Шри-Ланканың жергілікті халықтары: Ведда тайпасының генетикалық зерттеуі
Vedda
Шри-Ланканың жергілікті халықтары – Ведда тайпасының генетикалық тарихы. Үндістан тайпаларымен байланысы, М хаплогруппасы және Сабарагумува аймағы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шри-Ланканың жергілікті халқы
Indigenous people in Sri Lanka
2024 жылы жоғары ажыратымды аутосомалық және митохондриялық ДНК қолданып жасалған генетикалық зерттеуде веддалардың Һиндстанның сантал, джуанг, ирула және пания тайпаларына (сондай-ақ паллар кастасына) сингалдар мен Шри-Ланка тамилдеріне қарағанда генетикалық жағынан жақын екені анықталды. Зерттеу қорытындысы бойынша, веддалар "жақын маңайдағы сингал және Шри-Ланка тамил халықтарынан шектеулі ген алмасу нәтижесінде қалыптасқан топ" және олардың аралға алғашқы қоныстануына аналық М гаплогруппасы ықпал еткен. Сабарагамува провинциясының құрамына кіретін Ратнапура ауданында веддалардың ерте заманда қоныстанғаны мәлім. Бұл туралы Нандадева Виджесекера сияқты ғалымдар дәлелдер келтірген. Сабарагамува атауының өзі сабаралар немесе "ормандық жабайылар" деген мағынаны білдіреді деп саналады. Ратнапура ауданындағы Ведда гала (Ведда жартасы), Ведда эла (Ведда арнасы) және Веди Канда (Ведда тауы) сияқты жер-су аттары да осыған куәлік етеді. Виджесекераның айтуынша, Ведда галасының халқы мен оның төңірегінде веддалық элементтердің күшті ықпалы байқалады.
A 2024 genetics study using high resolution autosomal and Mitochondrial DNA found that the Veddas were genetically closer to the Santhal, Juang, Irula and Paniya tribes (as well as the Pallar caste) of India, than to the Sinhalese and Sri Lankan Tamils. The study concluded that the Veddas were "a genetically drifted group with limited gene flow from neighbouring Sinhalese and Sri Lankan Tamil populations" and that the maternal Haplogroup M mediated their initial settlement of the island. The Ratnapura District, which is part of the Sabaragamuwa Province, is known to have been inhabited by the Veddas in the distant past. This has been shown by scholars like Nandadeva Wijesekera. The very name Sabaragamuwa is believed to have meant the village of the Sabaras or "forest barbarians". Place names such as Vedda gala (Vedda Rock), Vedda ela (Vedda Canal) and Vedi Kanda (Vedda Mountain) in the Ratnapura District also bear testimony to this. As Wijesekera observes, a strong Vedda element is discernible in the population of Vedda gala and its environs.
Этимология
Ведда этнонимдеріне Вадда, Ведда, Веддха және Ваддо кіреді. "Ведда" атауы дравидтік тілдер тобынан шыққан болуы мүмкін, мысалы тамил тіліндегі "Ведан" сөзі ("аңшы") немесе санскрит тіліндегі "вйадха" ("аңшы") не "веддхр" ("тесіп өтетін") сөздерінен туындаған.
Ethnonyms of Vedda include Vadda, Veddah, Veddha and Vaddo. "Vedda" is either a Dravidian word that stems from the Tamil word Vēdan meaning "hunter", or from Sanskrit vyādha ("hunter") or veddhṛ ("the one who pierces").
Антропология
Веддалар көбінесе Шри-Ланканың түпкілікті халқы ретінде қарастырылады. 2011 жылы өткізілген тіс ерекшеліктері жөніндегі зерттеу, Ведда мен басқа Оңтүстік Азиялықтардың, сондай-ақ батыс Еуразиялық халықтардың арасындағы тығыз байланысты көрсетті. 2012 жылы бас сүйектері туралы жасалған зерттеу, Ведданың басқа Оңтүстік Азиялық халықтармен – мысалы, басқа шри-ланкалықтармен, оңтүстік үндістермен және панджабилермен – жақын туыс екенін, ал Андаман аралдарының тұрғындарынан ерекшеленетінін көрсетті. 2013 жылы Рагхаван және авторлар тобы жүргізген краниометриялық зерттеу, Ведданың Шри-Ланка мен Үндістанның басқа топтарымен, әсіресе сингалы және тамилдермен тығыз байланыста екенін көрсетті, сондай-ақ Оңтүстік Азиялық халықтар мен Еуропа, Таяу Шығыс және Солтүстік Африканың қазіргі халықтары арасындағы терең байланысты анықтады. Рагхаван және авторлар тобының мәліметінше, Ведданың бас сүйегінің ерекшеліктері басқа Оңтүстік Азиялықтарға жақын, ал "Австрало-Меланезиялықтардан" айқын ерекшеленеді. Дегенмен, Рагхаван және авторлар тобы Оңтүстік Азиялықтардың (Ведданы қоса алғанда) және Андамандықтардың бас сүйектерінің ерекшеліктерін атап көрсетіп, бұл генетикалық деректерге қайшы келмейтінін түсіндірді. Олар бұл жарым-жартылай ортақ текті (Батыс Еуразиялық компонент емес, "Оңтүстік Үндінің ата-бабасы" немесе "ASI" деп аталады) және Оңтүстік Азиялықтар мен Андамандықтардың арасындағы генетикалық туыстықты (кейде олар Австрало-Меланезиялықтар деп жіктеледі) көрсетеді. "Андамандықтар мен оңтүстік үндістердің бас сүйектерінің ерекшеліктері Райх және авторлар тобының "Оңтүстік Үндінің ата-бабасы" туралы тұжырымын жоққа шығаруға қажет емес", – деді олар, сондай-ақ, айырмашылықтардың бір бөлігі Оңтүстік Азиялықтардың Андамандықтарға қарағанда жоғары краниометриялық мамандануымен байланысты болуы мүмкін екенін атап өтті.
The Vedda are often seen as the native population of Sri Lanka. A 2011 study on dental characteristics suggested a close relation between Vedda and other South Asians as well as to western Eurasian populations. A 2012 study on crania showed the Vedda to have close affinities with other South Asian populations such as other Sri Lankans, South Indians, and Punjabis and to differ significantly from Andaman islanders. A 2013 craniometric study by Raghavan et al. showed that the Vedda are closely related to other groups in Sri Lanka and India, especially to Sinhalese and Tamils, and also indicated deep relations between South Asian populations and the modern populations of Europe, the Middle East and North Africa. According to Raghavan et al. the cranial characteristics of the Vedda are closest to other South Asians and distinct from "Australo Melanesians". However, Raghavan et al. also, while also noting the distinctiveness of between South Asian (including Vedda) and Andamanese crania, explain that this is not in conflict with genetic evidence showing a partial common ancestry (a non West Eurasian component known as "Ancestral South Indian" or "ASI") and genetic affinity between South Asians and the native Andamanese (who are sometimes classified as Australo Melanesians), stating that "The distinctiveness of Andamanese and southern Indian crania need not challenge the finding by Reich et al. for an "Ancestral South Indian" ancestry shared by southern Indians and Andamanese", and that the differences may be in part due to the greater craniometric specialization of South Asians compared to Andamanese.
Генетика
Қазіргі веддалардың ата-тегі Шри-Ланканың ең ерте тұрғындары болған болуы мүмкін. Олардың келген мерзімі шамамен 40,000–35,000 жыл бұрынға дейін соқты. Олар басқа Оңтүстік Азия және Шри-Ланка халықтарымен генетикалық байланысқа ие, бірақ Шри-Ланканың басқа халықтарынан генетикалық тұрғыдан ерекшеленеді және топ ішіндегі әртүрліліктің жоғары деңгейін көрсетеді. Бұл, генетикалық өзгерістерге ұшыраған шағын топтар ретінде ұзақ тарихымен сәйкес келеді. Шри-Ланка халықтарының аналық (митохондриялық ДНҚ) гаплогруппаларын зерттеуде (ведда, Шри-Ланка тамилдері, Шри-Ланканың үнді тамилдері және сингалылар) веддалардың негізінен U және R гаплогруппаларын тасымалдайтыны және шамамен 17% аналық М гаплогруппасын тасымалдайтыны анықталды. Бұл Шри-Ланканың үнді тамилдерінен және көптеген құрлықтағы үнді тайпалық топтарынан өзгеше, олардың арасында М гаплогруппасы басым. Ведда халқы мен жазық жердегі сингалылардың R гаплогруппасының жиілігі тиісінше 45,33% және 25% құрады. Веддалар басқа Оңтүстік Азиялық топтарға қарағанда сингалыларға жақынырақ екені анықталды. Зерттеуде R және U гаплогруппаларының тармақтарының "веддаларда кең таралғаны, Үндістан субконтинентіндегі ата-бабаларынан шыққан" деген қорытынды жасалды.
Groups ancestral to the modern Veddas were probably the earliest inhabitants of Sri Lanka. Their arrival is dated tentatively to about 40,000–35,000 years ago. They show a relationship with other South Asian and Sri Lankan populations, but are genetically distinguishable from the other peoples of Sri Lanka, and show a high degree of intra group diversity. This is consistent with a long history of existing as small subgroups undergoing significant genetic drift. In one study on maternal (mitochondrial DNA) haplogroups in Sri Lankan populations (the Vedda, Sri Lankan Tamils, Indian Tamils of Sri Lanka, and Sinhalese), the Vedda were found to carry predominantly haplogroups U and R and to carry maternal haplogroup M at about 17%, unlike the Indian Tamils of Sri Lanka and many mainland Indian tribal groups, among which haplogroup M is predominant. The Vedda people and Low country Sinhalese showed frequencies of haplogroup R at 45.33 and 25%, respectively. The Vedda were found to be distinct but closer to Sinhalese than to other South Asian groups. It was determined in the study to be likely that the branches of haplogroups R and U "found to be particularly prevalent in the Vedda, were derived from ancestors on the Indian subcontinent."
Тіл
Веддалардың бастапқы тілі – ведда тілі, оны бүгінде негізінен Дамбананың ішкі веддалары қолданады. Өздерін қатаң түрде веддалар деп танытпайтын жағалау веддалары мен Анурадхапура веддалары сияқты қауымдар да аулау кезінде немесе діни ән-күйлерде ведда тілін қолданады. 1959 жылы жүйелі түрдегі зерттеу жүргізілгенде, бұл тіл Дамбанадан шыққан веддалардың ескі буынына ғана тән екені анықталды. 1990 жылдары өздерін веддалар деп жариялағандар ведда тілінде аз ғана сөздер мен тіркестерді білді, бірақ тілді толыққанды білетін адамдар да болды. Алғашқыда тіл мамандары арасында ведда тілі сингаль тілінің диалектісі ме, әлде тәуелсіз тіл ме деген пікірталас болды. Кейінгі зерттеулер көрсеткендей, ол 10 ғасырда түбіртек тілінен бөлініп, 13 ғасырға қарай сингаль тілінің ықпалымен креол тіліне айналып, тұрақты тәуелсіз тілге айналды. Ведда тілінің түпкі тегі белгісіз, ал сингаль тілі үнді-еуропа тілдерінің үнді-арий тармағына жатады. Фонетикалық тұрғыдан алғанда, ол сингаль тілінен C және J дауыстарының жоғары жиілігімен ерекшеленеді. Бұл айырмашылық жандалмаған жұрнақтардың қосылуымен күшейеді. Ведда тіліндегі сөздер морфологиялық тұрғыдан есімдерге, етістіктерге және өзгермелі сөздерге бөлінеді, ал жанды есімдерде ерекше грамматикалық категориялар бар. Креолдық дәстүріне сәйкес, ол сингаль тілінің көптеген формаларын, мысалы, екінші жақтың жіктеулігі мен теріс мағыналарын қысқартты және жеңілдетті. Сингаль тілінен жаңа сөздерді қабылдаудың орнына, ведда шектеулі сөздік қорынан сөздердің комбинацияларын жасады. Ведда сонымен қатар сингаль тілімен тығыз байланыста болғандықтан, 10-12 ғасырларға дейінгі сингаль тілінің көптеген архаикалық терминдерін сақтап қалды. Ведда тілінде сингаль тілінен туындамайтын бірнеше ерекше сөздер бар. Сол сияқты, сингаль тілі де түпкі ведда тілінен сөздер мен грамматикалық құрылымдарды қабылдап, оны туысқан үнді-арий тілдерінен ерекшелендірді. Ведда сингаль тілінің қалыптасуына субстраттық ықпал етті. Сингаль тілін қабылдаған веддалар елдің оңтүстік-шығыс бөлігінде, әсіресе Ува провинциясындағы Бинтенне аймағында көптеп кездеседі. Солтүстік-Орталық провинциясындағы Анурадхапура ауданында да сингаль тілін қабылдаған веддалар бар. Тағы бір топ, көбінесе Шығыс жағалау веддалары деп аталады, Шығыс провинцияның Баттикалоа мен Тринкомали арасындағы жағалау аймақтарында қоныстанған. Бұл веддалар тамил тілін ана тілі ретінде қабылдады.
The original language of the Veddas is the Vedda language, which today is used primarily by the interior Veddas of Dambana. Communities such as Coast Veddas and Anuradhapura Veddas, who do not identify themselves strictly as Veddas, also use Vedda language for communication during hunting and or for religious chants. When a systematic field study was conducted in 1959, it was determined that the language was confined to the older generation of Veddas from Dambana. In the 1990s, self identifying Veddas knew few words and phrases in the Vedda language, but there were individuals who knew the language comprehensively. Initially, there was considerable debate among linguists as to whether Vedda is a dialect of Sinhala or an independent language. Later studies indicate that it diverged from its parent stock in the 10th century and became a Creole and a stable independent language by the 13th century, under the influence of Sinhala. The parent Vedda language(s) is of unknown genetic origins, while Sinhala is of the Indo Aryan branch of Indo European languages. Phonologically it is distinguished from Sinhala by the higher frequency of palatal sounds C and J. The effect is also heightened by the addition of inanimate suffixes. Vedda language word class is morphologically divided into nouns, verbs and variables with unique gender distinctions in animate nouns. Per its Creole tradition, it has reduced and simplified many forms of Sinhala such as second person pronouns and denotations of negative meanings. Instead of borrowing new words from Sinhala, Vedda created combinations of words from a limited lexical stock. Vedda also maintains many archaic Sinhala terms prior to the 10th to 12th centuries, as a relict of its close contact with Sinhala. Vedda also retains a number of unique words that cannot be derived from Sinhala. Likewise, Sinhala has also borrowed from the original Vedda language, words, and grammatical structures, differentiating it from its related Indo Aryan languages. Vedda has exerted a substratum influence in the formation of Sinhala. Veddas that have adopted Sinhala are found primarily in the southeastern part of the country, especially in the vicinity of Bintenne in Uva Province. There are also Veddas that have adopted Sinhala who live in Anuradhapura District in the North Central Province. Another group, often termed East Coast Veddas, is found in coastal areas of the Eastern Province, between Batticaloa and Trincomalee. These Veddas have adopted Tamil as their mother tongue.
Тіл
Ведда тілінің бастауы лингвистикалық жағынан белгісіз және оқшау тіл саналады. Алғашқы тіл білімі мамандары мен тілді зерттеушілер оны жеке тіл немесе сингаль тілінің диалектісі деп қарастырған. Диалектілік теорияны қолдаған басты ғалым – Вильгельм Гейгер, бірақ ол өзінің бұрынғы пікіріне қайшы келіп, ведда тілін қайта жаңартылған ежелгі тіл деп мәлімдеген. Ведда халқы өз тілін сингаль тілінен өзгеше деп есептейді және оны сингалдардан өзге екендігін анықтау үшін этникалық маркер ретінде пайдаланады.
The parent of Vedda language is of unknown linguistic origin and is considered a language isolate. Early linguists and observers of the language considered it to be either a separate language or a dialect of Sinhala. The chief proponent of the dialect theory was Wilhelm Geiger, but he also contradicted himself by claiming that Vedda was a relexified aboriginal language. Veddas consider the Vedda language to be distinct from Sinhala and use it as an ethnic marker to differentiate them from Sinhalese people.
Дін
Веданың бастапқы діні – анимизм. Сингалдық аймақтағы Веддалар анимизм мен номиналды буддизмнің қоспасын ұстанады; ал тамилдік шығыс жағалаудағы Веддалар анимизм мен номиналды индуизмнің қоспасын, халықтық наным-сенімдердің ықпалымен ұстанады. Ведда дінінің ең ерекше белгісі – қайтыс болған ата-бабаларға табыну, сингал тілінде сөйлейтін Веддалар оларды нэяку деп атайды және аң аулау мен ямс жинау үшін олардан көмек тілейді. Сондай-ақ, Канде Якка сияқты Веддаларға ғана тән ерекше құдайлар бар. Веддалар, аралдағы будда, индус және мұсылман қауымдарымен бірге Катарагамадағы қасиетті кешенге құрмет көрсетеді, бұл 2000 жылдан астам бірге өмір сүру мен сіңісу нәтижесінде пайда болған синкретизмді көрсетеді. Катарагама индус құдайы Сканданың немесе тамил тілінде Муруганның жергілікті тайпалық қыз Валлиге үйленген жері деп есептеледі, Шри-Ланкада Валлинің Ведда болғанына сенеді. Аралдың түкпір-түкпірінде Веддалар мен басқа да қауымдарға қасиетті саналатын көптеген белгісіз киелі орындар бар. Өлім де қарапайым рәсіммен өтеді, әсем жерлеу рәсімі болмайды, қайтыс болған адамның денесі дереу жерленеді.
The original religion of Veddas is animism. The Sinhalized interior Veddahs follow a mix of animism and nominal Buddhism; whereas the Tamilized east coast Veddahs follow a mix of animism and nominal Hinduism with folk influences among anthropologists. One of the most distinctive features of Vedda religion is the worship of dead ancestors, who are called nae yaku among the Sinhala speaking Veddas and are invoked for the game and yams. There are also peculiar deities unique to Veddas, such as Kande Yakka. Veddas, along with the Island's Buddhist, Hindu and Muslim communities, venerate the temple complex situated at Kataragama, showing the syncretism that has evolved over 2,000 years of coexistence and assimilation. Kataragama is supposed to be the site where the Hindu god Skanda or Murugan in Tamil met and married a local tribal girl, Valli, who in Sri Lanka is believed to have been a Vedda. There are a number of less famous shrines across the island which are sacred to the Veddas as well as to other communities. Death, too, is a simple affair without ostentatious funeral ceremonies where the corpse of the deceased is promptly buried.
Жерлеу
Колонияландыру шаралары басталғаннан бері Веддалардың жерлеу салты өзгерді: олар терең қабірлер қазып, мәйітті матаға орап, үстіне жапырақ пен топырақ септі. Веддалар мәйітті жерлеуден бұрын гадумба ағашының (Trema orientalis) тілінген бөліктерінің арасына жатқызатын. Қабір басында үш жартылай ашық кокос және кішкене ағаш будасы, ал қабір табанында бір жартылай ашық және бір тиіспеген кокос қойылды. Кейбір кактус түрлері (паток, Opuntia dillenii немесе O. stricta) қабір басына, ортасына және табанына отырғызылды. Жеке заттары, мысалы, садақ-жебе, бетел қапшығы да бірге көмілді. Бұл практика әрбір қауымда әртүрлі болды. Қайтыс болған адамның бетел қапшығындағы заттар оның өлімінен кейін желінді.
Since the opening of colonization schemes, Vedda burials changed when they dug graves of deep and wrapped the body wrapped cloth and covered it with leaves and earth. The Veddas also laid the body between the scooped out trunks of the gadumba tree (Trema orientalis) before they buried it. At the head of the grave were kept three open coconuts and a small bundle of wood, while at its foot were kept an opened coconut and an untouched coconut. Certain cactus species (pathok, Opuntia dillenii or O. stricta) were planted at the head, the middle and the foot. Personal possessions like the bow and arrow, betel pouch, were also buried. This practice varied by community. The contents of the betel pouch of the deceased were eaten after his death.
Киім-кешек
Соңғы уақыттарға дейін Веддалардың киім-кешегі шектеулі болған. Ерлер үшін ол тек белге баумен байланған шалбардан тұрған, ал әйелдер үшін – кіндіктен тізеге дейін жететін матадан жасалған киім болған. Бірақ қазіргі таңда Веддалардың киімдері көбірек жабық: ерлер белден тізеге дейін жететін қысқа саронг киеді, ал әйелдер Сингал дия-реддасына ұқсас, көкірек сызығынан тізеге дейін жететін киім киеді.
Until fairly recent times, the clothing of the Veddas was limited. In the case of men, it consisted only of a loincloth suspended with a string at the waist, while in the case of women, it was a piece of cloth that extended from the navel to the knees. Today, however, Vedda attire is more covering, men wear a short sarong extending from the waist to the knees, while the women clad themselves in a garment similar to the Sinhala diya redda which extends from the breast line to the knees.
Тіршілік ету
Ведалар бастапқыда аңшы-жинақшылар болған. Олар аң аулау үшін садақ пен жебелерді, балық аулау үшін арпун мен улы өсімдіктерді пайдаланған, сондай-ақ жабайы өсімдіктер, ямс, бал, жемістер мен жаңғақтар жинаған. Көптеген ведалар егіншілікпен де айналысады, көбінесе жабық және күйдірілген егістіктерді пайдаланады, бұл Шри-Ланкада Хена деп аталады. Шығыс жағалау ведалары теңіз балық аулаумен де шұғылданады. Ведалар мол ет тағамдарымен әйгілі. Олар бүйірқазан, қоян, тасбақа, тасбақа, қабылан, жабайы шошқа және жалпы қоңыр маймылдың етін қызығушылықпен жейді. Ведалар тек тамақ үшін ғана өлтіреді және жас немесе жүкті жануарларға зиян келтірмейді. Аң аулаудан алынған ет отбасы мен ру арасында бөліседі. Балық аулау үшін тұнбаның шырыны (Entada scandens) және кактус сүті (daluk kiri) сияқты балық уыттары қолданылады. Веда асханасы да айтуға тұрарлық. Ең танымалдары – ет пен майдың қабаттасқан қабаттарынан тұратын шұжық тәрізді гона перуме, сондай-ақ күзетшінің (талагоя) құйрығы, оның қабырғаларынан алынған маймен толтырылып, көмірде пісірілген гоя тел перуме. Веданың тағы бір деликатесі – балға малынған құрғатылған ет. Ведалар мұндай етті ағаш қуысында, үстінен саз жауып сақтаған. Мұндай дәмді ет аштық кезінде дайын тамақ көзі болып табысқан. Жылдың басында (қаңтар-ақпан) ямс маусымы, ал жылдың ортасында (маусым-шілде) жеміс-жидек пен бал маусымы деп есептеледі, ал аң аулау жыл бойы жүргізіледі. Құрақан (Eleusine coracana) көбінесе өсіріледі. Сондай-ақ жүгері, ямс, лақ және қарбыз да өсіріледі. Ведалар бұрын үңгірлерде және жартастардың төңірегінде тұрған. Бүгінде олар саз балшықтан және сабаннан жасалған шатырлы үйлерде тұрады. Датусенаның (6 ғасыр) тұсында Махавели өзені Минипеде Минипе каналына бұрылды, бұл 47 шақырымға жуық (76 км) ұзын, Яккалардың көмегімен салынған деп айтылады. Махавамса каналын "Яка бэнди ела" деп атайды. Руванвели Сея патша Дутугемуну тұсында (б.з.д. 2 ғасыр) салынған кезде ведалар джунглиден қажетті минералдарды алған. Паракрама Баху Ұлы (12 ғасыр) көтерілісшілерге қарсы соғысында ведаларды барлаушылар ретінде пайдаланған. II Раджасингхе (17 ғасыр) голландтармен шайқаста веда полкіне ие болған. 1817-1818 жылдардағы Кепетипола Дисаве басқарған Ува Велесса көтерілісінде (британдық кезеңде) ведалар да көтерілісшілермен бірге британдық күштерге қарсы соғысқан.
Veddas were originally hunter gatherers. They used bows and arrows to hunt game, harpoons and toxic plants for fishing and gathered wild plants, yams, honey, fruit and nuts. Many Veddas also farm, frequently using slash and burn or swidden cultivation, which is called Hena in Sri Lanka. East Coast Veddas also practice sea fishing. Veddas are famously known for their rich meat diet. Venison and the flesh of rabbit, turtle, tortoise, monitor lizard, wild boar and the common brown monkey are consumed with much relish. The Veddas kill only for food and do not harm young or pregnant animals. Game is commonly shared amongst the family and clan. Fish are caught by employing fish poisons such as the juice of the pus vel (Entada scandens) and daluk kiri (Cactus milk). Vedda culinary fare is also deserving of mention. Amongst the best known are gona perume, which is a sort of sausage containing alternate layers of meat and fat, and goya tel perume, which is the tail of the monitor lizard (talagoya), stuffed with fat obtained from its sides and roasted in embers. Another Vedda delicacy is dried meat preserve soaked in honey. The Veddas used to preserve such meat in the hollow of a tree, enclosing it with clay. Such succulent meat served as a ready food supply in times of scarcity. The early part of the year (January–February) is considered to be the season of yams and mid year (June–July) that of fruit and honey, while hunting is availed of throughout the year. Kurakkan (Eleusine coracana) is cultivated very often. Maize, yams, gourds and melons are also cultivated. The Veddas used to live in caves and rock shelters. Today, they live in huts of wattle, daub and thatch. In the reign of Datusena (6th century CE) the Mahaweli ganga was diverted at Minipe in the Minipe canal nearly 47 mile (76 km) long said to be constructed with help from the Yakkas. The Mahawamsa refers to the canal as Yaka bendi ela. When the Ruwanweli Seya was built in King Dutugemunu's time (2nd century BCE) the Veddas procured the necessary minerals from the jungles. Parakrama Bahu the Great (12th century), in his war against the rebels, employed Veddas as scouts. Rajasinghe II (17th century), in his battle with the Dutch, had a Vedda regiment. In the abortive Uva Welessa revolt of 1817–1818 of the British times, led by Keppetipola Disawe, the Veddas too fought with the rebels against the British forces.
Ағымдағы жағдай
Кейбір байқаушылар веддалардың жоғалып бара жатқанын айтып, олардың ерекше мәдениетінің құлдырауына қайғы білдіреді. Ірі суару жобалары үшін жерді иемдену, орман қоры бойынша үкіметтік шектеулер және азаматтық соғыс веддалардың дәстүрлі өмір салтын бұзды. 1977-1983 жылдар аралығында үдемелі Махавели даму жобасы мен отарлау схемалары аясында шамамен 51468 гектар жер алып гидроэлектр станциясы мен суару жүйесіне айналдырылды. Содан кейін Мадуру Оя ұлттық паркінің құрылуы веддаларды соңғы аң ауру жерлерінен айырды. Дегенмен, веддалардың басқа жергілікті тұрғындармен мәдени ассимиляциясы ұзақ жылдар бойы жүріп келеді. "Ведда" термині Шри-Ланкада тек аңшы-жинаушыларды ғана емес, сонымен қатар көшпенді және ауылдық өмір салтын қабылдаған кез келген адамды білдіру үшін қолданылады, сондықтан бұл этностық емес, қарапайым тұрмыс салтына байланысты қорлау мағынасында қолданылуы мүмкін. Осылайша, уақыт өте келе, ведда емес топтар да осы кең мәдени мағынада веддаларға айналуы мүмкін. Мұндай веддалардың саны кейбір аудандарда артып келеді.
Some observers have said Veddas are disappearing and have lamented the decline of their distinct culture. Land acquisition for mass irrigation projects, government forest reserve restrictions, and the civil war have disrupted traditional Vedda ways of life. Between 1977 and 1983 under the Accelerated Mahaweli Development Project and colonization schemes, approximately 51468 hectares were turned into a gigantic hydroelectric dam irrigation project. Subsequently, the creation of the Maduru Oya National Park deprived the Veddhas their last hunting grounds. However, cultural assimilation of Veddas with other local populations has been going on for a long time. "Vedda" has been used in Sri Lanka to mean not only hunter gatherers but also to refer to any people who adopt an unsettled and rural way of life and thus can be a derogatory term not based on ethnic group. Thus, over time, it is possible for non Vedda groups to become Veddas, in this broad cultural sense. Vedda populations of this kind are increasing in some districts.
Зоологияда
Шри-Ланкаға ендемік жәндіктер туысы, Шри-Ланканың ең көне цивилизацияланған халқына құрмет көрсету мақсатында Ваннияла деп аталды. Шри-Ланканың жылан түрі, Indotyphlops veddae, Ведда халқының құрметіне аталған.
A spider genus endemic to Sri Lanka was named Wanniyala as a dedication to Sri Lanka's oldest civilized people. A species of Sri Lankan snake, Indotyphlops veddae, was named in honor of the Vedda.