазіргі заманғы консилитаризм

Шіркеуде концилиарлық ойлар сақталғанымен, Рим және Католик шіркеуінің үйретігі Рим папасының Жердегі Мәсіхтің өкілі екенін, сондай-ақ қатесіз мәлімдемелер жасауға құқылы екенін көрсетеді. Осы паптық қатесіздік Рим папасы Пий IX-тің 1854 жылғы Мәриямның таза тұжырымдалуы догматын анықтауында және Рим папасы Пий XII-нің 1950 жылғы Мәриямның аспанға көтерілуі догматын анықтауында қолданылды. Екінші Ватикан кеңесінің шақырылуымен Католик шіркеуінің ортасында концилиаризмге деген жаңа қызығушылық оянды.