Таутон шайқасы: Гүлдер соғысының қаны төгілген күні

Кіріспе

1461 жылы Розалар соғысындағы шайқас

Таутон шайқасы 1461 жылғы 29 наурызда Розалар соғысы барысында Солтүстік Йоркширдегі Таутонның жанында өтті және "ағылшын топырағындағы ең ірі және қанды шайқас" ретінде белгілі бір күмәнді атаққа ие. Пальма жексенбісіндегі қарлы боранында шамамен 50 000 сарбаз арасында он сағатқа созылған шайқаста Йорк әскері Ланкастерлік қарсыластарына үлкен жеңіс одіс етті. Осының нәтижесінде Эдуард IV Ланкастердің Генрих VI-сын тақтан алып, Англия тағына отырды. Генрих VI 1422 жылы тоғыз айлық кезінде әкесі Генрих V-тің орнына отырды, бірақ ол әлсіз, тиімсіз және психикалық денсаулығы нашар болғандықтан, ақсүйектер оны бақылауға алу үшін әртүрлі жоспарлар жасады. 1450 жылдары жағдай оның Бофорт туыстары мен Анжу королевасы Маргарет арасындағы азаматтық соғысқа ұласты. 1460 жылдың қазан айында Парламент Йоркті Генрихтің мұрагері деп жариялаған келісім заңын қабылдады, бірақ королева да, оның Ланкастерлік одақтастары да Уэльс принці Эдуардтың мұрагерлік құқығынан айырылуын қабылдамады. Олар үлкен әскер жинап, желтоқсанда Уэйкфилд шайқасында Йорк пен оның екінші ұлы Эдмундты жеңіп, өлтірді. Лондон қаласының қаржылық қолдауымен Йорк ұлы және мұрагері Эдуард Генрихке қарсы шығып, өзін король деп жариялауға жеткілікті күш жинады. Таутон шайқасы жеңімпаздың Англияны билеу құқығын күшпен бекіту мақсатымен өтті. Шайқас алаңына келген Йорк әскерінің саны аз болды, себебі Норфолк герцогының жасағы әлі келмеген еді. Йорк әскерінің басшысы Лорд Фауконберг жағдайды өзгертіп, садақшыларына күшті желдің артықшылығын пайдаланып, жаудың шегінен асып түсуді бұйырды. Ланкастерлік жебелер Йорк әскерінің қатарына жетпей, бір жақты шабуылға ұшырады, бұл Ланкастерлерді қорғаныс позицияларын тастауға мәжбүр етті. Одан кейін сағаттар бойы созылған қарулы қақтығыс екі тараптың да күшін сарқып жіберді. Норфолк жасағының келуі Йорк әскерін қайта жандандырды, Эдуардтың жігерлендіруімен олар жауын жеңіске бұйыртты. Көптеген Ланкастерлер қашқанда қаза тапты, кейбіреулері тапталды, ал басқалары бірнеше күн бойы қанмен қызыл ағып жатқан өзендерде суға батты. Сондай-ақ, бірнеше жоғары лауазымды тұтқындар өлім жазасына кесілді. Бұл шайқастың нәтижесінде Ланкастер әулетінің күші күрт төмендеді. Генрих елден қашып кетті, ал оның көптеген сенімді серіктері қаза тапты немесе эмиграцияға кетті, бұл Англияны басқаруға жаңа король Эдуард IV-ке мүмкіндік берді. 1929 жылы оқиғаны еске алу үшін шайқас алаңына Таутон кресі орнатылды. Осыдан кейін көп жылдар өткен соң, аймақта шайқасқа байланысты әртүрлі археологиялық жәдігерлер мен жаппай қабірлер табылған.

The Battle of Towton took place on 29 March 1461 during the Wars of the Roses, near Towton in North Yorkshire, and "has the dubious distinction of being probably the largest and bloodiest battle on English soil". Fought for ten hours between an estimated 50,000 soldiers in a snowstorm on Palm Sunday, the Yorkist army achieved a decisive victory over their Lancastrian opponents. As a result, Edward IV deposed the Lancastrian Henry VI and secured the English throne. Henry VI succeeded his father Henry V when he was nine months old in 1422, but was a weak, ineffectual and mentally unsound ruler, which encouraged the nobles to scheme for control over him. The situation deteriorated in the 1450s into a civil war between his Beaufort relatives and Queen Margaret of Anjou on one side, with those of his cousin Richard, Duke of York, on the other. In October 1460, Parliament passed the Act of Accord naming York as Henry's successor, but neither the queen nor her Lancastrian allies would accept the disinheritance of her son, Edward of Westminster, Prince of Wales. They raised a large army, which defeated and killed York and his second son Edmund at Wakefield in December. Financed by the City of London, York's son and heir, Edward, found enough backing to denounce Henry and declare himself king. The Battle of Towton was to affirm the victor's right through force of arms to rule over England. On reaching the battlefield, the Yorkists found themselves heavily outnumbered, since part of their force under the Duke of Norfolk had yet to arrive. The Yorkist leader Lord Fauconberg turned the tables by ordering his archers to take advantage of the strong wind to outrange their enemies. The one sided missile exchange, with Lancastrian arrows falling short of the Yorkist ranks, provoked the Lancastrians into abandoning their defensive positions. The ensuing hand to hand combat lasted hours, exhausting the combatants. The arrival of Norfolk's men reinvigorated the Yorkists and, encouraged by Edward, they routed their foes. Many Lancastrians were killed while fleeing; some trampled one another and others drowned in the rivers, which are said to have run red with blood for several days. Several high ranking prisoners were also executed. The strength of the House of Lancaster was severely reduced as a result of this battle. Henry fled the country and many of his most powerful followers were dead or in exile after the engagement, leaving a new king, Edward IV, to rule England. In 1929 the Towton Cross was erected on the battlefield to commemorate the event. Various archaeological remains and mass graves related to the battle have been found in the area centuries after the engagement.

Орнату

1461 жылы Англияда Розалар соғысының алтыншы жылы болды, бұл Йорк және Ланкастер үйлерінің арасындағы Англия тағы үшін болған азамат соғыстарының сериясы. Ланкастерлер Англияның биліктегі королі Генрих VI-ны қолдады, ол әлсіз және шешім қабылдауға кешігіп, уақыт-уақытымен ақылдан адасатын еді. Йоркшілердің көшбасшысы бастапқыда Ричард, Йорк герцогы болды, ол корольдің жақын тұрған аристократтардың, әсіресе оның туыстары Бофорт отбасының үстемдігіне наразылық білдірді. Екі тараптың да ықпалды қолдаушыларының арасындағы бәсекелестік Йорктің Генрихтің жақындарын биліктен ығыстыру әрекетіне соғыс тудырды. 1460 жылы Нортгемптон шайқасында Генрихті тұтқындағаннан кейін, корольдік қаннан шыққан герцог таққа өзінің құқығын жариялады. Йорктің ең жақын қолдаушыларының өзі әулетке қол сұғуға құлық танытпады; ақсүйектер көпшілік дауыспен келісім шартын қабылдады, онда герцог пен оның мұрагерлері Генрихтің өлімінен кейін таққа отырады деп шешті. Англия королевасы Анжулық Маргарет өзінің ұлы Вестминстердің Эдуардына туғаннан берген құқығынан айыратын келісімді қабылдауға бас тартты. Ол Нортгемптондағы йоркшілдердің жеңісінен кейін Шотландияға қашып, әскер жинап, өзінің ізбасарларына Англия арқылы оңтүстікке қарай жүріп тонауға рұхсат беретінін уәде етті. Оның Ланкастерлік қолдаушылары Англияның солтүстігінде де жиналып, оның келуіне дайындалды. Йорк әскерімен осы қауіпке қарсы аттанды, бірақ Уэйкфилд шайқасында тұзаққа түсіп, қаза тапты. Герцог пен оның екінші ұлы, Ратланд графы Эдмунд Ланкастерлер тарапынан бас кесіліп, олардың бастары Йорк қаласының қақпасы Миклегейт бардың үстіне тігілді. Йорк әулетінің басшылығы герцогтің мұрагері Эдуардқа өтті. Уэйкфилдте жеңіске жеткендерге Маргарет әскері қосылып, оңтүстікке қарай жүріп, жол бойындағы елді мекендерді тонады. Олар Генриді Сент-Олбанстың екінші шайқасында Уорик графы Ричард Невиллдің йоркшіл әскерін жеңгеннен кейін азат етіп, Лондонға қарай тонауды жалғастырды. Лондон қаласы Генри мен Маргаретке қақпаларын ашудан бас тартты, өйткені олар тоналып кетеді деп қорқады. Ланкастер әскерінің азық-түлігі жетіспеді және оны толықтыруға лайықты құралдары болмады. Маргарет Ричард Йорктің үлкен ұлы, Март графы Эдуард және оның әскері Херефордширдегі Мортимердің кресті шайқасында жеңіске жетіп, Лондонға қарай келе жатқанын білгенде, Ланкастерлерді Йоркке қайтарды. Уорвик пен оның әскерінің қалдықтары Сент-Олбанстан Эдуардтың адамдарына қосылуға аттанды және йоркистерді Лондонға қарсы алды. Генридің бақылауынан айырылғаннан кейін йоркистер патшаға және оның Ланкастерлік ізбасарларына қарсы көтерілісін жалғастыру үшін себеп іздеді. 4 наурызда Уорвик жас йоркшіл басшыны король Эдуард IV деп жариялады. Бұл жариялау Ричард Йорктің бұрынғы талабынан гөрі көбірек қабылдауға ие болды, өйткені Эдуардтың әкесінің таққа отыруына қарсы болған бірнеше ақсүйектер Ланкастердің әрекеттерін заңмен бекітілген келісімге опасыздық деп қарады. Елде енді екі патша болды - бұл жағдай, әсіресе Эдуардтың ресми түрде таққа отыруы мүмкін болса, жалғасуына жол берілмеді. Эдуард Генриден бас тартқан Ланкастердің кез келген қолдаушысына рақымшылық жасады. Бұл қадам қарапайым халықты өз жағына тарту үшін жасалды; оның ұсынысы бай Ланкастерлерге (көбінесе дворяндарға) қатысты емес. Жас патша өзінің ізбасарларын шақырып, олардың Йоркке қарай жүріп, отбасының қаласын қайтарып алуы және Генриді қарулы күшпен ресми түрде орнынан түсіруі керектігін бұйырды. Йорк әскері үш бағыт бойынша қозғалды. Уорвиктің ағасы лорд Фауконберг Эдуард басқарған негізгі топқа жол ашу үшін топты басқарды. Норфолк герцогы шығысқа әскер жинап, Эдуардқа соғыстан бұрын қосылуға жіберілді. Уорвиктің тобы негізгі топтың батысына, Мидленд арқылы, адамдарды жинап, жолға шықты. 28 наурызда йоркшіл әскердің жетекші элементтері Аир өзенін кесіп өтетін Феррибридждегі өткелдің қалдықтарына тап болды. Олар көпірді қайта тұрғызатын кезде, Лорд Клиффорд бастаған 500-ге жуық Ланкастердің тобы оларға шабуыл жасап, жолға шығарды. Кездесу туралы білген Эдуард негізгі йоркшіл әскерді көпірге алып барды және ауыр шайқасқа мәжбүр болды: йоркшілдердің саны басым болғанымен, тар көпір бөтелкеге айналып, оларды Клиффордтың адамдарына тең жағдайда қарсы тұруға мәжбүр етті. Эдуард Фонберг пен оның аттыларын Каслфордтағы өзенді өтпеге жіберді, оны Генрих, Нортумберленд графы күзетуі керек болған, бірақ ол кешігіп келді, сол кезде йоркшілдер өткелден өтіп, Феррибридждегі Ланкастерлерге шабуыл жасауға дайындалып жатты. Ланкастерлер шегінді, бірақ олар Динтинг Дейлге дейін қуылды, онда олардың барлығы қаза тапты, Клиффорд жұлынға тиген жебеден қаза тапты. Дұшпан күштерінен аймақты тазартып, йоркшілдер көпірді жөндеп, түнеу үшін Шербурн-ин-Элметке бет алды. Ланкастер әскері Тадкастерге, Таутоннан шамамен 2 миль (3 км) солтүстікке қарай, лагерь құрды. Таң атқанда екі қарсы әскер қараңғы аспан мен күшті жел астында лагерьді тастап кетті. Бұл Палм жексенбісі болғанымен, христиандар үшін қасиетті күн, әскерлер шайқасқа дайындалды және кейбір құжаттар осы шайқасты Палм жексенбісі алаңындағы шайқас деп атады, бірақ бұл атау кеңінен танылмады. Халық пікірі шайқасты Таутон ауылының атымен атауды ұсынды, өйткені ол жақын жерде орналасқан және аймақтағы ең маңызды жер еді.

In 1461 England was in the sixth year of the Wars of the Roses, a series of civil wars between the houses of York and Lancaster over the English throne. The Lancastrians backed the reigning King of England, Henry VI, a weak and indecisive man who suffered from intermittent bouts of madness. The leader of the Yorkists was initially Richard, Duke of York, who resented the dominance of a small number of aristocrats favoured by the king, principally his close relatives, the Beaufort family. Fuelled by rivalries between influential supporters of both factions, York's attempts to displace Henry's favourites from power led to war. After capturing Henry at the Battle of Northampton in 1460, the duke, who was of royal blood, issued his claim to the throne. Even York's closest supporters among the nobility were reluctant to usurp the dynasty; the nobles passed by a majority vote the Act of Accord, which ruled that the duke and his heirs would succeed to the throne upon Henry's death. The Queen of England, Margaret of Anjou, refused to accept an arrangement that deprived her son—Edward of Westminster—of his birthright. She had fled to Scotland after the Yorkist victory at Northampton; there she began raising an army, promising her followers the freedom to plunder on the march south through England. Her Lancastrian supporters also mustered in the north of England, preparing for her arrival. York marched with his army to meet this threat but he was lured into a trap at the Battle of Wakefield and killed. The duke and his second son, Edmund, Earl of Rutland, were decapitated by the Lancastrians and their heads were impaled on spikes atop the Micklegate Bar, a gatehouse of the city of York. The leadership of the House of York passed to the duke's heir, Edward. The victors of Wakefield were joined by Margaret's army and marched south, plundering settlements along the way. They liberated Henry after defeating the Yorkist army of Richard Neville, Earl of Warwick, in the Second Battle of St Albans and continued pillaging on their way to London. The city of London refused to open its gates to Henry and Margaret for fear of being looted. The Lancastrian army was short of supplies and had no adequate means to replenish them. When Margaret learned that Richard of York's eldest son, Edward, Earl of March, and his army had won the Battle of Mortimer's Cross in Herefordshire and were marching towards London, she withdrew the Lancastrians to York. Warwick and the remnants of his army marched from St Albans to join Edward's men and the Yorkists were welcomed into London. Having lost custody of Henry, the Yorkists needed a justification to continue the rebellion against the king and his Lancastrian followers. On 4 March Warwick proclaimed the young Yorkist leader as King Edward IV. The proclamation gained greater acceptance than Richard of York's earlier claim, as several nobles opposed to letting Edward's father ascend the throne viewed the Lancastrian actions as a betrayal of the legally established Accord. The country now had two kings—a situation that could not be allowed to persist, especially if Edward were to be formally crowned. Edward offered an amnesty to any Lancastrian supporter who renounced Henry. The move was intended to win over the commoners; his offer did not extend to wealthy Lancastrians (mostly the nobles). The young king summoned and ordered his followers to march towards York to take back his family's city and to depose Henry formally through force of arms. The Yorkist army moved along three routes. Warwick's uncle, Lord Fauconberg, led a group to clear the way to York for the main body, which was led by Edward. The Duke of Norfolk was sent east to raise forces and rejoin Edward before the battle. Warwick's group moved to the west of the main body, through the Midlands, gathering men as they went. On 28 March, the leading elements of the Yorkist army came upon the remains of the crossing in Ferrybridge crossing the River Aire. They were rebuilding the bridge when they were attacked and routed by a band of about 500 Lancastrians, led by Lord Clifford. Learning of the encounter, Edward led the main Yorkist army to the bridge and was forced into a gruelling battle: although the Yorkists were superior in numbers, the narrow bridge was a bottleneck, forcing them to confront Clifford's men on equal terms. Edward sent Fauconberg and his horsemen to ford the river at Castleford, which should have been guarded by Henry, Earl of Northumberland, but he arrived late, by which time the Yorkists had crossed the ford and were heading to attack the Lancastrians at Ferrybridge from the flank. The Lancastrians retreated but were chased to Dinting Dale, where they were all killed, Clifford being slain by an arrow to his throat. Having cleared the vicinity of enemy forces, the Yorkists repaired the bridge and pressed onwards to camp overnight at Sherburn in Elmet. The Lancastrian army marched to Tadcaster, about 2 mile (3 km) north of Towton, and made camp. As dawn broke the two rival armies struck camp under dark skies and strong winds. Although it was Palm Sunday, a day of holy significance to Christians, the forces prepared for battle and a few documents named the engagement the Battle of Palme Sonday Felde but the name did not gain wide acceptance. Popular opinion favoured naming the battle after the village of Towton because of its proximity and it being the most prominent in the area.

Күш құрамы

Тоутонға жиналған әскерлер сол кездегі ең ірі әскерлердің бірі болды. Заманагөй дереккөздер (мысалы, Григорийдің жылнамасы) әр тараптан жүздеген мың сарбаз болғанын мәлімдейді. Бұл көрсеткіштер шамадан тыс екендігі айтылады, ал қазіргі тарихшылар олардың жалпы саны 50,000–65,000 шамасында болғанын, сол кездегі ағылшын халқының бірін-екі пайызын құрағанын санайды. 1996 және 2003 жылдар аралығында жаппай қабірлерден табылған 50 қаңқаның талдауы көрсеткендей, олардың көпшілігі 24-30 жас аралығында болған және олардың көптегені бұрынғы шайқастардың қатысушылары еді. Генрихтің дене және психикалық осалдығы Ланкастер тарапы үшін үлкен кемшілік болды, сондықтан ол Маргаретпен бірге Йорк қаласында қалды. Ал 18 жастағы Эдуард, қаруда биік бойлы және әсерлі көрініс тудырып, жетекшілікке шықты: оның батыл шабуылға ұмтылуы осы шайқаста Йорктердің әрекет жоспарын анықтады. Оның қатысуы мен мысалы Йорктердің ұзақ және қажырлы күресте бірігіп қалуына өте маңызды болды. Ағылшын пэрлерінің шамамен үштен бірі шайқаста күресті; сегізі Йорк әскерімен, ал Ланкастерлерде кем дегенде он тоғыз болды. Басқа Йорк басшыларының ішінде Уорвик шайқаста болған жоқ, өйткені ол Феррибриджде аяғына жарақат алған. Норфолк қатысуға тым ескі болды, ал оның жасағына Уолтер Блунт пен Роберт Хорн басшылық етті; бұл оның сенімсіз одақтас саналғанын ескерсек, тиімді болуы мүмкін. Эдуард Уорвиктің інісі, лорд Фауконбергке көп сенді, ол ағылшын-француз соғыстарының ардагері еді және замандастары оның әскери шеберлігіне жоғары баға берді. Ол бұл қабілетін Кале гарнизонына басшылық ету, Каналдағы теңіз қарақшылығына жетекшілік ету және Нортгемптондағы Йорк авангардына басшылық ету сияқты түрлі рөлдерде көрсетті. Ланкастерлердің аға генералы Генри Бофорт, Сомерсет герцогы болды, ол тәжірибелі қолбасшы, Уэйкфилд пен Сент-Олбанстағы жеңістерімен танымал, бірақ басқалар бұл жеңістердің сэр Эндрю Троллоптың еңбегі екенін айтады. Троллоп өте тәжірибелі және сақ қолбасшы болды, ол 1459 жылы Лудфорд көпірінде Ланкастерлерге өткенге дейін Каледе Уорвикке қызмет еткен. Басқа да көрнекті Ланкастер басшыларына Эксетер герцогы Генри Холланд, сондай-ақ солтүстік ақсүйектері – Нортумберленд графы, Лорд де Рос және Лорд Дейкр кірді. Ланкастердің тағы бір жетекшісі Лорд Клиффорд Феррибриджде тамағына тиген жебеден қаза тапты.

The armies gathered at Towton were among the largest at the time. Contemporary sources (like Gregory's Chronicle) claimed that the soldiers on each side numbered in the hundreds of thousands. These figures are thought to be exaggerated, and modern historians believe that a combined figure of 50,000–65,000 is more likely, between one and two per cent of the English population at the time. An analysis of 50 skeletons found in mass graves between 1996 and 2003 showed most were 24 to 30 years old and many were veterans of previous engagements. Henry's physical and mental frailty was a major weakness for the Lancastrian cause, and he remained in York with Margaret. In contrast the 18 year old Edward was a tall and imposing sight in armour and led from the front: his preference for bold offensive tactics determined the Yorkist plan of action for this engagement. His presence and example were crucial to ensuring the Yorkists held together through the long and exhausting struggle. Approximately three quarters of English peers fought in the battle; eight were with the Yorkist army, whereas the Lancastrians had at least nineteen. Of the other Yorkist leaders, Warwick was absent from the battle, having suffered a leg wound at Ferrybridge. Norfolk was too old to participate and his contingent was commanded by Walter Blount and Robert Horne; this may have been an advantage, since he was regarded as an unpredictable ally. Edward relied heavily on Warwick's uncle, Lord Fauconberg, a veteran of the Anglo French wars, highly regarded by contemporaries for his military skills. He demonstrated this in a wide range of roles, having captained the Calais garrison, led naval piracy expeditions in the Channel, and commanded the Yorkist vanguard at Northampton. The senior Lancastrian general was Henry Beaufort, Duke of Somerset, an experienced leader credited with victories at Wakefield and St Albans, although others suggest they were due to Sir Andrew Trollope. Trollope was an extremely experienced and astute commander, who served under Warwick in Calais, before defecting to the Lancastrians at Ludford Bridge in 1459. Other notable Lancastrian leaders included Henry Holland, Duke of Exeter, and northern magnates the Earl of Northumberland, Lord de Ros and Lord Dacre. Another leading Lancastrian, Lord Clifford, had been killed by an arrow in the throat at Ferrybridge.

Қатысу

Тарихи дереккөздер шайқастың егжей-тегжейлі сипаттамасын бермейді және әскерлердің нақты орналасуын көрсетпейді. Мұндай бастапқы мәліметтердің жеткіліксіздігі салдарынан ертедегі тарихшылар Холлдың хроникасын оқиғадан 70 жыл өткен соң жазылғандығына және оның ақпарат көзіне қатысты күмәндерге қарамастан, негізгі дереккөз ретінде қабылдауға мәжбүр болды. Бургундиялық хронист Жан де Ваурин (1398 – 1474 ж. шамамен) заманауи дереккөз болғанмен, оның хроникасы тек 1891 жылдан бастап ғана қолжетімді болды, ал ондағы бірнеше қателер сол кездегі тарихшыларды оны пайдаланудан алдыртты. Шайқастың кейінгі реконструкциялары Холлдың нұсқасына негізделді, бірақ басқа дереккөздерден алынған ұсақ-түйек мәліметтермен толықтырылды. Шайқас Сакстон (оңтүстікке қарай) және Таутон (солтүстікке қарай) ауылдары арасындағы жазықта болды. Аймақ кең жазықтармен, шағын жолдармен және әскерлерді маневрлеуге қолайлы ауыл шаруашылығы жерлерімен сипатталды. Аймақтан екі жол өтті: Тоутонды Англия астанасымен байланыстыратын Ескі Лондон жолы және Сакстон мен Таутон арасындағы тікелей жол. Кок Бек өзені солтүстіктен батысқа қарай иіліп, жазықтың айналасын өтеді. Жазықты Towton Dale бөліп өтеді, ол батыстан басталып, шығыста Солтүстік Акреске дейін созылады. Орман алқаптары өзен бойында шашырап жатыр; Реншоу Вудс жазықтың солтүстік-батыс жағындағы өзеннің бойын жабады, ал Таутон Дейлдің оңтүстігінде Касл Хилл Вуд жазықтың батыс жағындағы өзен иілісінде өседі. Осы орманның солтүстік-шығысындағы аймақ шайқастан кейін Қанды шалғын деп аталды. Грэвет пен әскери энтузиаст Тревор Джеймс Холсоллдың пікірінше, Сомерсеттің осы жазықта Йорк әскерімен кездесу шешімі дұрыс болды. Тоутонның алдындағы жерді қорғау Йорк қаласына жаудың шабуылын, олар Лондон-Таутон жолымен немесе батыстағы ескі римдік жолмен келсе де, тоқтатуға мүмкіндік берер еді. Ланкастерлер аңғардың солтүстік жағында орналасты, оны "қорғау орқашасы" ретінде пайдаланды; алайда, олардың позициясының кемшілігі – аңғардың оңтүстік биіктігінен әрі көре алмауы болды. Ланкастердің қанаттары батпақтармен қоршалған, ал оң қанатын Кок Бек өзенінің тік жағалауларымен нығайтты. Олардың орналасу аймағының ені ұзын майдан құруға мүмкіндік бермеді, бұл Ланкастерлердің сандық артықшылығын пайдалану мүмкіндігінен айырды. Вауриннің баяндамасы Сомерсеттің Касл Хилл Вудқа найзалы атты әскер күшін жасыруға бұйрық бергенін, олар шайқаста қолайлы сәтте Йорктердің сол қанатына шабуыл жасауға дайын тұрғанын көрсетеді. Йорк әскері Ланкастерлердің орналасуын аяқтағаннан кейін пайда болды. Сарбаздар қатарынан қатарға тұрып, қар бастағанда қарсыластарына қарама-қарсы орналасты. Эдуардтың әскері сандар жағынан кем болды, ал Норфолк әскері оларға қосылу үшін әлі келмеген еді. Йорктердің алғы шебіне Лорд Фауконберг басшылық етті. Холл Джон Вэнлок пен Джон Динхэмді және басқаларын Йорктердің артқы шебінің командирлері деп атайды. Дереккөздерде Сомерсет герцогы, Троллоп, Нортумберленд графы және Эксетер герцогы Ланкастер әскерінің командирлері ретінде көрсетілген, бірақ олардың әрқайсысына қандай бөлімдері тағайындалғаны туралы бірлігі жоқ.

Very few historical sources give detailed accounts of the battle and they do not describe the exact deployments of the armies. The paucity of such primary sources led early historians to adopt Hall's chronicle as their main resource for the engagement, despite its authorship 70 years after the event and questions over the origin of his information. The Burgundian chronicler Jean de Waurin (c. 1398 – c. 1474) was a more contemporary source, but his chronicle was made available to the public only from 1891, and several mistakes in it discouraged historians at that time from using it. Later reconstructions of the battle were based on Hall's version, supplemented by minor details from other sources. The battle took place on a plateau between the villages of Saxton (to the south) and Towton (to the north). The region was agricultural land, with plenty of wide open areas and small roads on which to manoeuvre the armies. Two roads ran through the area: the Old London Road, which connected Towton to the English capital, and a direct road between Saxton and Towton. The steeply banked Cock Beck flowed in an S shaped course around the plateau from the north to west. The plateau was bisected by the Towton Dale, which ran from the west and extended into the North Acres in the east. Woodlands were scattered along the beck; Renshaw Woods lined the river on the north western side of the plateau, and south of Towton Dale, Castle Hill Wood grew on the west side of the plateau at a bend in the beck. The area to the north east of this forest would be known as Bloody Meadow after the battle. According to Gravett and fellow military enthusiast Trevor James Halsall, Somerset's decision to engage the Yorkist army on this plateau was sound. Defending the ground just before Towton would block any enemy advance towards the city of York, whether they moved along the London–Towton road or an old Roman road to the west. The Lancastrians deployed on the north side of the dale, using the valley as a "protective ditch"; the disadvantage of this position was that they could not see beyond the southern ridge of the dale. The Lancastrian flanks were protected by marshes; their right was further secured by the steep banks of the Cock Beck. The width of their deployment area did not allow for a longer front line, depriving the Lancastrians of the opportunity to use their numerical superiority. Waurin's account gave rise to the suggestion that Somerset ordered a force of mounted spearmen to conceal itself in Castle Hill Wood, ready to charge into the Yorkist left flank at an opportune time in battle. The Yorkists appeared as the Lancastrians finished deployment. Line after line of soldiers crested the southern ridge of the dale and formed up in ranks opposite their enemies as snow began to fall. Edward's army was outnumbered and Norfolk's troops had yet to arrive to join them. The Yorkist vanguard was commanded by Lord Fauconberg. Hall names John Wenlock and John Dinham and others as commanders of the Yorkist rearguard. Sources variously mention the Duke of Somerset, Trollope, the Earl of Northumberland and the Duke of Exeter as the commanders of the Lancastrian host, but show little agreement as to which portion of the host each of them was assigned.

Ұрысу

Сомерсет қарсыластарын күтіп тұрып, олардың өзіне шабуыл жасауына рұқсат бергендіктен, шайқастың бастамасын йоркистер жасады. Фауконберг желдің бағытын және күшін байқап, барлық йоркшіл садақшыларды алға қадам басып, ұзын садақтарының стандартты ең жоғары қашықтығына сәйкес жебелерін атуға бұйырды. Жел арқасында йоркшілердің зымырандары әдеттегіден гөрі алысқа ұшып, төбедегі сарбаздардың қатарына терең енді. Ланкастер садақшыларының жауабы тиімсіз болды, себебі қатты жел олардың бетіне қар шашыратып жіберді. Олар қашықтықты дұрыс бағалай алмай, нысананы таңдау қиын болды, ал жебелері йоркшілердің қатарына жетпеді. Фауконберг бір залптан кейін адамдарын шегінуге бұйырды, осылайша жарақат алудан сақтады. Ланкастерлер нәтижесін көре алмағандықтан, көптеген жебелерін пайдаланып бітіргенше атып, йоркшілердің алдында қалың, тікенді кілем қалдырды. Ланкастерлер жебелерін тастауын тоқтатқан соң, Фауконберг өз садақшыларына қайтадан оқ ату үшін алға жылжуға бұйрық берді. Олар оқ-дәрілерін сарқып болғаннан кейін, йоркшілер өздерінің алдындағы жерден жауларының атып жіберген жебелерін жинап алып, оқ атуды жалғастырды. Тиімді жауап бере алмай, шабуылға ұшыраған Ланкастер әскері өз позициясынан йоркшілерге қарсы жақын шайқасқа түсу үшін шықты. Йоркшіл садақшылар ерлердің алға жылғанын көрген соң, бірнеше залп атып, сосын қарулы адамдардың қатарына шегініп, Ланкастер шабуылына кедергі келтіру үшін мыңдаған жебелерді жерде қалдырды. Йоркшілер Ланкастер шабуылын қабылдау үшін қатарын қайта құрғанда, олардың сол жақ фланкі Ваурин есімді тарихшы айтқандай, Касл-Хилл Вудтан келген атты әскерлердің шабуылына ұшырады. Йоркшілердің сол жақ қанаты дүркіреп, бірнеше сарбаз қашуға басты. Эдвард жағдайды түзету үшін сол жақ қанатқа жетекшілік етуге мәжбүр болды. Ол шайқасқа араласып, жақтастарын ынталандырған арқылы, көптеген адамдар өз орнында тұруға шабыс тартты. Әскерлер шайқасып, садақшылар жақын аралықтан сарбаздардың қатарына жебе атты. Ланкастерлер үздіксіз жаңа күштерді шайқасқа жіберіп отырды, бірақ сандық артықшылығы бар болғанымен, йоркшіл әскері біртіндеп жер беруге және оңтүстік жотаға қарай шегінуге мәжбүр болды. Грейвет Ланкастердің сол жағының қалған бөліміне қарағанда импульсі аз болғанын, соғыс желісін бұрып, батыс жағын Сакстонға қарай еңкейтінін ойлады. Англия мұрасы атты тарихи ескерткіштерді сақтаумен айналысатын мемлекеттік органның зерттеуіне сәйкес, шайқас үш сағатқа созылды. Норфолк әскері келгенге дейін нәтиже белгісіз болды. Норфолк контингенті Ескі Лондон жолымен жоғалып, тау жотасын басып өткенге дейін көзден жасырын қалды, содан кейін Ланкастердің сол жақ фланкіне шабуыл жасады. Ланкастерлер қарсы тұруын жалғастырды, бірақ басымдық йоркшілерге ауысты. Күн батқан кезде Ланкастер қатары бұзылып, шағын топтар өмірін сақтап қашуға асықты. Англияның Генрих VII-нің жылнамашысы Полидор Вергилий бұл шайқас барлығы 10 сағатқа созғанын айтты.

As Somerset was content to stand and let his foes come to him, the opening move of the battle was made by the Yorkists. Noticing the direction and strength of the wind, Fauconberg ordered all Yorkist archers to step forward and unleash a volley of their arrows from what would be the standard maximum range of their longbows. With the wind behind them, the Yorkist missiles travelled farther than usual, plunging deep into the masses of soldiers on the hill slope. The response from the Lancastrian archers was ineffective as the heavy wind blew snow in their faces. They found it difficult to judge the range and pick out their targets and their arrows fell short of the Yorkist ranks; Fauconberg had ordered his men to retreat after loosing one volley, thus avoiding any casualties. Unable to observe their results, the Lancastrians loosed their arrows until most had been used, leaving a thick, prickly carpet in the ground in front of the Yorkists. After the Lancastrians had ceased loosing their arrows, Fauconberg ordered his archers to step forward again to shoot. When they had exhausted their ammunition, the Yorkists plucked arrows off the ground in front of them—arrows loosed by their foes—and continued shooting. Coming under attack without any effective response of its own, the Lancastrian army moved from its position to engage the Yorkists in close combat. Seeing the advancing mass of men, the Yorkist archers shot a few more volleys before retreating behind their ranks of men at arms, leaving thousands of arrows in the ground to hinder the Lancastrian attack. As the Yorkists reformed their ranks to receive the Lancastrian charge, their left flank came under attack by the horsemen from Castle Hill Wood mentioned by Waurin. The Yorkist left wing fell into disarray and several men started to flee. Edward had to take command of the left wing to save the situation. By engaging in the fight and encouraging his followers, his example inspired many to stand their ground. The armies clashed and archers shot into the mass of men at short range. The Lancastrians continuously threw fresher men into the fray and gradually the numerically inferior Yorkist army was forced to give ground and retreat up the southern ridge. Gravett thought that the Lancastrian left had less momentum than the rest of its formation, skewing the line of battle such that its western end tilted towards Saxton. The fighting continued for three hours, according to research by English Heritage, a government body in charge of conservation of historic sites. It was indecisive until the arrival of Norfolk's men. Marching up the Old London Road, Norfolk's contingent was hidden from view until they crested the ridge and attacked the Lancastrian left flank. The Lancastrians continued to give fight but the advantage had shifted to the Yorkists. By the end of the day, the Lancastrian line had broken up, as small groups of men began fleeing for their lives. Polydore Vergil, chronicler for Henry VII of England, said combat lasted for a total of 10 hours.

Жолға шығару

Шаршаған ланкастерлер жылдам жүгіру үшін кезек-кезек тізілген қалқандарын мен қаруларын тастады. Мұндай қорғаныссыз олар йоркшілердің шабуылына әлдеқайда осал болды. Норфолк әскерлері әлдеқайда жаңа және жылдам болды. Кейін "Қанды шалғын" деп аталатын жерге қашып бара жатқанда, көптеген ланкастерлер арт жағынан шабуылдап өлтірілді немесе олар берілгеннен кейін де өлтірілді. Шайқас алдында екі тарап та ешкімге аяушылық танытпау бұйрығын берді, ал йоркшілер ұзақ, қиын шайқастан кейін ешкімді кешіруге мүкіндік бермейтіндей көңілде болды. Троллоп сияқты ланкастерлердің бірнешеуінің басына үлкен сыйлық белгіленді. Григорийдің жылнамасында 42 рыцарь тұтқынға алынғаннан кейін өлтірілгені жазылған. ХХ ғасырдың соңындағы археологиялық зерттеулер шайқастың соңғы сәттеріне жарық түсірді. 1996 жылы Таутон ауылындағы құрылыс алаңында жұмыс істегендер бірнеше жаппай қабірді тапты, археологтар бұл қабірде 1461 жылғы шайқаста немесе одан кейін өлтірілген адамдардың қалдықтары бар деп санайды. Денелердің жоғарғы бөлігінде ауыр жарақаттар болды, қолдары мен бас сүйектері жарылып, сынықтар болған. "Таутон 25" деп белгіленген бір мысалдың бас сүйегінің алдыңғы бөлігі екіге бөлінген: қару оның бетін кесіп, сүйекті жарып тастаған терең жара қалдырған. Бас сүйегінің тағы бір терең жарасы бар, ол арт жағынан пышақпен жасалған көлденең кесу. Ланкастерлер шайқастағы қақтығыстан гөрі қашу кезінде көбірек әскерін жоғалтты. Кок Бек өзенінен өтіп бара жатқандар ағысқа ілігіп, суға батып кетті. Артынан асығып келе жатқан жолдастары олардың үстінен басып, йоркшілерден қашу үшін суға итеріп жіберді. Ланкастерлер өзеннің арғы жағына өтуге тырысқанда йоркшіл садақшылар биікке көтеріліп, оларға жебелерін атып жатты. Өлгендер жинала бастады, ал жылнамаларда ланкастерлердің ақырында осы денелерден жасалған "көпірлер" арқылы қашқандары айтылады. Қуу Кок Бекке қарағанда үлкен Уорф өзенінің арғы жағына қарай солтүстікке қарай жалғасты. Өзендегі көпір адамдардың көптігінен құлап, көптеген адамдар суға батып, өзеннен өтуге тырысты. Тедкастер мен Йорк қалаларында жасырынғандарды іздеп тауып, өлтірді. 1461 жылғы 4 сәуірде жарияланған хабарламада шайқаста 28 000 адам қаза тапқаны туралы кеңінен таралған мәлімет келтірілген, Шарль Росс және басқа да тарихшылар бұл санды әсірелеу деп санайды. Бұл сан Едуард пен Солсбери епискобы Ричард Бичэмптің хаттарында келтірілген, ол рыцарьлардың өлгендерінің санын бағалау бойынша жасалған. Милан герцогтігінің елшісі мен саудагерінің хаттары бұл санды йоркшілер үшін 8 000, ланкастерлер үшін 20 000 деп бөлді; ал епископтар Николас О'Фланаган (Эльфин) мен Франческо Коппини 800-ден астам йоркшінің өлгенін хабарлады. Басқа да заманауи деректер 30 000-нан 38 000-ға дейін жоғары сандарды келтірді, Холл нақты 36 776 санын атады. Бір ерекшелік – "Анналес rerum anglicarum", онда ланкастерлердің 9 000 қаза тапқаны айтылған, Росс пен Вулф бұл бағалауды сенімдірек деп тапты. Жақындағы деректерді және археологиялық дәлелдерді талдау, Таутон туралы есептер Феррибридж және Динтингдейл шайқастарының есептерімен біріктірілгенін болжайды, соның салдарынан жалпы қаза болғандардың саны 2 800–3 800 аралығында. Ланкастер аристократиясы ауыр шығынға ұшырады. Нортумберленд графы, Веллс, Маули және Дейк лордтары, сэр Эндрю Троллоп шайқаста қаза тапты, ал Девон және Уилтшир графтары кейін тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Лорд Дейк "бүр ағашында" (жергілікті атау - есекжан) отырған садақшыдан өлтірілген дегенді айтады. Керісінше, йоркшілер Таутон шайқасында тек бір ғана ақсүйек мүшесін, Хорнды жоғалтты.

The tired Lancastrians flung off their helmets and armour to run faster. Without such protection, they were much more vulnerable to the attacks of the Yorkists. Norfolk's troops were much fresher and faster. Fleeing across what would later become known as Bloody Meadow, many Lancastrians were cut down from behind or were slain after they had surrendered. Before the battle, both sides had issued the order to give no quarter and the Yorkists were in no mood to spare anyone after the long, gruelling fight. A number of Lancastrians, such as Trollope, also had substantial bounties on their heads. Gregory's chronicle stated 42 knights were killed after they were taken prisoner. Archaeological findings in the late 20th century shed light on the final moments of the battle. In 1996 workmen at a construction site in the village of Towton uncovered a mass grave, which archaeologists believed to contain the remains of men who were slain during or after the battle in 1461. The bodies showed severe injuries to their upper torsos; arms and skulls were cracked or shattered. One exhumed specimen, known as Towton 25, had the front of his skull bisected: a weapon had slashed across his face, cutting a deep wound that split the bone. The skull was also pierced by another deep wound, a horizontal cut from a blade across the back. The Lancastrians lost more troops in their rout than from the battlefield. Men struggling across the Cock Beck were dragged down by currents and drowned. Those floundering were stepped on and pushed under water by their comrades behind them as they rushed to get away from the Yorkists. As the Lancastrians struggled across the beck Yorkist archers rode to high vantage points and shot arrows at them. The dead began to pile up and the chronicles state that the Lancastrians eventually fled across these "bridges" of bodies. The chase continued northwards across the River Wharfe, which was larger than Cock Beck. A bridge over the river collapsed under the flood of men and many drowned trying to cross. Those who hid in Tadcaster and York were hunted down and killed. A newsletter dated 4 April 1461 reported a widely circulated figure of 28,000 casualties in the battle, which Charles Ross and other historians believe was exaggerated. The number was taken from the heralds' estimate of the dead and appeared in letters from Edward and the Bishop of Salisbury, Richard Beauchamp. Letters from an ambassador and a merchant from the duchy of Milan broke this number down into 8,000 dead for the Yorkists and 20,000 for the Lancastrians; in contrast, bishops Nicholas O'Flanagan (Elphin) and Francesco Coppini reported only 800 dead Yorkists. Other contemporary sources gave higher numbers, ranging from 30,000 to 38,000; Hall quoted an exact figure of 36,776. An exception was the Annales rerum anglicarum, which stated the Lancastrians had 9,000 casualties, an estimate Ross and Wolffe found to be more believable. A more recent analysis of the sources and archaeological evidence, which posits that accounts of Towton were combined with those of the actions of Ferrybridge and Dintingdale, suggests total casualty figures in the range 2,800–3,800. The Lancastrian nobility sustained heavy losses. The Earl of Northumberland, lords Welles, Mauley and Dacre, and Sir Andrew Trollope fell in battle, while the earls of Devon and Wiltshire were afterwards taken and executed. Lord Dacre was said to have been killed by an archer who was perched in a "bur tree" (a local term for an elder). In contrast, the Yorkists lost only one notable member of the gentry, Horne, at Towton.

Салдары

Әскерінің жеңілгенін естіген Генрих әйелі мен ұлымен бірге Шотландияға қашып кетті. Кейіннен оларға Сомерсет, Рос, Эксетер және шайқастан қашып үлкерген Ланкастер ақсүйектері қосылды. Таутон шайқасы Англиядағы Ланкастер әулетінің күшін күрт әлсіретті; олардың сарайдағы күштің тіректері (Нортумберленд, Клиффорд, Рос және Дэйкр) қаза тапты немесе елден қашып кетті, соның нәтижесінде әулеттің Англияның солтүстігіндегі үстемдігі аяқталды. Эдуард осы жағдайды одан әрі пайдаланып, 14 Ланкастер теңін сатқын деп жариялады. Жүзден астам (шамамен 96) Ланкастерлік, шынжырлы рыцарь шенінен төменгілер де айыпталып, мүліктерінен айырылды: олардың 24-і парламент мүшелері еді. Жаңа патша өзінің ісіне жауларын бағындыруды артық көрді; ол айыптаған ақсүйектер шайқаста қаза тапқан немесе оған бағынудан бас тартқандар еді. Осы ақсүйектердің бір бөлігінің иеліктері коронаға қосылды, ал қалғандары отбасыларының қамқорлығында қалды. Эдуард өзінің билігіне мойынсұнғандардың көптегенін кешірді. Генрих Шотландияда ұлымен болып жүргенімен, шайқас ел басшылығына қатысты дауларды (келісім шартынан бастап) аяқтады. Англия халқына енді бір ғана нағыз патша бар екені жеткізілді: ол – Эдуард. Ол елдегі билігін нығайтуға, халықтың көңілін табуға және қалған Ланкастер жақтастарының бүліктерін басуға күш салды. Ол көптеген қолдаушыларын рыцарь атағына ие етті және бірнеше ақсүйектерін жұртына көтерді; Фонберг Кент графы атанды. Уорвик шайқастан кейін Эдуардтың билігінен пайда тапты. Ол Нортумберленд пен Клиффордтың иеліктерінің бір бөлігін алды және «патшаның солтүстіктегі өкілі және Англия адмиралы» болып тағайындалды. Эдуард оған билік пен байлыққа толы көптеген лауазымдар берді, графтың ықпалы мен байлығын одан әрі арттырды. 1464 жылға қарай Йоркшылдар «Англияның солтүстігіндегі Ланкастердің барлық тиімді қарсылығын жойды». Эдуардтың билігі 1470 жылға дейін үздіксіз болды; сол кезде Уорвикпен қарым-қатынасы осыншалық деңгейге төмендеді, граф Ланкастерге кетіп, Эдуардты Англиядан қашуға мәжбүр етті, Генриді таққа қайта орнатты. Йорк билігінің үзілісі қысқа ғана болды, өйткені Эдуард 1471 жылы Барнет шайқасында Уорвикті және оның Ланкастерлік жасақтарын жеңгеннен кейін тағын қайтарып алды.

On receiving news of his army's defeat, Henry fled into exile in Scotland with his wife and son. They were later joined by Somerset, Ros, Exeter, and the few Lancastrian nobles who escaped from the battlefield. The Battle of Towton severely reduced the power of the House of Lancaster in England; the linchpins of their power at court (Northumberland, Clifford, Ros, and Dacre) had either died or fled the country, ending the house's domination over the north of England. Edward further exploited the situation, naming 14 Lancastrian peers as traitors. Approximately 96 Lancastrians of the rank of knight and below were also attainted: 24 of them members of parliament. The new king preferred winning over his enemies to his cause; the nobles he attainted either died in the battle or had refused to submit to him. The estates of a few of these nobles were confiscated by the crown but the rest were untouched, remaining in the care of their families. Edward also pardoned many of those he attainted after they submitted to his rule. Although Henry was at large in Scotland with his son, the battle put an end (for the time being) to disputes over the country's state of leadership since the Act of Accord. The English people were assured that there was now one true king; Edward. He turned his attention to consolidating his rule over the country, winning over the people and putting down the rebellions raised by the few remaining Lancastrian diehards. He knighted several of his supporters and elevated several of his gentry supporters to the peerage; Fauconberg was made the Earl of Kent. Warwick benefited from Edward's rule after the battle. He received parts of Northumberland's and Clifford's holdings, and was made "the king's lieutenant in the North and admiral of England." Edward bestowed on him many offices of power and wealth, further enhancing the earl's considerable influence and riches. By 1464, the Yorkists had "wiped out all effective Lancastrian resistance in the north of England." Edward's reign was not interrupted until 1470; by then, his relationship with Warwick had deteriorated to such an extent that the earl defected to the Lancastrians and forced Edward to flee England, restoring Henry to the throne. The interruption of Yorkist rule was brief, as Edward regained his throne after defeating Warwick and his Lancastrian cohorts at the Battle of Barnet in 1471.

Мұра

Өлім-жітімнің нақты санын анықтау қиын болды: денелер көшірілді немесе шаруалар тыңайтқыш ретінде пайдаланды, ал мәйіттер жерлеуден бұрын көбінесе киімдерінен және бұзылмайтын заттарынан айырылды. Дегенмен, кейбіреулері кейіннен олардың қабірлерінің үстіне ғимараттар салынғанда аман қалды; алғашқысы 1996 жылы табылды және қазба жұмыстары қазірге дейін шайқастан 50-ден астам қаңқаны ашты. Олардың жарақаттарын талдау бұл жарыстың қатыгездігін көрсетеді, соның ішінде өлімнен кейінгі ауыр дене мүшелерінің қирауы. 15 ғасырдың құжаттары кейбір қаза тапқандардың Сакстондағы зираттарда қайта жерленгенін және 1484 жылы Ричард III осы мақсатта салынған шағын шіркеуді растайды. 1485 жылы Босворт шайқасында оның қаза болуы ғимараттың ешқашан аяқталмағанын және ақырында құлап кеткенін білдірді. 1929 жылы шағын шіркеуден алынған тастар Таутон кресін, сондай-ақ Лорд Дейкрі кресі деп белгілі кресті жасау үшін пайдаланылды, ол шайқаста қаза тапқандарды еске алады. Лорд Дейк Сакстондағы Барлық Әулиелер шіркеуінде жерленді және оның қабірі 19 ғасырдың соңында жақсы күйде сақталғаны туралы хабарланды, бірақ оның бірнеше панельдері тозып кеткен. Дакренің өлтірушісі жебені содан атқан деген аңызға ие ағаш 19 ғасырдың соңына қарай кесілді. 2010 жылы Ұлыбританияда табылған ең ерте қол атыс қаруларының фрагменттері шайқас алаңында табылды. Розалар соғысы және шайқасқа қатысты жалпы көзқарастарды Шекспир қалыптастырды және ғасырлар бойы сақталды. Алайда, 21 ғасырдың басында шайқас халықтың санасында бұрынғыдай маңызды болмады. Журналистер Таутон шайқасы мен оның маңызы туралы адамдардың білмейтініне өкініш білдірді. English Heritage мәлімдемесіне сәйкес, бұл шайқас "зор маңызға ие болды": ол Англияда өткен ең ірі шайқастардың бірі болды және бір патшалық әулетінің орнына екіншісінің келуіне әкелді. Хилл басқа пікір білдірді. Ол жылнамашылардың айтқан өлім санына таң қалғанмен, бұл шайқас ағылшын халқының өмірінде революциялық өзгерістер әкелмеді деп сенді. Таутон шайқасы бұрын Уорвикширдегі Тайсо ауылында сақталған дәстүрмен байланысты болды. Бірнеше ғасыр бойы жергілікті шаруа жыл сайын Тайсоның Қызыл Аты суретін сүртіп, жерді жалға алу шартының бір бөлігі ретінде сақтап келді. Дәстүрдің шығу тегі нақты анықталмағанмен, жергілікті тұрғындар бұл Уорвик графының қарапайым сарбаздармен бірге тұрып, күресуге деген шешімін көрсету үшін атын өлтіруінің естелігі ретінде жасалғанын айтты. Бұл дәстүр 1798 жылы ағылшын үкіметі жүзеге асырған Инклозур актілері арқасында, ат суреті орналасқан жалпы жер жеке меншікке айналған кезде тоқтатылды. 20 ғасырдың басында бұл әдіс қайта жаңғыртылды, бірақ кейіннен тоқтатылды.

Obtaining an accurate figure for casualties has been complicated: remains were either moved or used by farmers as fertiliser, and corpses were generally stripped of clothing and non perishable items before burial. However some survived when later buildings were constructed over their graves; the first were uncovered in 1996 and excavations have so far uncovered more than 50 skeletons from the battle. An analysis of their injuries shows the brutality of the contest, including extensive post mortem mutilations. 15th century documents confirm some casualties were reburied in graveyards at Saxton and a chapel constructed for the purpose by Richard III in 1484. His death at the Battle of Bosworth in 1485 meant the building was never completed and eventually collapsed. In 1929 stones allegedly from the chapel were used to create the Towton Cross, also known as Lord Dacre's Cross, which commemorates those who died in the battle. Lord Dacre was buried at the church of All Saints in Saxton and his tomb was reported in the late 19th century to be well maintained, although several of its panels had been weathered away. The tree from which Dacre's killer was supposed to have shot his arrow had been cut down by the late 19th century. In 2010 fragments from what are some of the earliest known handguns found in Britain were discovered on the battlefield. Views of the Wars of the Roses in general and of the battle as a charnel house were formed by Shakespeare and endured for centuries. However at the start of the 21st century the battle was no longer prominent in the public consciousness. Journalists lamented that people were ignorant of the Battle of Towton and of its significance. According to English Heritage the battle was of the "greatest importance": it was one of the largest, if not the largest, fought in England and resulted in the replacement of one royal dynasty by another. Hill expressed a different opinion. Although impressed with the casualty figures touted by the chroniclers, he believed the battle brought no monumental changes to the lives of the English people. The Battle of Towton was associated with a tradition previously upheld in the village of Tysoe, Warwickshire. For several centuries a local farmer had scoured a hill figure, the Red Horse of Tysoe, each year, as part of the terms of his land tenancy. Although the origins of the tradition have never been conclusively identified, it was locally said this was done to commemorate the Earl of Warwick's inspirational deed of slaying his horse to show his resolve to stand and fight with the common soldiers. The tradition died in 1798 when the Inclosure Acts implemented by the English government redesignated the common land on which the equine figure was located as private property. The scouring was revived during the early 20th century but has since stopped.