XII-XIII ғасырлардағы Рим Папасы Александр IV

Кіріспе

1254 жылдан 1261 жылға дейін Католик шіркеуінің басшысы Папа Александр IV (1199 немесе 1185 – 25 мамыр 1261) Католик шіркеуінің басшысы және 12 желтоқсан 1254 жылдан өліміне дейін Папалық мемлекеттердің билеушісі болды.

Ерте мансап

Ол Риналдо ди Дженне ретінде Дженне қаласында (қазір Рим провинциясында) дүниеге келді, анасының тарапынан де Конти ди Сегни әулетінің мүшесі болды, Сегни графтары, Папа Иннокентий III және Папа Григорий IX сияқты. Оның туысы Григорий IX 1227 жылы оны кардинал-диакон және францискан орденінің қорғаушысы, 1227 жылдан 1231 жылға дейін Киелі Рим шіркеуінің камерленгосы, ал 1231 (немесе 1232) жылы Остия епископы етіп тағайындады. 1254 жылы Папа Иннокентий IV қайтыс болғаннан кейін, 12 желтоқсанда Неаполь қаласында папа болып сайланды.

Паптық билігі

Александрдың понтификаты Шығыс православие шіркеулерін католик шіркеуімен қайта біріктіруге жасалған әрекеттермен, Францияда инквизиция құрылуымен, жалқауларға көрсетілген игіліктермен және 1259 жылы Польшаға қарсы екінші моңғол шабуылынан кейін моңғолдарға қарсы крест жорығын ұйымдастыруға тырысумен белгіленді. 26 қыркүйекте 1255 жылы Александр IV Ассизилік Киараны қасиетті деп жариялады, ол әйелдердің діни орденінің, Яғни Кедейлер орденінің негізін қалаушы болды. 29 қазан күні 1255 жылы, *Benigna Operatio* паптық бұйырғысында Александр Ассизилік Францискке қатысты стигмаларды "өз білімімен" мойындады. 1256 жылы Александр IV Иоахим Флорийдің теориясын айыптады, ал 1202 жылы қайтыс болған мыңжылдық пайғамбардың идеяларын францискан орденінің Фратичелли тармағы қабылдады. Иоахим, *Аян кітабын* түсіндіру негізінде, 1260 жылы үшінші дәуірдің басталатынын болжады, бұл Киелі Рухтың билігіндегі дәуір болар еді, онда шіркеудің иерархиясы қажетсіз болар еді – бұл идея Папаға ұнамады. 1260 жыл, Александр IV тірі кезінде келді де кетті, бірақ үшінші дәуір болған жоқ, бірақ Иоахимнің идеялары кейінгі ғасырларда Португалия мен оның колонияларында үлкен әсер еткен Киелі Рухқа табынушылықпен қабылданып алынды. Папа 27 қыркүйекте 1258 жылы *Quod super nonnullis* бұйырғысында "гадаулықты немесе сиқыршылықты" шіркеу инквизиторларының, ерестіктерді тергеуге міндетті адамдардың тергемеу керектігін жариялады. Сиқыршылыққа қатысты қылмыстарды жергілікті билік органдарына қалдыру керек, егер олар "көрінетін ерестікке қатысы бар екенін білмесе", онда "көрінетін ерестікке" "идолдардың құрбандықтарына дұға ету, құрбандық шалу, джинмен кеңесу [немесе] олардан жауап алу" кіретін еді. Бұл кезеңде шіркеу тарихында сиқырлылықтың өзі ерестік деп есептелмей, көбінесе шарлаттандыққа немесе қате сенімдерге байланысты болды. 14 мамыр күні 1254 жылы, өлімінен аз уақыт бұрын, Иннокентий IV Сицилияны, паптық феодты, Англия королі Генрих III-нің екінші ұлы Эдмундқа берді. Александр 9 сәуірде 1255 жылы бұл шешімді бекітті, оның орнына жылына 2000 унция алтын, қажет болған жағдайда үш айға 300 салт аттының қызметі және Манфредті Сицилиядан қууға жасаған әрекеттері үшін Папаға жұмсалған ақшаны өтеу үшін 135 541 марка алды. Генрихтің өз поддандыларын Александрдың талаптарын қанағаттандыру үшін қажетті салықтарды төлеуге көндіруге жасаған сәтсіз әрекеттері король мен парламент арасындағы қақтығыстың, екінші барон соғысының себептерінің бірі болды. 1256 жылы екі адамның қарым-қатынасы шиеленіскен кезде Александр Генрихтің Дублин архиепископын таңдауын қатаң түрде қабылдамады. 12 сәуірде 1261 жылы, өлімінен аз уақыт бұрын Александр король Генрих үшін паптық бұйырғы шығарды, ол оны және оның патшалығының магнаттарын Оксфорд ережелерінде берген анттардан босатты, бұл соғыста маңызды рөл атқарды. Александр IV Иннокентий IV-тің орнын басып, Хогенштауфендердің соңғы өкілі Конрадиннің қамқоршысы болды, оған қорғаныс уәде етті; бірақ үш аптадан кейін ол оған қарсы сөз байласты және Конрадиннің ағасы Манфредке қарсы күресті. Александр IV Манфредтің партиясына қарсы айыптау және тыйым салумен қорқытты, бірақ бұл әсер етпеді. Ол Англия мен Норвегия королдерін де Хоэнштауфендерге қарсы крест жорығына шақыра алмады. Рим Папа үшін тым Гибеллиндік болып кетті, ол Витербоға көшіп, 1261 жылы қайтыс болды. Ол Витербо соборында жерленді, бірақ оның қабірі 16 ғасырдағы жөндеу жұмыстары кезінде қирады.

Alexander's pontificate was signalled by efforts to reunite the Eastern Orthodox churches with the Catholic Church, by the establishment of the Inquisition in France, by favours shown to the mendicant orders, and by an attempt to organize a crusade against the Mongols after the second Mongol raid against Poland in 1259. On 26 September 1255, Alexander IV canonized Saint Clare of Assisi, founder of the religious order for women called the Poor Clares. On 29 October 1255, in the papal bull Benigna Operatio, Alexander declared "his own knowledge" of the stigmata attributed to Saint Francis of Assisi. In 1256, Alexander IV condemned theories of Joachim of Fiore, a millenarian prophet who had died in 1202 and whose ideas were taken up by the Fraticelli strand of the Franciscan Order. On the basis of his interpretation of the Book of Revelation, Joachim had postulated that 1260 would see the beginning of a Third Age, an age governed by the Holy Spirit, in which the hierarchy of the Church would become unnecessary an idea which was obviously unwelcome to the Pope. In the event, 1260 – still in Alexander IV's lifetime – came and went with no such Third Age materializing, but Joachim's ideas would in later centuries be taken up by the Cult of the Holy Spirit which had a major impact in Portugal and its colonies. The pontiff also, on 27 September 1258, declared in the bull Quod super nonnullis that "divination or sorcery" was not to be investigated by Inquisitors of the Church, who were tasked with investigating heresy. Crimes involving magic should be left to local authorities unless they had "knowledge of manifest heresy to be involved", wherein "manifest heresy" included "praying at the altars of idols, to offer sacrifices, to consult demons, [or] to elicit responses from them". At this period in Church history, the use of magic was not seen as inherently heretical, but rather rooted in superstition or erroneous beliefs. On 14 May 1254, shortly before his death, Innocent IV had granted Sicily, a papal fiefdom, to Edmund, second son of King Henry III of England. Alexander confirmed the grant on 9 April 1255, in return for 2000 ounces of gold per annum, the service of 300 knights for three months when required, and 135,541 marks to reimburse the pope for the money he had expended attempting to oust Manfred from Sicily. Henry's unsuccessful attempts to persuade his subjects to pay the taxes required to meet Alexander's demands were one of the factors in the conflict between the king and parliament which culminated in the Second Barons' War. In 1256, when relations between the two men were strained, Alexander firmly rejected Henry's choice of Archbishop of Dublin. On 12 April 1261, shortly before his death, Alexander issued a papal bull for King Henry that absolved him and the magnates of his realm from the oaths taken in the Provisions of Oxford, which was instrumental in the War. Alexander IV succeeded Innocent IV as guardian of Conradin, the last of the Hohenstaufens, promising him protection; but in less than three weeks he conspired against him and bitterly opposed Conradin's uncle Manfred. Alexander IV threatened excommunication and interdict against the party of Manfred without effect. Nor could he enlist the kings of England and Norway in a crusade against the Hohenstaufens. Rome itself became too Ghibelline for the Pope, who withdrew to Viterbo, where he died in 1261. He was buried in Viterbo Cathedral, but his tomb was destroyed during sixteenth century renovations.