Кіріспе
Жаңа Зеландиядағы Руапеху тауындағы шаңғы алаңы
Уакапапа шаңғы алаңы – Жаңа Зеландияның Тонгариро ұлттық паркінде орналасқан Руапеху тауының солтүстік жағындағы коммерциялық шаңғы алаңы. Бұл таудағы үш шаңғы алаңының бірі, қалғандары – Руапехудың оңтүстік-батыс беткейіндегі Туроа және шығыс беткейіндегі Тукино. Шаңғы маусымы әдетте маусымның соңынан қазанның соңына дейін, қар мен ауа райына байланысты болады. Уакапапа шаңғы алаңының жер бедері 25% бастауыш деңгейдегі, 50% орташа деңгейдегі және 25% жоғары деңгейдегі шаңғышыларға арналған болып бөлінеді. Шаңғы алаңына Брюс жолы арқылы, екі жолақты, асфальтталған жолмен кіруге болады. Шаңғы алаңының кіреберісінде және таудың басқа жерлерінде шектеулі тұруға орын және тамақтану мүмкіндіктері бар. Альпілік паналар саяхатшылар мен альпинистерге арналған. Руапеху тауындағы екі шаңғы алаңы Жаңа Зеландиядағы ең ірі шаңғы курорты болып табылады. Туроаның маусымы сәл ұзақ, әдетте Уакапападан бір апта бұрын ашылып, қараша айының басында жабылады. Екеуін де Руапеху Альпілік Лифттері басқарады. Жаңа Зеландияның бірнеше почта маркаларында бейнеленген Шато Тонгариро – Уакапапа ауылының көрнекті нысаны.
Соғыс аралық кезең
Руапехудың беткейлерінде шаңғы тебуді алғаш бастағандар Билл Мид пен Бернард Дрейк болды, олар 1913 жылы Еуропадан шаңғы жұбы сатып алып, кейін Руапеху шаңғы клубын құрды. Билл Солт, Мид, Дрейк және басқалар 1923 жылы шаңғы трассасында алғашқы қапталды, бүгінге дейін сақталған шағын толқынды темір үйшікті салуға көмектесті. Шаңғы спорты бірте-бірте дамыды, бірақ 2-дүниежүзілік соғыс осы процеске кедергі келтірді, ал 1930 жылдары жол кеңейтіліп, көлік ағынын арттыруға мүмкіндік берді. Алғашқы шаңғы көтергіштерінен бұрын бірнеше шағын арқанмен тартатын қондырғылар салынды, алғашқысы 1938 жылы Туризм департаменті Скория Флатқа орнатты, содан кейін келесі жылдары тағы 5-6 қондырғы орнатылды.
1950 жылдардағы кеңейту
1951 жылы шаңғы спорты кеңінен танымал болды және Уолтер Хенслиге Уакапапада шаңғы көтеруге арналған қондырғыны пайдалануға лицензия берілді. 1953 жылы Ruapehu Alpine Lifts компаниясы құрылды және компания 1954 жылы Хенслиден лицензияны сатып алып, Жаңа Зеландияда алғашқы кресло-арбаны орнатты. Бұл кресло-лифт GMD Müller компаниясымен жасалған, бір орындық дизельдік-электрлік жетегі бар және сағатына 350 адамды Hut Flat-қа дейін тасымалдауға қабілетті болды. 1954 жылдың 1 тамызында сэр Эдмунд Хиллари кресло-арбаны ресми түрде ашты. Бір жыл өткен соң, Staircase T-бар Staircase беткейлерін бойынша ұзартылды, бірақ 1990 жылдардың соңында алынып тасталды. Осы жетістіктен кейін 1956 жылдың мамыр айында No.2 кресло-арба ашылды, ол Hut Flat-тан Knoll Ridge төбесіне дейін созылды. Алайда, бір аптадан кейін Руапехудың теңіздік климатына тән мұздың көп жиналуынан туған мұз даулы салдарынан бұл лифт қирады. Келесі жылдары тағы да көп тау шаңғы компаниялары ашылды. Ski Enterprises Ltd ұлттық құлау беткейлерінде арқанмен сүйреу және содан кейін T-бар ашты, ал Happy Ski Valley Ltd Медс қабырғасына дейін арқанмен сүйреуді пайдалануды бастады.
Қамтамасыз ету: 1970-1980 жылдар
70-ші жылдары көптеген арқан көтергіштері ыңғайлы пома лифтілеріне, ал 70-ші жылдардың соңында көбірек креслолы лифтілерге алмастырылды. No.2 кресло лифтісінің жоғарғы жартысы Рокгарденнің батысынан, Даунхилл шаңғы клубына дейін жылжытылды және екі орындық кресло Рокгарденнің бір орындық креслосын ауыстырды. 70-ші жылдардың соңы мен 80-ші жылдардың басы шаңғы аймағы үшін қарқынды өсу кезеңі болды, 1977 жылы қар жинау машиналарын сатып алды, баспалдақ тік беткейлеріне екі орындық кресло-лифт және жоғарғы тауда алғашқы T-бар орнатылды. 1981, 1982 және 1983 жылдары Те-Хеухью аңғарының T-бары, Кнолл Ридж T-бары және Ұлттық төмен түсуге арналған No.2 T-бары мен екі орындық креслолы лифт орнатылды. 1987 жылы Staircase екі орындық креслосы Рокгарден беткейлеріне қызмет көрсету үшін төменге көшірілді және Doppelmayr компаниясы Жаңа Зеландиядағы алғашқы жоғары жылдамдықты ажыратылатын төрт орындық лифтін орнатып, оған Waterfall Express деп ат қойды. 80-ші жылдардың соңында RAL Happy Ski Valley-ді және оның лицензиясын сатып алды, No.2 T-бар тауға көтеріліп, қазіргі Far West T-барына айналды және 1990 жылы Happy Valley-де алғашқы қар жасау жүйесі орнатылды. 1995 жылы кратерлік көлдегі шағын жанартау шығаруы салдарынан тау жыныстары, күл және бу шығып, шаңғышылар шаңғы алаңынан эвакуацияланды.
21 ғасыр
2002 жылы қар жасау Рокгарденді қамту үшін кеңейтілді, ал 2005 жылы Waterfall Express төменгі терминалының астында Шарлауық Т-барының баспалдақ еңістеріне дейін қар жасауды жеңілдету үшін сорғы станциясы салынды. 2009 жылдың 13 ақпанында өрт сөндірушілер шаңғы трассасындағы екі ғимаратты қиратты: негізгі шале және үш қар жинағыш машинасы бар құрал-жабдық сарайы. Зардап 11 миллионнан 12,5 миллион долларға бағаланды. Негізгі шале, Knoll Ridge Cafe, бұрынғыдан кем көрінетін, жаңа, заманауи ғимаратқа алмастырылды. 2016 жылы Leitner Poma компаниясы салған Rangatira Express Centennial және Rockgarden лифтілерін ауыстырды, ал қолданылған Delta Quad Waterfall T Bar-ды алмастырды. 2019 жылы үкіметтік Өңірлік даму қорынан 15 миллион долларлық грант алғаннан кейін Sky Waka Гондоласы Брюс тауының ең жоғарғы нүктесінен Кнолл қыртысына дейін салынды. Осы процесте, өзінің жасын көрсеткен Waterfall Express жаңа гондолаға орын беру үшін алынып тасталды, ол 32 жылдық өмірлік циклында 100 000 сағаттан астам жұмыс істеді.
Ерікті түрде қолдану
2022 жылы климаттық өзгерістерге байланысты қардың нашар маусымынан кейін, Уакапапа және Туроа тау шаңғысы курорттарының бас компаниясы – Руапеху Альпін Лифтс, банкроттықтан аулақтау үшін ерікті басқаруға өтті. Компания 1953 жылы шаңғы клубтарының мүшелері құрған коммерциялық емес ұйым болып табылады және оның жалпы қарызы 30 миллионнан астам Жаңа Зеландия долларына жетті. COVID-19 пандемиясынан туындаған бұзылыстардан кейін Руапеху Альпін Лифтс компаниясының қаржылық жағдайы күрт нашарлады. Инвесторлар немесе Жаңа Зеландия үкіметінен қосымша қаржы алуға жасалған әрекеттер бастапқыда сәтсіз аяқталды. 2024 жылдың наурыз айының ортасында Үкімет Уакапапада 2024 жылғы шаңғы маусымын өткізуге мүмкіндік беру үшін Руапеху Альпін Лифтске 7 миллион Жаңа Зеландия долларын бөлуге келісті. Бұдан өзге, Үкімет Тūроа шаңғы курортын сатуды жеңілдету үшін 3,05 миллион Жаңа Зеландия долларын капитал және несие түрінде беруге келісім берді. Руапехуде тұру және шаңғы жалдау бизнесінің иесі Сэм Кларксон бұл қаржыны ысырап деп сынап, компанияда шаңғы курорттарын басқаруды білетін адамдардың жетіспейтінін айтты.
Бақытты аңғар
Бақытты аңғар – Уакапападағы үлкен жаңадан бастаушыларға арналған аймақ, ол қалған шаңғы трассаларынан бөлек, жеке аңғарда орналасқан және елдегі ең жақсыларының бірі саналады. Аймақта кафе мен шаңғы жалдау қызметі бар, сондай-ақ екі орындық лифт пен 4 «сиқырлы кілем» лифтісі, оның ішінде қармен сырғанауға арналған жекелеген алаң бар. Бақытты аңғарға екі шынымен жабық 26 орындық лифт арқылы түсуге болады, олар 22 метрдей тереңдікке, каньонға түседі.
Ауа райы
Күнде ауа райы өзгеруі мүмкін, сондықтан тауға барушылар алдын ала дайындалып, негізгі аман қалу құралдарын алып жүруі керек. Қатал ауа райы сирек кездеседі және көбінесе болжалады, бірақ жылдар бойы бірнеше адамның өмірін алып кетті, соның ішінде 1990 жылы қысқы аман қалу жаттығуынан өткен әскерилер тобы да бар. Сол бураңдай дауылдан жапон турисі де қарға батып қалған, бірақ ол қардан үңгір жасап, бірнеше күннен кейін құтқарылғанша ішінде паналады. 2003 жылдың 5 шілдесінде Топ-о-Брюсте шаңғышылардың 350-і мен шаңғы трассасының 70 қызметкері күтпеген қар буранынан кейін түнде тауда қамалып қалды, ол бірнеше минут ішінде жолды түсу үшін тым қауіпті етіп жіберді. Олар түнді салыстырмалы түрде жайлы өткізді және келесі күні таңертең барлығы қауіпсіз түрде төмен түсті. Мұндай жылдам өзгеретін жағдайлар Жаңа Зеландия тауларындағы ауа райының қалыпты құбылысы. 2008 жылдың 26 шілдесінде де шаңғышылар мен қызметкерлер жылдам жақындаған дауылдан шаңғы трассасы таңғы сағат 10:30-да жабылып, жолды тізбексіз немесе толық жетеулі көліктер үшін қауіпті еткендіктен түнде тауда қамалып қалды. Сағат 15:00-ге дейін Уакапапа тұрақ орнында 100-ден астам көлік болды және сол уақытқа дейін шыға алмағандарға түнгі демалысқа дайындалуға кеңес берілді. Келесі күні таңертең барлық көліктер қауіпсіз түрде жолға шықты.
Укапапа ауылының климаты
Уакапапа ауылы шаңғы трассасына 10 минуттық қашықтықта орналасқан. Жаз айларында ауа температурасы шамамен 20 градусқа жетеді, ал Жаңа Зеландия стандарттары бойынша қысы өте суық, кейбір күндері қар жауады. Теңіз деңгейінен биіктігі 1200 метрге жуық. Шілде айында күндізгі орташа температура 6 градусқа, ал ақпан айында 17 градусқа дейін көтеріледі. Қыс айларында жиі қатты аяз болады. Уакапапа өте ылғалды аймақ, жыл сайын 2000 мм-ден астам жаңбыр жауады.
Шаңғы клубтары
Брюс тауының басына дейін және Хат Флатқа дейін барлығы 47 шаңғы клубы орналасқан, олардың көпшілігі айналма жол маңында. Осы клубтардың көптегені 50 жылдан астам уақыттан бері бар және 200-ден 1000-ға дейін мүшелері бар. Клубтардың көбінде қысқы маусымда жатақхананы басқару және тамақ дайындау үшін жауапты күзетші болады, ал кейбіреулері мүшелік жүйесі бойынша жұмыс істейді, онда мүшелер тамақ дайындаумен немесе жеке тамақпен қамтамасыз етумен айналысады. Қонақ үйлер біріктірілген жатақхана түрінде болып, әр клубқа орташа есеппен 32 төсек қарастырылған.
Ивикау климаты
Уакапапа ауылынан 400 метрден артық биіктікте орналасқан Ивикау жыл бойына айтарлықтай салқын, орташа жылдық температурасы 5,5 °C. Ең жоғары температура ақпан айында 16,6 °C-қа, ал шілде айында 3,6 °C-қа дейін жетеді. Ең төменгі температура ақпан айында 5,2 °C-тан, шілде айында 3,1 °C-қа дейін төмендейді. Климаты Cfc, яғни субполярлық мұхиттық деп жіктеледі. Ең құрғақ айы – ақпан, оның жауын-шашын мөлшері 196 мм, ал ең ылғалды айы – шілде, оның жауын-шашын мөлшері 399 мм. Жылдық жауын-шашын мөлшері Ивикау үшін 3733 мм құрайды.
Укапапада санамен жүзу
Бақытты аңғардың қарсы бетінде "сырғанау аймағы" деп аталатын түтікпен сырғанатын парк орналасқан. Бұл түтікпен сырғанауға арналған үлкен аумақ, базалық аймақтан жаяу арақашықтықта.
Крейтер көлінің айналасында серуендеу
Жылдың жаз айларында таудың ең жоғасындағы жанартаулық кратер көлін көру мүмкіндігі бар. Келушілер 2020 метр биіктікке креслолы лифтімен көтеріледі, содан кейін гид оларды көлді айнала 6 сағаттық жаяу серуенге шығарады.