Кіріспе

Италиялық епископ; Пизандық антипапа (1410–1415), XX ғасырдағы папа.

Балдассаре Косса (1370 – 22 желтоқсан 1419) – Батыс шикасы кезінде Пизандық антипапа Иоанн XXIII (1410–1415) болды. Католик шіркеуі оны антипапа деп санайды, себебі ол Рим папасы Григорий XII-ге қарсы тұрды, ал Католик шіркеуі оны Киелі Петірдің заңды мұрагері деп мойындайды. Ол сондай-ақ француз дін қызметкерлері мен монархиясы заңды понтифик деп таныған антипапа Бенедикт XIII-ке де қарсы болды. Косса Неаполь Корольдігінде дүниеге келген. 1403 жылы Романьяда папаның легаты қызметін атқарды. 1408 жылы үшінші папа сайлау арқылы Батыс шикасын аяқтауға тырысқан Пиза кеңесіне қатысты. 1410 жылы Александр V антипапасының орнын басып, Иоанн XXIII есімін алды. Рим патшасы Зигизмундтың ықпалымен папа Иоанн 1413 жылы Констанц кеңесін шақырды, ол Иоанн XXIII және Бенедикт XIII-ті қызметтен шеттетуге, Григорий XII-нің отставкасын қабылдауға және олардың орнына папа Мартин V-ті сайлауға себеп болды, осылайша шикас аяқталды. Иоанн XXIII-ге түрлі қылмыстар тағылды, бірақ кейінірек келген мәліметтер осы айыптаулардың рас екендігіне күмән тудырды. Өмірінің соңында Косса шіркеумен қарым-қатынасын жаңартты және папа Мартин V оны Фраскатидің кардинал-епискобы етіп тағайындады.

Ерте өмір

Балдассаре Коза Неаполь корольдігінің Просида аралында, Просиданың иесі Джованни Козаның ұлы болып дүниеге келді. Бастапқыда ол әскери мансапты таңдап, Неаполитан соғысына қатысты. Оның екі бауыры Неапольдің Ладислав патшасы тарапынан қарақшылық жасағаны үшін өлім жазасына кесілді. Болонья университетінде заңды оқып, азаматтық және канондық құқықтан доктор ғылымын алды. Әсіресе отбасының ықпалымен 1392 жылы ол папа Бонифаций IX-тың қызметіне кіріп, алдымен Болоньяда, содан кейін Римде жұмыс істеді. (Батыс схизмасы 1378 жылы басталды, сол кезде екі қарсылас папа болды: біреуі Франция мен Испанияның қолдауымен Авиньонда, екіншісі Италияның көп бөлігі, Германия және Англияның қолдауымен Римде.) 1386 жылы ол Болонья соборының каноны тізімінде болды. 1396 жылы Болоньяда архидиакон болды. 1402 жылы ол Сент-Эвстахийдің кардинал-диаконы, ал 1403 жылы Романьядағы Папаның легаты болып тағайындалды. Иоганн Петер Кирш Козаны "толығымен дүниелік мүдделерге берілген, амбициялы, айлакер, принципсіз, адал емес және рухани жағынан нашар, жақсы сарбаз, бірақ шіркеу адамы емес" деп сипаттады. Осы кезде Козаның жергілікті қарақшылармен байланыстары болды, олар көбінесе қарсыластарын қорқыту және керуендерге шабуыл жасау үшін пайдаланылды. Бұл байланыстар оның аймақтағы ықпалын және билігін арттырды.

Пиза кеңесі

Кардинал Косса 1408 жылғы мамыр айында Папа Григорий XII-ге адалдығын қайтарып алған жеті кардиналдың бірі болды, ол Григорийдің олармен алдын ала кеңеспей жаңа кардиналдар тағайындамау туралы берген салтанатты сертін бұзғанын мәлімдеді. Авиньон антипапасы Бенедикт XIII-ті қолдаған кардиналдармен бірге олар Пиза соборын шақырып, Косса собордың басшы тұлғасына айналды. Собордың мақсаты – шіркеудегі жарылысты тоқтату болды. Осы мақсатта олар Григорий XII мен Бенедикт XIII-ті қызметтен шеттетуге және 1409 жылы жаңа Папа Александр V сайлауға келісті. Иоанн XXIII Медичи банкін Папалық банк етіп белгіледі, бұл отбасының байлығы мен беделін едәуір арттырды. Иоанннің басты қарсыласы – Римде Григорий XII-ні қолдаған Неапольдің Ладислав болды. Папа болып сайланғаннан кейін Иоанн бір жыл Болоньяда болды, содан кейін Анжулық Людовик II-мен бірігіп Ладиславқа қарсы жорық жасады. Алғашқы жеңіс ұзаққа соқпады, Ладислав 1413 жылғы мамыр айында Римді қайта басып алып, Иоаннды Флоренцияға қашуға мәжбүр етті.

Констанс кеңесінен қашу

Наурыз айында Джон почтальон кейпінде Констанциядан қашып кетті.

Депозит беру

Жоқ болған кезінде Иоанн кеңес тарапынан қызметтен алынды, ал ол қайтып келген соң, оған ересь, симония, схизма және әдепсіздік танытты деген айыптар қойылды және барлық айып бойынша кінәлі деп танылды. 18 ғасыр тарихшысы Эдвард Гиббон былай деп жазды: "Ең ұятты айыптамалар жасырылды; Мәсіхтің өкілі тек қана қарақшылық, зорлау, содомия, кісі өлтіру және туысқа отыру үшін айыпталды". Иоанн Палатиндық курфюрст Людвиг III-ке берілді, ол оны бірнеше ай бойы Гейдельберг және Маннгеймде түрмеге қамады. Авиньондағы соңғы үміткер, Бенедикт XIII, отставкаға кесуден бас тартты және анафемаға ұшырады. 1417 жылы Мартин V жаңа папа болып сайланды.

Өлім және жерлеу

Коза 1418 жылы Медичилердің үлкен сомада құн төлеуінен кейін босатылды. 1932 жылы Дорнфорд Йейтстің "Қауіпсіз сақтау" триллері Джонға сілтеме жасайды. Романдағы бір кейіпкер наразы отбасының мүшелерін тізімдеп, былай дейді: "Содан кейін оның жүзді жиеніне келдік – он бес жастағы үміткер. Ол жалған айтады, ұрлайды, жаман иіс шығарады, қызметшілерге шабуыл жасайды және кек қайтара алмайтынына көз жеткізген кез келген жануарды қорлайды. Егер Гиббонға сенер болсақ, жас кезінде XXIII Иоанн Папа оған ұқсаған болуы керек". 1983 жылы американдық саяси сатирик және жазушы Ричард Кондон Балдассар Козаның өмірі туралы тарихи ойдан шығарылған "Римдегі діріл" романын жазды. Ресейлік жазушы Дмитрий Балашов XXIII Антипапа Иоанн туралы "Балтазар Косса" (Бальтазар Косса) романын жазды.

Нөмірлеу мәселелері

Оны ХХ ғасырдағы Иоанн XXIII Папамен шатастыруға болмайды. 1958 жылы Анджело Ронкали папа болып сайланғанда, оның Иоанн XXIII немесе Иоанн XXIV аталмақ екеніне байланысты қыңырлық туды; ол бұл мәселенің аяқталуы үшін өзін Иоанн XXIII деп жариялады. XX Иоанн болған емес, себебі бұл сан Орта ғасырдағы Папа Иоанн XXI жасаған қателігінен туындап, жіберіліп тасталған; осы себепті Гиббон антипапа Иоаннды Иоанн XXII деп сипаттайды.