Кіріспе
Лидия Кабрера (1899–1991) – кубалық афро-кубалық этнограф, жазушы және әдеби қайраткер. Ол Сантерия және басқа да афро-кубалық діндер саласындағы сарапшы еді. Өмірі бойы жүзден астам кітап жариялады, оның көптеген еңбектері ағылшын тілінде қолжетімді емес. Оның ең маңызды кітабы – «Эль Монте» («Жабайы табиғат»), ол афро-кубалық дәстүрлер, емдік шөптер және дін туралы алғашқы маңызды этнографиялық зерттеу. 1954 жылы жарық көрген бұл кітап Лукуми (йоруба және көршілес этностардың ориша діні) және Пало Монте (Орталық Африканың діні) діндерін ұстанатындар үшін «оқулық» болып саналды. Бұл діндердің екеуі де құлдар арқылы Кариб теңізіне жеткен. Оның қолжазбалары мен зерттеу материалдары Куба мұрасы жинағына – Кубадан тыс жердегі Кубаға қатысты материалдардың ең ірі қоймасына, Майами университетінің кітапханасына тапсырылды. Гильермо Кабрера Инфантенің «Tres Tigres Tristes» кітабындағы бір бөлімі Лидия Кабрераның атынан, оның әдеби үнінің пародийлі түрінде жазылған. Ол афро-кубалық мәдениет пен діннің байлығын таныған және оны сезімталдықпен жариялаған алғашқы жазушылардың бірі болды. Ол әдебиет, антропология, өнер, этномузыка және этнология салаларына құнды үлес қосты. «Эль Монте» кітабында Кабрера негізгі афро-кубалық діндерді толық сипаттады: Регла де Оча (әдетте Сантерия деп аталады) және Ифа, екеуі де дәстүрлі йоруба дінінен туындаған; сондай-ақ Орталық Африкада пайда болған Пало Монте дінін де қарастырды. Кабрераның шығармаларындағы әдеби және антропологиялық көзқарастар оның негізінен ауызша берілген, практикалық діндер туралы жазғанын, тек «жаңа бойдаған» жазба дәстүрі болғанын көрсетеді. Әдеби сыншылар оны афро-кубалық ауызша әңгімелерді көркем әдебиетке айналдырғаны үшін жоғары бағалайды, ал антропологтар сантерос, бабалавос және палероспен жүргізген сұхбаттарынан жинаған ауызша ақпараттарына және оның діни рәсімдердің сипаттамаларына сүйенеді. Афро-кубалық діни жазу мен Кабрераның шығармалары арасында диалектикалық байланыс бар; ол қазір өзінің этнографиясын сіңірген діни жазу дәстүрін пайдаланды.
Lydia Cabrera (May 20, 1899, in Havana, Cuba – September 19, 1991, in Miami, Florida) was a Cuban independent ethnographer, writer, and literary activist. She was an authority on Santería and other Afro Cuban religions. During her lifetime she published over one hundred books; little of her work is available in English. Her most important book is El Monte (Spanish: "The Wilderness"), which was the first major ethnographic study of Afro Cuban traditions, herbalism and religion. First published in 1954, the book became a "textbook" for those who practice Lukumi (orisha religion originating from the Yoruba and neighboring ethnic groups) and Palo Monte (a central African faith) both religions reaching the Caribbean through enslaved Africans. Her papers and research materials were donated to the Cuban Heritage Collection the largest repository of materials on or about Cuba located outside of Cuba forming part of the library of the University of Miami. A section in Guillermo Cabrera Infante's book Tres Tigres Tristes is written under Lydia Cabrera's name, in a comical rendition of her literary voice. She was one of the first writers to recognize and sensitively publish on the richness of Afro Cuban culture and religion. She made valuable contributions in the areas of literature, anthropology, art, ethnomusicology, and ethnology. In El Monte, Cabrera fully described the major Afro Cuban religions: Regla de Ocha (commonly known as Santeria) and Ifá, which are both derived from traditional Yoruba religion; and Palo Monte, which originated in Central Africa. Both the literary and anthropological perspectives in Cabrera's work assume that she wrote about mainly oral, practical religions with only an “embryonic” written tradition. She is credited by literary critics for having transformed Afro Cuban oral narratives into literature, which is, written works of art, while anthropologists rely on her accounts of oral information collected during interviews with santeros, babalawos, and paleros, and on her descriptions of religious ceremonies. There is a dialectical relationship between Afro Cuban religious writing and Cabrera's work; she used a religious writing tradition that has now internalized her own ethnography.
Ерте өмір және білім
1899 жылы Гаванада сегіз бауырластың ең кішісі болып туған Каберера Кубада жоғары әлеуметтік-экономикалық мәртебелі отбасынан шыққан. Оның әкесі Раймундо Кабрера жазушы, заңгер, қоғамдағы көрнекті адам және Кубаның тәуелсіздігін қорғаушы болды. Оның анасы, Элиза Маркайда Казанова, үй шаруасын жақсы атқаратын әйел болған. Оның әкесі сондай-ақ он сегізінші ғасырда құрылған алғашқы Куба корпорациясының президенті болды. Ол өзінің "Куба и Америка" атты әдеби журналын басқарды, Лидия сол жерден жазушы ретінде алғашқы тәжірибелерін жинады. Он үш жасында Каберера апта сайын ата-анасының күнделігінде анонимді колонка жазады. Ол өзінің белгілі бір қоғамдастығына қатысты тақырыптарды, мысалы, үйлену тойының жариялануы, бала тууы немесе өлім туралы хабарлар туралы жазды. Отбасында көптеген африкалық-кубалық қызметшілер мен бала күтушілер болды. 1900-ші жылдардың басында көптеген бай кубалықтар сияқты, отбасы балаларына білім беру үшін Кабералардың үйіне келетін жеке ұстаздары болды. Қысқа уақыт ішінде ол Мария Луиза Долцтың жеке мектебінде оқыды. Сол кезде әйелдің орта мектепте білім алуы әлеуметтік тұрғыдан қолайсыз болғандықтан, Кабрира орта білімін өз бетімен аяқтады. 1927 жылы Кабрира өздігінен ақша табуды және отбасына тәуелсіз болуды қалайды. Ол Парижге көшіп, Лувр мектебінде өнер мен дінді оқыды. Кабрера Парижде 11 жыл өмір сүріп, 1938 жылы үйіне оралды. Лувр мектебін бітіргеннен кейін ол күткендей суретші болмады, оның орнына Кубаға оралып, афрокубалық мәдениетті, әсіресе олардың дәстүрлері мен фольклорын зерттеді. 1936 жылы Парижде жүріп, ол өзінің алғашқы кітабын "Cuentos Negros" деп жариялады.
Афрокубанизмге қатысу және афрокуба мәдениетін сақтау
Өзінің өмірінің басым бөлігінде Каберера афро-кубалық мәдениетке үлкен қызығушылық танытты. Ол олардың фольклорына кішкентай кезінен-ақ өзінің афрокубалық бала күтушісі мен афрокубалық тігінші әйелінен танысқан. Оның афрокубанизмді ересекте зерттеуге шешім қабылдауына үш фактор әсер етті. Бірінші әсерін оның Еуропадағы тәжірибесі тудырды, онда африкалық өнерді зерттеу өте танымал болды. Екінші жағынан, оған Париждегі оқулары әсер етті, онда африкалық өнердің Куба өнеріне үлкен әсерін көре бастады. Үшіншіден, оның серігі ретінде Тереза де ла Парра болды, ол Венесуэланың роман жазушысы және қоғам қайраткері, оны Еуропада оқыған кезде кездестірді және онымен бірге кубалық кітаптарды оқығанды ұнатады. Олар аралды жиі бірге зерттейтін. Өзінің афрокубалық мәдениетті терең зерттеуге деген қызығушылығымен 1930 жылы Кубаға оралды. Ол Гавананың маңындағы Ла Квинта Сан-Хосе деген ранчоға көшіп барды, ол Марианода Поголотти бариосының сыртында орналасқан, онда ол афрокубалық мәдениет туралы зерттеулер жүргізді. 1937-1948 жылдар аралығында ол өзінің екінші әңгімелері Por Que Cuentos negros de Cuba жинағын шығарды. Бұл жинақта ол афрокубалықтардың мәдениетіне қатысып, олардың діни рәсімдері мен дәстүрлерін жазды. 1950 жылдардың аяғында ол афрокубалық діндер туралы бірнеше кітап жариялауды жалғастырды, әсіресе Абакуаға назар аударды. Абакуалар жасырын қауым болғандықтан, олар өз діндері туралы сөйлесуден тартыншақтады. Олар әйелдерді мүше ретінде қабылдамағандықтан, Кабрера өзінің кітабы үшін ақпарат алу үшін сұхбаттарды пайдалануға арқа сүйеді. Ол топтың шығу тегіне, Сиканеке аңызына және оның мүшелерінің иерархиясына назар аударды. Ол әрқашан жасырын сақталуы керек қасиетті барабанды суретке түсіріп, зерттеу жұмыстарына енгізді.
Негізгі жұмыс тақырыптары
Оның мансабы Революцияға дейін онжылдықтар бойы, сондай-ақ Кубада революциядан кейінгі көптеген жылдар бойы жалғасты. Антропология саласында ешқашан білім алмағанына қарамастан, ол өзінің пәнін зерттеуге өте антропологиялық көзқараспен қарайды. Оның жұмысының басты тақырыбы - бір кездері шеттетілген афро-кубалықтарға назар аудару, оларға құрметке лайық жеке тұлға беру. Өзінің шығармашылығында бейнелеу мен әңгімелеуді қолдану арқылы ол Куба халқының тарихын афро-кубалық линза арқылы қайта баяндауға тырысады. Жалпы, оның шығармалары қоғамның "әқиқат" пен "жасалған" деген арасындағы шекараны бұзады. Ол өздеріне айтылған нәрселерге күмән келтіруге мәжбүрлейтін идеялар мен теорияларды қоюға тырысады. "Афрокубалық ертегілер" (Cuentos Negros De Cuba) кітабында ол былай деп жазады: "Олар туғанда, өлгенде, өлтіру үшін билейді. Олар бәрін тойлайды!" (Кабрера 67) Мұнда ол афрокубалық аңыздарды африкалық рәсімдермен байланыстырады, өйткені бұл туылғанды, ересекке көшуді, некеге тұруды және өлімді тойлаудың маңыздылығы.
Құрама Штаттарға келу
Ол 1960 жылы революциядан кейін көп ұзамай елден кетіп, ешқашан қайтып оралмады. Ол эмигрант ретінде Мадридке, кейін Майамиге (Флорида штаты) қоныстанды, және қалған өмірін сонда өткізді. Г-жа Кабрера бірнеше құрметті докторлық дәреже алды, соның ішінде 1987 жылы Майами университетінен. Кабрера өзінің әңгімелерін "транспозициялар" деп сипаттайды, бірақ олар қарапайым қайта айтудан әлдеқайда артық болды. Ол африкалық және жалқы әлемдік фольклордың элементтерін, кейіпкерлерін және тақырыптарын жаңадан құрып, өзгертті, сонымен қатар 19-шы және 20-шы ғасырдың басындағы кубалық дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарының егжей-тегжейін қосып, дәстүрлі әңгімелерді өзгертті. Өмірінің соңғы жылдары Лидия Кабрера Кубадағы отыз жылдан астам зерттеулер барысында жинаған көптеген жазбаларын редакциялап, жариялауға талпынды. Оның неліктен кеткені әлі де белгісіз. Кейбіреулер революцияның орнатуға тырысқан өмір салтынан қашқан деп санайды. Кабрера көп жылдар бойы революция мен социалистік марксистік идеологияға наразылығын білдірген. Басқалары Абакуа мүшелері оның құпия қоғамын жариялағаннан кейін оны іздеп жүргендіктен кеткенін айтады. Кету себебі белгісіз болғамен, ол ешқашан қайтып оралмады және 1991 жылдың 19 қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін қалған өмірін Майамиде өткізді.