Кіріспе
1991 жылғы авиацияға қатысты оқиғалар.
Бұл – 1991 жылғы авиацияға қатысты оқиғалардың тізімі.
Қаңтар
Air Dolomiti әуе компаниясы Генуя мен Триест қалалары арасында рейстерді бастады. 8 қаңтар – Midway Airlines компаниясы үлкен қаржылық шығынға ұшырап, Филадельфиядағы (Пенсильвания штаты) Филадельфия халықаралық әуежайындағы хабын USAir компаниясына сатты. Сатудан кейін Midway Airlines тек бастапқы хабы – Чикагодағы Чикаго Мидуэй халықаралық әуежайында қалды. 9 қаңтар – L'Express Airlines отын бағасының өсуіне байланысты 11-тарау бойынша банкроттыққа өтініш берді. Бірақ, ол рейстерін жалғастыра берді және 1991 жылдың жазында күніне 80 рейс орындады. 16 қаңтарда Eastern Air Lines 64 жылдық қызметтен кейін таратылды. Оның қалған активтерінің көп бөлігі American және Continental Airlines компанияларына бөлінді. 17 қаңтарда «Шөл даулы» операциясы басталды. АҚШ басшылығымен әскерлер Кувейттен ирак әскерлерін шығаруға БҰҰ белгілеген мерзім өткеннен кейін Иракқа қарсы кең ауқымды әуе шабуылын жүргізді. АҚШ Әуе күштері, АҚШ Әскери-теңіз күштері, АҚШ Теңіз жаяу әскерлері, Ұлыбритания Корольдік Әуе күштері, Франция Әуе күштері және басқа да коалициялық әскерлер қатысты. F 117 Nighthawk стелс-ұшағы алғаш рет жауынгерлік тапсырманы орындап, ирактық телекоммуникациялық нысанын жойды. АҚШ Әуе күштерінің B 52 Stratofortress бомбалаушылары Луизиана штатындағы Барксдейл әуе базасынан ұшып, 35 сағаттық үздірілмейтін, Ирак нысаналарын бомбалау миссиясын орындады. Бұл сол кезге дейінгі тарихтағы ең ұзақ жауынгерлік миссия болды және алғаш рет AGM 86 әуеден ұшырылатын зымыранды жауынгерлік жағдайда қолданды. Ирактың біртұтас әуе қорғаныс жүйесі алғашқы екі сағаттың ішінде коалицияның бір ғана ұшағын (АҚШ Әскери-теңіз күштерінің F/A 18 Hornet) атып түсіргеннен кейін күйреп, Ирак басшысы Саддам Хусейн оның қолбасшысын өлімге кесті. Бомбалаудың алғашқы 14 сағатында шабуылдаушы ұшақтар 1000-нан астам рейс жасап, 18000 тонна (16 329 493 кг) жарылғыш зат тастады. Олар күні бойы үш ұшағын жоғалтты – бір американдық, бір британдық және бір кувейттік ұшақ – барлығы ирактық жерден атылған оқтардан. Ирак күні бойында әуедегі шайқаста 10 ұшағын жоғалтты. 21 қаңтар – Кеңес Одағы «жұмыртқа тасымалдайтын ауыр әуе кемесі» «Совет Одағы Флотының адмиралы Кузнецовты» тапсырды. Бұл кеме Батыс әуе кемелерінің флотының әуе қорғанысы үшін жоғары өнімділікке ие ұшақтарды пайдалану мүмкіндігін советтік басқарылатын зымыранды крейсерлердің ауыр кемеге қарсы зымыран қаруымен біріктіретін гибридтік кеме. Ол Батыс әуе кемелеріне ұқсас толық ұшу палубасы бар алғашқы советтік немесе ресейлік кеме және Кеңес Одағы тарағанға дейін салынған жалғыз кеме. 21 қаңтар – Ирактың жер-әуе зымыраны АҚШ Әскери-теңіз күштерінің F 14 Tomcat ұшағын атып түсірді, ал АҚШ армиясының шабуылдық тікұшағы Персид шығанағындағы соғыста жауынгерлік емес себептерден жоғалды. Коалициялық әскерлер «Шөл даулы» операциясы басталғаннан бері Ирак күштеріне қарсы 4000-нан астам рейс жасады, командалық және басқару орталықтарын, әуежайларды және Scud қысқа қашықтықтағы баллистикалық зымырандарды ұшыру қондырғыларын нысанаға алды. Олар қазір Басра маңындағы және Ирак-Кувейт шекарасындағы ирактық позицияларға назарын аударуда. 22 қаңтар – Персид шығанағындағы соғыста Ирактың әуе шабуылына қарсы артиллериясы Ұлыбритания Корольдік Әуе күштерінің Tornado жер шабуыл ұшағын атып түсірді, ал АҚШ армиясы шабуылдық тікұшақты жауынгерлік емес себептермен жоғалтты. Төрт АҚШ Әскери-теңіз күштерінің A 6E ұшағы Ирак Әскери-теңіз күштерінің T43 класындағы мина тазартатын кемені батырды. 23 қаңтар – Ирактың әуе шабуылына қарсы қару Кувейт үстінде АҚШ Әуе күштерінің F 16 Fighting Falcon ұшағын атып түсірді, ал АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің AV 8B Harrier II және АҚШ армиясының шабуылдық тікұшағы жауынгерлік емес себептермен жоғалды. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшақтары Ирак Әскери-теңіз күштерінің кемелеріне шабуыл жасады; A 6E Жук класындағы патрульдік қайық пен Spasilac класындағы мина тасушы кемені батырды және миношушы кеменің қашқындау әрекетінен ирактық минаға соқтығып, батып кетті. Сонымен қатар, A 6E және F/A 18 Hornets күштері Умм Каср әскери-теңіз базасына шабуыл жасаған төрт кемені соқты. 26 қаңтар – 33-ші тактикалық ұрыс қанатының АҚШ Әуе күштерінің F 15C Eagles ұшақтары AIM 7 Sparrow зымыранын қолдана отырып, үш ирактық МиГ-23 ұшағын атып түсірді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің A 6E ұшақтары Кувейт портына шабуыл жасап, ирактық қарауыл қайығын соқты, ал басқа жерде ирактық ТНК 45 жылдам шабуыл қайығын соқты, екі қайық та өртеніп кетті. Көбінесе соғыс авиациясы зардап шекті. 28 қаңтар – Ирактың зениттік артиллериясы Файлака аралынан АҚШ Теңіз жаяу әскерлерінің AV 8B Harrier II ұшағын атып түсірді, ал АҚШ армиясының шабуылдық тікұшағы жауынгерлік емес себептермен жоғалды. 30 қаңтар – Fleet Air Arm Lynx тікұшақтары (Sea Skuas қолданып), Ұлыбритания Корольдік Әуе күштерінің Jaguars және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің A 6E (Rockeye кластерлік бомбаларын қолдана отырып) мина тазартатын кеме, үш жылдам шабуыл қайығы және әскер мен оқ-дәрі тасымалдайтын үш десанттық қайықтан тұратын ирактық теңіз конвойына шабуыл жасады, осылайша Хафджи шайқасындағы ирак әскерлерінің екінші және соңғы теңіз бөлігін талқандады. Коалиция соғыстың басынан бері 46 ирактық теңіз кемесін жойды немесе мүгедек етті, бірақ осы шамада басқа бір мәліметте жалпы саны шамамен 60 кеме екені айтылады.
January 16 – Eastern Air Lines is dissolved after 64 years of operation. Many of its remaining assets are parceled out to American and Continental Airlines. January 17 – Operation Desert Storm begins as U. S. led forces attack Iraq in a massive air assault after a United Nations deadline for the withdrawal of Iraqi troops from occupied Kuwait passes unheeded. United States Air Force, United States Navy, United States Marine Corps, Royal Air Force, French Air Force, and other Coalition aircraft participate. The F 117 Nighthawk stealth fighter makes its first successful combat sortie, destroying an Iraqi telecommunications facility. U. S. Air Force B 52 Stratofortress bombers based at Barksdale Air Force Base, Louisiana, fly a non stop 35 hour, round trip mission to strike Iraqi targets, the longest combat mission in history up to that time, and employ the AGM 86 Air Launched Cruise Missile in combat for the first time. The Iraqi national integrated air defense system collapses within the first two hours after shooting down only one Coalition aircraft (a U. S. Navy F/A 18 Hornet), and the Iraqi leader Saddam Hussein has its commander executed. During the first 14 hours of the bombardment, the attacking aircraft fly more than 1,000 sorties and drop 18,000 tons (16,329,493 kg) of explosives; they lose three of their number – one American, one British, and one Kuwaiti plane – during the day, all to Iraqi ground fire. Iraq loses 10 aircraft in air to air combat during the day. January 21 – The Soviet Union commissions the "heavy aircraft carrying missile cruiser" Admiral of the Fleet of the Soviet Union Kuznetsov. A hybrid ship combining the capability of a Western aircraft carrier to operate high performance fighters for fleet air defense with the heavy shipboard antiship missile armament of Soviet guided missile cruisers, she is the first Soviet or Russian ship with a full length flight deck similar to that of Western aircraft carriers and the only such ship ever to be built prior to the dissolution of the Soviet Union. January 21 – An Iraqi surface to air missile shoots down a U. S. Navy F 14 Tomcat and a United States Army attack helicopter is lost to non combat causes in the Gulf War. Coalition aircraft have flown more than 4,000 sorties against Iraqi forces since Operation Desert Storm began, targeting command and control centers, airfields, and Scud short range ballistic missile launchers. They now shift their focus to Iraqi positions around Basra and along the Iraq Kuwait border. January 22 – In the Gulf War, Iraqi antiaircraft artillery downs a Royal Air Force Tornado ground attack aircraft and the U. S. Army loses an attack helicopter to non combat causes. Four U. S. Navy A 6E Intruders disable an Iraqi Navy T43 class minesweeper. January 23 – Iraqi antiaircraft fire downs a U. S. Air Force F 16 Fighting Falcon over Kuwait, and a United States Marine Corps AV 8B Harrier II and a U. S. Army attack helicopter are lost to non combat causes. U. S. Navy aircraft attack Iraqi Navy ships; A 6Es sink a Zhuk class patrol boat and Spasilac class minelayer and cause a minesweeper taking evasive action to strike an Iraqi mine and sink, and a force of A 6Es and F/A 18 Hornets hit four ships in an attack on Umm Qasr naval base. January 26 – U. S. Air Force F 15C Eagles of the 33rd Tactical Fighter Wing shoot down three Iraqi MiG 23s using AIM 7 Sparrow missiles. U. S. Navy A 6Es attack Kuwait Harbor, hitting an Iraqi patrol boat, and elsewhere hit an Iraqi TNC 45 fast attack boat, leaving both boats burning. Coalition aircraft have inflicted most of the losses. January 28 – Iraqi antiaircraft artillery shoots down a U. S. Marine Corps AV 8B Harrier II over Faylakah Island, and a U. S. Army attack helicopter is lost to non combat causes. January 30 – Fleet Air Arm Lynx helicopters (employing Sea Skuas), Royal Air Force Jaguars, and U. S. Navy A 6Es (using Rockeye cluster bombs) attack an Iraqi naval convoy made up of a minesweeper, three fast attack craft, and three landing craft carrying troops and ammunition, breaking up the second and final seaborne component of Iraqi forces in the Battle of Khafji. The Coalition reports that thus far in the Gulf War it has destroyed or disabled 46 Iraqi naval vessels, although another report at about this time claims the total is about 60.
Сәуір
KLM Cityhopper компаниясы NLM CityHopper және Netherlines әуе компаниялары бірігіп құрылғаннан кейін жұмысын бастайды. Оңтүстік Африкада апартеидті жою бойынша келіссөздер өткен жылдан бері жүріп жатқандықтан, Air Zaïre Оңтүстік Африканың Йоханнесбург қаласына рейстер бастайды. 4 сәуірде АҚШ сенаторы Х. Джон Хайнц III және тағы алты адам Пенсильвания штатының Төменгі Мерион қалашығында оның Piper Aerostar ұшағы мен Bell 412 тікұшағы соқтығысып, апатқа ұшырағанда қаза тапты. 5 сәуірде Atlantic Southeast Airlines 2311 рейсі, Embraer 120RT Brasilia ұшағы Грузия штатының Брансуик қаласына қонған кезде апатқа ұшырап, борттағы 23 адамның барлығы қаза тапты. Қаза тапқандардың арасында АҚШ-тың бұрынғы сенаторы Джон Тауэр, оның қызы Мариан, астронавт Мэнли "Сонни" Картер, Американдық дәрігерлер колледжінің президенті доктор Николас Дэвис және кәсіби гольфшы Дэвис Лав, кіші Дэвис Лавтың әкесі болды. 26 мамырда Таиландтың Бангкок қаласындағы Дон Мюанг халықаралық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін бірнеше минут өткен соң, Lauda Air 004 рейсіндегі Boeing 767 3Z9ER Mozart ұшағының қозғалтқышы кері итеру режиміне өтіп, ұшақтың жылдамдығы төмендеп, 4000 фут (1219 метр) биіктікте құлауына және ыдырауына себеп болды. Ұшақтың сынықтары Таиландтың Утай Тани провинциясындағы қазіргі Фу Тоэй ұлттық паркінің аумағына шашырап түсті. Борттағы 223 адамның барлығы қаза тапты.
Маусым
14 маусым – Джули Энн Гибсон Корольдік әуе күштерінде ұшқышқа біліктілік алған алғашқы әйел атанды. 17 маусым – Alaska Airlines әуе компаниясы Кеңес Одағына қызмет көрсетуді бастады.
Шілде
1 шілде – Trans World Airlines компаниясының төрағасы Карл Айкан авиакомпанияның Бостоннан Лондонға, Чикагодан, Лос-Анджелестен және Нью-Йорктен бағыттарын American Airlines компаниясына 445 миллион долларға сатады. 8 шілде – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің F/A 18 Hornet истребителі, қозғалтқышы өртенгеннен кейін экипажы тастап кеткен E-2 Hawkeye ерте ескерту ұшағын атып түсіруге мәжбүр болады. 10 шілде – L'Express Airlines 508 рейсі, Beechcraft C99 ұшағы, қатты дауылда Бирмингем қалалық әуежайына (қазір Бирмингем Шаттлсворт халықаралық әуежайы) құралдық қонуға тырысқанда, Бирмингемнің Энсли ауданында апатқа ұшырады. Апат салдарынан борттағы 15 адамның 13-і қаза тауып, екі адам аман қалды, ал жердегі төрт адам жарақат алды. Бұл Алабама штаты тарихындағы ең ауыр авиациялық апат болып табылады. 11 шілде – Нигерия Airways Flight 2120 рейсінің McDonnell Douglas DC-8-61 ұшағының дөңгелегінің ауасы жеткіліксіз болғандықтан, Сауд Арабиясының Джидда қаласындағы Король Абдулазиз халықаралық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін өрт шығады. Ұшу экипажы әуежайға қайтуға тырысады, бірақ ұшақ ұшу-қону жолағына жетпей құлап, борттағы 261 адамның барлығы қаза табады. Бұл DC-8 ұшақтарына қатысты ең ауыр апат болып табылады. 17 шілде – Артур Раймонд Брукс 95 жасында Нью-Джерси штатының Саммит қаласында дүниеден өтеді. Ол – АҚШ-тың Бірінші дүниелік соғысындағы соңғы тірі ас пилоты, АҚШ эскадрильясында қызмет еткен. 24 шілде – Ирактың солтүстігіндегі "Комфорт" операциясы аяқталып, оның орнына "Комфорт II" операциясы басталады. Бұл операцияның мақсаты – ирак әскерлерінің ирактық күрдтерге шабуыл жасауына жол бермеу. Операция аясында американдық, британдық және француздық әскери ұшақтарымен 36-шы параллельдің солтүстігіндегі Ирак үстіндегі ирак әскери ұшақтарына ұшуға тыйым салынған аймақ құрылады. 31 шілде – Американдық автожарысшы Ал Локасто және оның жолаушысы Piper PA-28-236 Cherokee ұшағының қанаттары қатты дауылда ұшу кезінде фюзеляждан бөлініп, ұшақ апатқа ұшырайды. 16 тамыз – Үндістанның Имфал қаласына келе жатқан Indian Airlines Flight 257 рейсінің Boeing 737-2A8 ұшағы құлап, борттағы 69 адамның барлығы қаза табады.
Қыркүйек
8 қыркүйек – 12 қыркүйек – 35-ші жылдық Tailhook Association Symposium – АҚШ әскери-теңіз авиаторларының жыл сайынғы жиыны – Невада штатының Лас-Вегас қаласындағы Лас-Вегас Хилтон қонақүйінде өтеді. Симпозиум кезінде АҚШ Әскери-теңіз күштерінің және Теңіз жаяу әскерінің 100-ден астам офицері 83 әйел және жеті ер адамға қатысты жыныстық шабуыл жасады деген айыптама туындайды, бұл оқиға кейіннен Tailhook скандалы деп аталады. Нәтижесінде Әскери-теңіз министрлігі, Қорғаныс министрлігінің Бас инспекторы және басқа да органдар жүргізген тергеулер Әскери-теңіз министрі Х. Лоуренс Гарретт III-тің отставкаға кетуіне, Әскери-теңіз операцияларының бастығы адмирал Франк Б. Келсо II-нің мерзімінен бұрын зейнеткерлікке шығуына, сондай-ақ 14 адмиралдың және 300-ге жуық басқа офицерлердің мансабының тоқтауына немесе зардап шегуіне әкеледі. Әскери-теңіз министрлігі 1991 жылдың қазанынан 1999 жылдың қаңтарына дейін Tailhook қауымдастығымен байланысын үзеді. 11 қыркүйек – Continental Express 2574 рейсі, Britt Airways компаниясына тиесілі Embraer EMB 120RT Brasilia ұшағы, Техас штатының Хьюстон қаласындағы Джордж Буш халықаралық әуежайына қонған кезде Техас штатының Игл-Лейк қаласының жанында апатқа ұшырап, борттағы 14 адамның барлығы қаза тапты. 20 қыркүйек – Lithuanian Airlines – болашақ FlyLAL Lithuanian Airlines – Литваның ұлттық авиакомпаниясы ретінде құрылды. 27 қыркүйек – Trans European Airways компаниясы жұмысын тоқтатты.
Ең қауіпті апат
Биылғы ең қасіретті апат Нигерия әуе компаниясының 2120 рейсі болды. McDonnell Douglas DC-8 ұшағы 11 шілдеде Сауд Арабиясының Джидда қаласының жанында құлап, борттағы барлық 261 адам қаза тапты.