Кіріспе

Led Zeppelin IV деп аталатын ағылшын рок-тобының атаусыз төртінші студиялық альбомы 1971 жылдың 8 қарашасында Atlantic Records компаниясы тарапынан шығарылды. Топтың гитаршысы Джимми Пейдж продюсерлік еткен бұл альбом 1970 жылдың желтоқсаны мен 1971 жылдың ақпаны аралығында, көбінесе Headley Grange ауылдық үйінде жазылды. Альбомда топтың ең танымал жазбасы, сегіз минуттық "Stairway to Heaven" әні бар. Бейресми жазу ортасы топқа шабыт берді, оларға әртүрлі материалдарды сынап көруге және әртүрлі стильдерде әндер жасауға мүмкіндік берді. Топтың алдыңғы альбомы Led Zeppelin III (1970) сыншылар тарапынан жақсы бағаланбағаннан кейін, олар төртінші альбомының ресми түрде атаусыз болып, мұқабасында топ мүшелерінің әрқайсысы таңдаған төрт символмен белгіленетінін, ал аты мен басқа да мәліметтері болмайтынын шешті. Алдыңғы екі альбомнан айырмашылығы, бұл жолы топқа қонақ музыканттар да қосылды: әнші Сэнди Денни "The Battle of Evermore" әніне, ал пианист Иан Стюарт "Rock and Roll" әніне қатысты. Алдыңғы альбомдардағыдай, материалдың көп бөлігін топтың өзі жазса, бір ән Мемфис Миннидің "When the Levee Breaks" блюз әнінің хард-рок стиліндегі қайта жөңделуі болды. Альбом бірден сыншылардың жоғары бағасын алып, коммерциялық сәттілікке жетті және Led Zeppelin-нің ең көп сатылған альбомы атанды, бүкіл әлем бойынша 37 миллионнан астам данасы сатылды. Ол АҚШ-та және барлық уақыттағы ең көп сатылған альбомдардың бірі, ал сыншылар оны әрдайым барлық уақыттағы ең ұлы альбомдар тізімінде жоғары орынға қояды.

Жазу және жазу

1970 жылдың қазан айында "Led Zeppelin III" альбомы жарық көргеннен кейін, топ тікелей өнер көрсетуден үзіліс жасап, жаңа альбомды жазуға ден қойды. Олар барлық тур ұсыныстарын, тіпті Жаңа жылдық кешті теледидардан көрсету туралы ұсынысты да қабылдамады. Жаңа материал жазу үшін Уэльстің Сноудония аймағындағы Брон Ир Аур шағын үйіне оралды. Альбомды жазу сессиясы 1970 жылдың 5 желтоқсанында Лондонның Базинг-стриттегі Island Records студиясында "Black Dog" әнін жазумен басталды. Топ Мик Джаггердің Старгроувс үйін жазу орны ретінде қарастырды, бірақ ол тым қымбатқа түсетінін шешті. Кейін олар келесі айда Англияның Гэмпшир графтығындағы Headley Grange шағын үйіне көшіп, Rolling Stones Mobile Studio және инженер Энди Джонстың қызметін пайдаланды, ал Rolling Stones тобынан Иэн Стюарт көмектесті. Джонс бұрын "Sticky Fingers" жобасымен жұмыс істеген және мобильді студияны ұсынған болатын. Кейін гитарист және продюсер Джимми Пейдж еске алды: "Бізге шай ішуге, бақта серуендеуге және қажетті жұмысты істеуге мүмкіндік беретін жағдай қажет болды". Headley Grange-дегі осы ыңғайлы және атмосфералық орта топқа қосымша артықшылықтар берді, себебі олар спонтанды орындауларды дереу жаза алды, ал кейбір тректер бірлескен джем сессияларынан туындады. Бас-гитарист және клавишник Джон Пол Джонс бар немесе демалыс орындары болмағанын еске алды, бірақ бұл топты музыкаға назар аударуға көмектесті. Негізгі тректер жазылғаннан кейін, топ ақпан айында Island Studios-та қосымша дыбыстар қосты. Топ бес күн Island студиясында болды, содан кейін Пейдж көп тректік жазбаларды 9 ақпанда Энди Джонстың ұсынысы бойынша Лос-Анджелестегі Sunset Sound студиясына микстеуге жіберді, 1971 жылдың сәуірінде шығару жоспарымен. Плант әнде оқиғаларды баяндайтын баяндаушы рөлін ойнады, ал Денни қала жаршысының рөлін сомдады, ол халықты білдірді. "Stairway to Heaven" әнінің көп бөлігі Пейдж жазған, ал аккордтар тізбегі Басинг-стрит студиясында жазу басталған кезде дайын болған. Әннің сөздерін Плант Headley Grange-де жазды, ол "ешнәрсе бермей, барлығын алған" әйел туралы. Әннің соңғы нұсқасы Headley Grange сессиясынан кейін Island Studios-та жазылды. Негізгі сүйемелдеу трегінде Бонэм барабанда, Джонс электропианинода, ал Пейдж акустикалық гитарада орындады. Топтың барлық мүшелері аранжировкаға үлес қосты, мысалы, Джонс кіріспеде флейта ойнады, ал Бонэм шығарманың ортасында ерекше барабанмен кірді. Пейдж Джефф Бектан алған Fender Telecaster гитарасында гитара солосын орындады, ол топтың алғашқы альбомында және алғашқы концерттерінде оның негізгі гитарасы болған. Ол солоның үш нұсқасын жазып, альбомға ең жақсысын таңдады. Ән альбомдағы ең керемет трек деп саналды және FM радиостанцияларында жиі ойнатылды, бірақ топ оны жеке сингл ретінде шығару туралы барлық ұсыныстарға қарсылық көрсетті. Ол 1971 жылдан бастап топтың тікелей концерттерінің орталық бөлігіне айналды. Студиялық жазбадағы акустикалық, электр және он екі саптық гитара арасындағы өзгерістерді қайталау үшін Пейдж ән кезінде Gibson EDS 1275 екі мойынды гитарасын ойнады.

Екінші жағы

"Misty Mountain Hop" Headley Grange-де жазылды және Джонс электр пианинода орындады. Плант әннің мәтінін студенттер мен полиция арасындағы есірткіге байланысты жанжалды шешу туралы жазды. Атауы Дж.Р.Р.Толкиннің "Хоббит" кітабынан алынған. Кейін Плант бұл әнді жекелеген гастрольдерде орындады. "Four Sticks" әнінің атауы Бонхамның төрт барабан таяқшасымен орындаған барабан ырғағынан туындады, ал Джонс аналогты синтезаторда ойнады. Бұл тректі жазу альбомдағы басқа материалдарға қарағанда қиын болды, көптеген дубльдар қажет болды. Ол 1971 жылдың басында сирек тікелей эфирде орындалды. 1972 жылы ән Бомбей симфониялық оркестрімен қайта жазылды. Бұл нұсқа 1982 жылғы Coda альбомының қайта шығарылған басылымында бар. Ән 1994 жылы Пейдж пен Планттың No Quarter: Jimmy Page and Robert Plant Unledded альбомы үшін қайта өңделді. "Going to California" – тыныш акустикалық ән. Оны Пейдж мен Плант Калифорниядағы жер сілкінісі және тамаша әйелді табу туралы жазған. Музыкаға Джони Митчелл шабыттандырды, оның екеуі де жанкүйерлері болды. Трек бастапқыда "Guide To California" деп аталды; соңғы атау Лос-Анджелеске альбомды микстейінге жіберу сапарынан алынған. "When the Levee Breaks" – Мемфис Минни мен Канзас Джо Маккойдың 1929 жылы жазған блюз әнінен алынған. Трек Бонхамның жеке барабан ойнауымен басталады, ол Headley Grange фойесінде екі Beyerdynamic M 160 микрофоны арқылы жазылды, олар бір қабатқа ілінді; осы микрофондардан шыққан сигнал лимитерге жіберілді. Сондай-ақ, Binson Echorec кешіктіру эффекті қолданылды. Пейдж бұл тректі ертерек жазуға тырысқанын, бірақ оның жатық естілмейтінін еске алды. Фойенің ерекше орналасуы барабан дыбысы үшін керемет атмосфераны жасады. Бұл кіріспе кейіннен 1980-ші жылдары хип-хоп музыкасында кеңінен үлгі ретінде пайдаланылды. Пейдж пен Плант 1995 жылы No Quarter: Jimmy Page and Robert Plant Unledded турнесінде бұл әнді орындады.

Басқа әндер

Сессия кезінде жазылған тағы үш ән – "Down by the Seaside", "Night Flight" және "Boogie with Stu" (Стюарт пианинода ойнаған) – төрт жыл өткен соң "Physical Graffiti" қос альбомына қосылды. "No Quarter" әнінің бастапқы нұсқасы да осы сессияларда жазылған.

Атау

1970 жылдың соңында Led Zeppelin III альбомына жылы емес, тіпті шатастыратын және кейде теріске шығаратын сыннан кейін, Пейдж келесі Led Zeppelin альбомының атауы болмайтынын, оның орнына ішкі қаптамасында және пластинка таңбасында төрт қолмен салынған символдар болады деп шешті. Әрбір символды сол топ мүшесі өзі таңдады. Пластинка компаниясы бұл идеяға қарсы болды, бірақ топ өз ұстанымын сақтап, шешіміне келіспейінше мастерленген таспаларды беруден бас тартты. Пейдж альбомның қаптамасында жазбаша ақпарат болмауы баспасөз агентінің берген кеңесіне қайшы екенін айтты, ол бір жылдық үзілістен кейін жазбалар мен гастрольдерден тыс қалғаннан кейін бұл "кәсіби өлімге" тең болады деді. Албомды ресми атаусыз шығару оны дәйім анықтауды қиындатты. Көбінесе Led Zeppelin IV деп аталса да, Atlantic Records каталогтарында Four Symbols және The Fourth Album аттары қолданылды. Сондай-ақ, ол ZoSo (Пейдж символымен жазылғандай), Атауы жоқ және Руналар деп те аталды. Пейдж сұхбаттарында альбомды жиі "төртінші альбом" және "Led Zeppelin IV" деп атайды, ал Плант оны "төртінші альбом, басқаша ештеңе емес" деп санайды. Алғашқы LP-нің алдыңғы және артқы жағында мәтін жоқ, сондай-ақ омыртқасында каталог нөмірі де жоқ.

Қақпағы

Атаудың орнына Пейдж әрбір мүшеге мұқабаға жеке эмблема таңдау мүмкіндігін берді. Алғашқыда бір символ туралы ойлаған ол, кейіннен төрт символ болуы мүмкін деген шешімге келді, оларды топтың әр мүшесі өздігінен таңдады. Символ кейде "ZoSo" деп аталады, бірақ Пейдж бұл сөз емес екенін түсіндірді. Джонстың символы Рудольф Кохтың "Белгілер кітабынан" алынған. Ол сенімді және қабілетті адамды бейнелейді. Бонамның символы – үш бір-бірімен байланысқан (Боромеялық) сақина, барабаншы оны да сол кітаптан таңдады. Ол ана, әке және баланың үштігін көрсетеді, сонымен қатар болат және қару-жарақ өндіруші Krupp компаниясының логотипіне де ұқсайды, ал кері бұрылғанда Ballantine сырасының логотипін еске түсіреді. Планттың шеңбер ішіндегі қауырсын символы – оның жеке дизайны, ол шамамен Му өркениетінің белгісіне негізделген. Бесінші, кішкентай символ, қонақ әнші Сэнди Деннидің "The Battle of Evermore" әніне қосқан үлесін көрсетеді; үш теңбұрышты үшбұрыштан тұратын бұл фигура LP-нің ішкі мұқабасында жұлдызша ретінде пайда болады. Led Zeppelin тобының 1971 жылдың қысында Ұлыбритания бойынша гастрольдік сапарында, альбом жарық көргеннен кейін, символдар топтың сахналық жабдықтарында көрінді: Пейдждің күшейткіштерінің бірінде, Бонамның бас барабанында, Джонстың Rhodes пианиносының қаптамасында және Планттың PA шкафының жанында. Келесі турларда тек Пейдж мен Бонамның символдары сақталды. Альбомның алдыңғы жағындағы, арқасында таяқтарды көтеріп келе жатқан қарт адамның суреті 19 ғасырдың соңындағы сурет, ол Редингтегі антикварлық дүкеннен Плант сатып алған. Альбомдағы пәтерлер блогы – Бирмингемнің Ледивуд ауданындағы Солсбери Тауэр. Пейдж төртінші альбомның мұқабасы Led Zeppelin III альбомында көрінген қала мен ел арасындағы қарама-қайшылықты көрсетуге және адамдар Жерді қорғауға тиіс екенін еске салуға арналған деді. Альбомның мұқабасы 2010 жылдың қаңтар айында Royal Mail таңдаған "Классикалық Альбом Мұқабалары" пошта маркалары жинағына енген 10 суреттің бірі болды. Альбомның ішкі бетіндегі "The Hermit" атты иллюстрацияны Баррингтон Кольби салған (альбом мұқабасында Баррингтон Кольби MOM ретінде көрсетілген), ол Rider–Waite таро карталары жинағындағы сол аттас картаның дизайнымен шабыттандырылған. Бұл кейіпкерді кейін Пейдж Led Zeppelin концерттік фильмі "The Song Remains the Same" (1976) фильмінде бейнеледі. Ішкі сурет сондай-ақ жартылай немесе өзгеретін жарық деп те аталады. Альбомның ішкі мұқабасына басылған "Stairway to Heaven" әнінің мәтініне қолданылған шрифт Пейджтің еңбегі болды. Ол оны 19 ғасырдың соңында жарық көрген "The Studio" атты өнер және қолөнер журналынан тапты. Ол бұл әріптерді қызықты деп санап, біреуге бүкіл әліпби жасауды тапсырды.

Шығару

Альбом Atlantic лейблы арқылы 1971 жылдың 8 қарашасында жарық көрді. Ол альбом облогындағы жеке символдарды көрсеткен тизерлік жарнамалар сериясы арқылы насихатталды. Альбом Ұлыбритания хит-парадіне 10-орыннан кірді, келесі аптада 1-орынға көтеріліп, барлығы 90 апта тізімде болды. АҚШ-та бұл Led Zeppelin-нің ең көп сатылған альбомы болды, бірақ Billboard альбомдық тізімінде көшбасшы бола алмады, Sly and the Family Stone-ның "There's a Riot Goin' On" және Carole King-тің "Music" альбомдарынан кейін 2-орынға жетті. "Қорытындысында", - деп жазады Льюис, - "Zeppelin-нің төртінші альбомы олардың каталогындағы ең ұзақ сатылған және олардың мансабындағы ең сәтті, сыншылар тарапынан жоғары бағаланған туынды болды". Бір кезде ол барлық уақыттағы ең көп сатылған бес альбомның бірі деп есептелді. 2021 жылғы мәліметтер бойынша, Американың дискілік индустрия қауымдастығы (RIAA) бойынша АҚШ-та 24x платиналық сертификатқа ие болған бесінші альбом болып табылады. Альбом 1970-ші жылдарда бірнеше рет қайта шығарылды, соның ішінде 1978 жылы лаванда түсті винил және 1988 жылы жинақталған топтама. Ол алғаш рет 1980-ші жылдары CD форматында жарық көрді. Пейдж 1990 жылы инженер Джордж Мариномен бірге каталогты жаңарту мақсатында альбомды қайта өңдеді, ал бірнеше трек сол жылы шыққан Led Zeppelin Remasters және Led Zeppelin Boxed Set жинақтарына енді. Барлық қайта өңделген тректер The Complete Studio Recordings альбомында қайта басылды, ал альбом 1994 жылы жеке CD форматында қайта шығарылды. Led Zeppelin IV альбомының қайта өңделген нұсқасы 2014 жылдың 27 қазанында Houses of the Holy альбомымен бірге қайта жарық көрді. Қайта шығарылым алты форматта қол жетімді: стандартты CD, екі дискілі делюкс нұсқасы, стандартты LP, екі LP-ден тұратын делюкс нұсқасы, екі CD және екі LP-ден тұратын супер делюкс нұсқасы (қатаң мұқабалы кітаппен) және жоғары сапалы 24 бит/96 кГц цифрлық жүктемелер. Делюкс және супер делюкс нұсқаларында бонус материалдары бар. Қайта шығарылымға бонус дискісінің облогы ретінде түпнұсқа альбом облогының теріс түсті нұсқасы қосалды. Альбомның қайта өңделген нұсқасы сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, соның ішінде Rolling Stone журналы Пейджтің қайта өңдеуін "көрнекті" деп атады.

Сыни қабылдау

Led Zeppelin IV сыншылардан зор мақтау алды. Rolling Stone журналының сол кездегі шолуында Ленни Кей оны топтың "ең тұрақты жақсы" альбомы деп атап, әндердің әртүрлілігін жоғары бағалады: "сегіз тректен ешқайсысы бірін-бірі басып кетпейді, бірден тым көп нәрсені жасауға тырыспайды". Billboard журналы оны "қуатты альбом" деп сипаттап, топтың бұрынғы үш альбомының коммерциялық сәттілігіне ие болуы мүмкін екенін айтты. Роберт Кристагау бастапқыда The Village Voice журналында Led Zeppelin IV туралы жылы пікір білдіргенімен, кейін оны "хэви-роктың" шедеврі деп атады. Топтың ортағасырлық идеяларының шектеулі екенін мойындағанмен, ол альбомның оларды ән жазудағы шыңына жеткізгенін сенді және оны "Led Zeppelin-нің түпкілікті және, демек, хэви-металл альбомы" деп санады. AllMusic үшін жазған ретроспективті шолуда Стивен Томас Эрлевин альбомды "тек Led Zeppelin-ді ғана емес, 70-ші жылдардағы хард-роктың дыбысы мен стилін анықтаған" деп бағалады, сонымен қатар ол "хэви-металл, фолк, таза рок-н-ролл және блюзді қамтиды" деді. BBC Music-тің Дэрил Ислиа альбомның топты әлемдік деңгейде танымал еткенін және үшінші альбомның фольклорлық элементтерін екінші альбомның хард-рок стилімен үйлестіргенін айтты, ал Consequence of Sound журналынан Кэтрин Флинн мен Джулиан Ринг оның дебюттік альбомының блюз-рок элементтерін, сондай-ақ екінші және үшінші альбомдарының басқа стильдерін ұсынғанын атап өтті. Led Zeppelin-нің Rock and Roll Hall of Fame биографиясында альбом "фолк пен хард-рок бағыттарының толыққанды үйлесімі" деп сипатталды. PopMatters журналисі AJ Рамирес оны ең ұлы хэви-металл альбомдарының бірі деп санады, ал Чак Эдди 1991 жылы жарық көрген "Stairway to Hell: The 500 Best Heavy Metal Albums in the Universe" кітабында оны барлық уақыттағы ең жақсы металл альбомы деп атады. Рок зерттеушісі Мейблен Джонстың сөзіне göre, Led Zeppelin IV, әсіресе "Stairway to Heaven" 1970-ші жылдардың басындағы контрмәдениет тенденцияларында хэви-металлдың орнын көрсетті, өйткені альбом "хиппи мистикасынан кейінгі мифологиялық ойлар мен хард-рокты біріктірді". Стивен Хайден 2018 жылы альбомның танымалдылығы оған жанкүйерлер мен сыншылардың кері реакциясын тудырғанын байқады. "Альбом туралы екі жазба ереже бар", - деп жазды ол. Біріншісі, тыңдаушы екінші жақтағы "терең тректерден" өзінің сүйіктісін таңдауы керек, ал екіншісі, оны топтың ең жақсы альбомы деп айтудан аулақ болу керек. Ол осы соңғы тенденцияны "көп тырысатын рок сыншыларының In Through the Out Door-ді Zeppelin-нің ең жақсы альбомы деп дәлелдеуіне себепкер" деп айыптады. Ол топ мүшелерінің өздері де жекелеген концерттерінде екінші жақтағы әндерді орындауды ұнататынын атап өтті.