Кіріспе

Париждегі француз Сенатының бақтары, Джо Дассиннің альбомы. Люксембург бақшасы (ʒaʁdɛ̃ dy lyksɑ̃buʁ), ағылшын тілінде Люксембург бақшасы деп белгілі, көбінесе Сенат бақшасы (Jardin du Sénat) деп аталады, Францияның Париж қаласының 6-шы округінде орналасқан. Бақтың құрылысы 1612 жылы король Генрих IV-нің жесірі Мари де Медичи жаңа резиденциясы ретінде Люксембург сарайын салған кезде басталды. Бүгінде бұл бақ француз Сенатына тиесілі, олар сарайда отырыс өткізеді. Бақтың ауданы 23 гектар (56,8 акр) және ол көгалдармен, ағаштармен көмкерілген серуендеу жолдарымен, теннис корттарымен, гүлзарларымен, сегізбұрышты Ұлы Төңкергіште (Grand Bassin) жүзетін модельдік қайықтармен, сондай-ақ 1620 жылы салынған әсем Медичи фонтанымен танымал. Люксембург атауы бақ орналасқан төбенің латынша аты – Mons Lucotitius-тан шыққан.

Тарих

1611 жылы Генрих IV-тің жесірі және Людовик XIII патшаның регенті Мари де Медичи өзінің туған Флоренциясындағы Питти сарайының үлгісімен сарай салуға шешім қабылдады. Ол Люксембург қонақ үйін (бүгінгі Кішкентай Люксембург) сатып алып, жаңа сарай салуды бастады. Сарай мен фонтанды салуды Соломон де Броссеге тапсырды, ол әлі күнге дейін сақталған. 1612 жылы ол 2000 шырша отырғызды; ол бірнеше бағбандарды, ең бастысы Томазо Франчиниді Флоренцияда бала кезінен таныс стильдегі саябақ салуға бағыттап, тапсырма берді. Франчини шатырдың осі бойымен, дөңгелек бассейндікке қарай орналасқан, балюстрадалары мен партерлері бар екі террасаны жоспарлады. Ол сондай-ақ сарайдың шығысында Медичи бұлағын нимфей ретінде, жасанды үңгір және бұлақ түрінде салды, оның қазіргі тоғаны мен мүсіндері жоқ еді. Бастапқыда бақтың ауданы сегіз гектарды құрады. 1630 жылы ол қосымша жер сатып алып, бақтың ауданын отыз гектарға дейін кеңейтті және жұмысты Тюйлери саябағының және Версаль саябағының бастығы Жак Бойсо де ла Барудерияға тапсырды. Ол жаңа және формалды француз бақшасының алғашқы теорияшыларының бірі болды және сарай алдында гүлдер мен тікенектерден жасалған кестелі партерлермен бірге шығыс-батыс аллея бойында бірнеше алаңдарды жоспарлады. Ортасына сегізбұрышты бассейнмен фонтанды орналастырды, алдында қазіргі Париж обсерваториясы орналасқан. Кейінгі монархтар баққа көңіл бөлмеді. 1780 жылы Прованс графы, болашақ Людовик XVIII, бақтың шығыс бөлігін жылжымайтын мүлік құрылысына сатты. Алайда Француз революциясынан кейін француз директориясының басшылары көршілес Картуз монахтарының діни орденіне тиесілі жерді тартып алып, бақтың ауданын қырық гектарға дейін кеңейтті. Бақты қалпына келтіруді Арк де Триумфтың сәулетшісі Жан Шальгрин өз міндетіне алды. Ол Медичи бұлағын қайта жасап, сарайдан обсерваторияға дейінгі ұзақ көріністі жасады. Ол Картуз орденінің және ескі жүзімдіктің атақты питомнигін, сондай-ақ француз стилін сақтап қалды. 1848 жылғы шілде монархиясы кезінде және одан кейін саябақта көптеген мүсіндер орнатылды. Біріншіден, Францияның патшайымдары мен әйгілі әйелдері террасалар бойында орналастырылды. Содан кейін 1880 және 1890 жылдары жазушылар мен суретшілерге арналған ескерткіштер, Бартольдидің "Әлемді жарықтандырған бостандық" атты кіші масштабты моделі (көбінесе "Азаттық мүсіні" деп аталады) және Задкиннің бір заманауи мүсіні орнатылды. 1865 жылы Луи Наполеонның басшылығымен Парижді қайта құру кезінде rue de l'Abbé de l'Épée (қазіргі rue Auguste Comte) саябаққа дейін созылды, шамамен жеті гектар жерді, оның ішінде ескі питомниктің көп бөлігін кесіп тастады. Парк маңындағы жаңа көшелерді салу үшін Медичи бұлағын қазіргі орнына көшіру және қайта құру қажет болды. Осы кезде фонтанның ұзын бассейні мен оның табанындағы мүсіндер қосылды. Бұл қайта құру кезінде Париждің саябақтары мен серуендеу жолдарының бас сәулетшісі Габриэль Дэвиуд Адольф Альфанның басшылығымен саябақтың айналасына жаңа әшекейлік қақпалар мен қоршаулар, сондай-ақ полихромды кірпіштен жасалған сарайлар салдырды. Сондай-ақ ол парктің оңтүстік шетіндегі ескі Шартрө питомнигінің қалдықтарын ағылшын бақшасына айналдырды. Ол жолдар мен аллеялардың тұрақты геометриялық үлгісін сақтап, Медичи бұлағының жанында диагональді аллея жасады, ол Пантеонға көрініс ашты. ХІХ ғасырдың аяғындағы бақта қуыршақ театры, музыкалық киоск, жылыжайлар, ара қорасы (немесе ара үйі); мүсін және заманауи өнерді көрсету үшін пайдаланылатын оранжерея (1930 жылдарға дейін пайдаланылды); роза бақшасы, жеміс бақшасы және шамамен жетпіс мүсін жұмыстары болды.

Ерекшеліктері

Бақ көбінесе тас жол мен көгалданған жасыл алаңға арналған, ортасында судың үлкен сегізбұрышты бассейні орналасқан, оның ортасында су шашыратылады; онда балалар модельдік қайықтармен ойнайды. Бұл бақ тыныш атмосферасымен әйгілі. Бассейнді қоршаған балюстрадалы террасаларда бұрынғы француз патшайымдары, әулиелер мен антик нұсқаларының мүсіндері орналасқан. Оңтүстік-батыс бұрышында алма және алмұрт ағаштарынан құралған бау және марионеткалар театры (қуыршақ театры) бар. Бақта кішкентай балалар мен олардың ата-аналары үшін үлкен қоршалған ойын алаңы және көне карусель орналасқан. Сонымен қатар, бақтағы беседкада тегін музыкалық концерттер ұйымдастырылады, ал жақын жерде ағаштардың көлеңкесінде шағын кафе-ресторан бар, онда ішкі және сыртқы орындықтармен жабдықталған көптеген адамдар музыканы шараптың бір стаканымен тамашалайды. Оранжереяда сурет, фотосурет және мүсіндер көрмесі өтеді. Нью-Йорктегі Манхэттендегі Центральдық парктегі Консерватория суындағы модельдік қайықтарға арналған көл, Люксембург бағындағы көлдің үлгісімен жасалған. Париждің Жоғары кеншілер мектебі мен Одеон театры Люксембург бағының қасында орналасқан. Бақтың орталық осі, темір тосқауыл мен Аугуст Конт көшесіне ашылатын қақпалардан тыс, rue de l'Observatoire арқылы, ресми түрде Марко Поло бағы деп аталатын орталық эспланадасымен жалғасады, онда күннің төрт мезгілінің мүсіндері бағаналармен кезектесіп орналасқан және оңтүстік жағында 1874 жылғы «Обсерватория фонтаны», сондай-ақ «Fontaine des Quatre Parties du Monde» немесе Жан Батист Карпоның мүсіндері үшін «Карпо фонтаны» деп аталады. Ол Габриэль Давиудтың 1867 жылы Обсерватория даңғылын жаңғырту аясында орнатылды. Қола фонтан төрт мүсіншінің еңбегін көрсетеді: Луи Вуйельмо пьедесталдың айналасындағы гирляндалар мен әшекейлерді жасады, Пьер Легрен ішкі шар мен зодиак белдеуін ойды, анималист Эммануэль Фремие сегіз атты, теңіз тасбақаларын және су шашыратып тұрған балықтарды суреттеді. Ең бастысы, Жан Батист Карпо классикалық иконографиядағы Төрт құрлықты бейнелейтін жер шарын ұстап тұрған төрт жалаңаш әйелдің мүсінін жасады. Люксембург бағының жұмыс уақыты айға байланысты: таңғы сағат 7:30 мен 8:15 аралығында ашылады; кешкі сағат 4:45 пен 9:45 аралығында жабылады.

Медичи қайнар көзі

Медичи қайнар көзі (La fontaine Médicis) 1630 жылы Франция королі Генрих IV-нің жесірі және Франция королі Людовик XIII-нің регенті Мари де Медичи салған. Оны Флоренциядан Францияға Генрих IV патша алып келген флоренциялық фонтан жасаушы және гидравликалық инженер Томазо Франчини жасаған. Бұл итальяндық Ренессанс дәуіріндегі бақтың танымал ерекшелігі – үңгір түрінде салынған. Ол 18 ғасырда қирап қалды, бірақ 1811 жылы Наполеон Бонапарттың бұйрығымен фонтаны Жан Шальгрин, Жеңіс аркасының сәулетшісі, қалпына келтірді. 1864–66 жылдары фонтан Люксембург сарайының шығыс жағындағы қазіргі орнына көшірілді. Ұзын су бассейні салынды және екі жағына платан ағаштары отырғызылды, сондай-ақ француз классикалық мүсіншісі Огюст Оттиннің ғашықтар Акис пен Галатеяны таңғалдырған алып Полифем мүсіндері үңгірдің жартасына қосылды. Медичи қайнар көзінің артында Леда фонтаны (1807) орналасқан, ол Наполеон Бонапарт тұсында Рю-дю-Регард және Рю-де-Вогирард көшелерінің бұрышында салынған қабырғалық фонтан. Онда Ахилл Валуаның Леда мен аққу туралы аңызды бейнелейтін басрельеф мүсіні бар. Ренн көшесін 1856 жылы Луи Наполеон ұзарту кезінде алғашқы орны жойылғанда, фонтан сақталды және 1866 жылы Люксембург бақтарына көшіріліп, Медичи қайнар көзінің артқы жағына бекітілді.

Танымал мәдениетте

Бақтар Виктор Гюгоның "Кәсіреттілер" романында маңызды орын алады. Романның басты махаббат оқиғасы осы жерде өрнектейді, өйткені Мариус Понтмерси мен Козетт кейіпкерлері алғаш рет осы бақта кездеседі. Андре Жидтің "Қалтагерлер" романының бірнеше сахналары да осы бақта орын алады. Генри Джеймс "Амбассадорлар" романында бақтарды өзінің кейіпкері Ламберт Стретер жеке басын түсінген жер ретінде пайдаланады. Уильям Фолкнердің "Құтқарылу" романының соңғы көрінісі осы бақта бейнеленеді. Патрик Модиано 2014 жылғы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын жеңіп алғаны туралы жаңалықты Париж қаласынан өтіп бара жатып, қызынан телефон арқылы естіді, ол кезде ол "Люксембург бағының жанында" болған. Әдебиеттен басқа сілтемелердің ішінде French in Action сериалының бірнеше бөлімдерінің түсірілім орны, Джо Дассиннің 1976 жылғы "Le Jardin du Luxembourg" студиялық альбомы, Tame Impala тобының 2012 жылғы "Lonerism" альбомының обложкасы, The Ghost of a Saber Tooth Tiger тобының әнінің атауы, сондай-ақ бақтар мен сарай Assassin's Creed Unity видео ойынына миссия ретінде қосылған.