Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық республикашы (1858–1916)
Irish republican (1858–1916)
Томас Джеймс Кларк (Tomás Séamus Ó Cléirigh; 11 наурыз 1858 – 3 мамыр 1916) – ирландиялық республикашы және Ирландиялық республикашыл бауырластықтың басшысы. Кларк 1916 жылғы Пасха көтерілісіне ең көп үлес қосушы адам болды деуге болады. Өмірінің көп бөлігінде Ирландиядағы британдық үстемдікке қарсы қарулы күресті жақтаған Кларк, Пасха көтерілісінен бұрын 15 жыл ағылшын түрмелерінде отырды және көтеріліс жеңілгеннен кейін оққа ұшты.
Thomas James Clarke (Tomás Séamus Ó Cléirigh; 11 March 1858 – 3 May 1916) was an Irish republican and a leader of the Irish Republican Brotherhood. Clarke was arguably the person most responsible for the 1916 Easter Rising. A proponent of armed struggle against British rule in Ireland for most of his life, Clarke spent 15 years in English prisons prior to his role in the Easter Rising, and was executed by firing squad after it was defeated.
Ерте өмір
Кларк Англиядағы Милфорд-оф-Си маңындағы Хёрст қамалында ирландтық Мэри Палмер мен британдық армияның сержанты Джеймс Кларктың отбасында дүниеге келді. Оның Жүсіп деген бір інісі болған. 1865 жылы Оңтүстік Африкада бірнеше жыл өткен соң, сержант Кларк Ирландияның Тайрон графтығындағы Дунганнон қаласына ауыстырылды, және Том сол жерде өсті.
Clarke was born at Hurst Castle near Milford on Sea in England, to Irish parents, Mary Palmer and James Clarke, who was a sergeant in the British Army. He had one brother, Joseph. In 1865, after spending some years in South Africa, Sgt. Clarke was transferred to Dungannon, County Tyrone, Ireland, and it was there that Tom grew up.
Ирландиялық республикалық бауырлас
1878 жылы 20 жасында Джон Дейлидің Дунганнонға келгенінен кейін ол Ирландия Республикалық Бауырластығына (IRB) қосылды, ал 1880 жылы жергілікті IRB ұйымының жетекшісі болды.
In 1878, at the age of 20, he joined the Irish Republican Brotherhood (IRB) following the visit to Dungannon by John Daly, and by 1880 he was centre (head) of the local IRB circle.
Фениандық динамит науқанына қатысу және 15 жылға бас бостандығынан айыру
1883 жылы Кларк "Генри Уилсон" деген атпен Лондонға жіберілді. Ол АҚШ-та сүргінге кеткен IRB басшыларының бірі – Еремия О’Донован Росса қолдаған фениандық динамит науқанына қатысты. Британдық билік, хабар берушілердің көмегімен, осы іске қатысы барларды қадағалап отырды және Кларк тағы үш адаммен бірге динамитпен ұсталды. 1883 жылдың 28 мамырында Лондонның Олд-Бейли сот залында оған өмір бойына қатаң еңбекке кесілді. Кейін ол 15 жыл Пенттонвилл және басқа да британдық түрмелерде отырды. 1896 жылы ол Ұлыбритания түрмелерінде қалған бес фениан тұтқынының бірі болды және Ирландияда өткен бірнеше қоғамдық жиын олардың босатылуын талап етті. Солардың бірінде Парнеллиттік Ирландия Ұлттық лигасының төрағасы, парламент депутаты Джон Редмонд оның туралы былай деді: "Уилсон – оны мақтауға ешқандай сөз жеткіліксіз. Мен Портлендке бес жыл бойы барып, Генри Уилсонды жақсы көруге, құрметтеуге және сыйлауға үйрендім. Оның қайсар рухы оны қалай тірі ұстап отырғанын күнде көрдім. Оның дене күші жылдар бойы әлсіреп бара жатқанын көрдім".
In 1883, Clarke was sent to London, under the alias of "Henry Wilson", to take part in the Fenian dynamite campaign advocated by Jeremiah O'Donovan Rossa, one of the IRB leaders exiled in the United States. British authorities were already following those involved, aided by informants, and Clarke was arrested in possession of dynamite, along with three others. He was tried and sentenced to penal servitude for life on 28 May 1883 at London's Old Bailey. He subsequently served 15 years in Pentonville and other British prisons. In 1896, he was one of only five remaining Fenian prisoners in British jails and a series of public meetings in Ireland called for their release. At one meeting, John Redmond MP, leader of the Parnellite Irish National League, said of him: "Wilson is a man of whom no words of praise could be too high. I have learned in my many visits to Portland for five years to love, honour and respect Henry Wilson. I have seen day after day how his brave spirit was keeping him alive I have seen year after year the fading away of his physical strength".
Америкаға көшіп бару
1898 жылы босатылғаннан кейін Кларк Ирландияға оралды, онда Дублин мен Дунганнонда оны бірнеше қарсы алу шаралары күтіп алды, ал Лимерик оған қаланың құрметті азаматтығын берді, ол оны қабылдады. Кларк сол кездегі Лимерик мэрі, республикашыл Джон Дейлидің отбасында болды, олар бұрын бірге түрмеде отырған еді. Осы кезде Кларк Джонның қызы Кэтлин Дейлимен танысты. Том мен Кэтлин арасында қарым-қатынас туды. Көпшілік тілектес болғанына қарамастан, Кларк Ирландияға оралғаннан кейін жұмыс табуда қиындыққа тап болды және 1900 жылы АҚШ-тың Бруклин қаласына эмиграциялауға шешім қабылдады. 1901 жылы ол өзінен 21 жас кіші Кэтлинге үйленді. Ирландиялық ұлтшыл Джон Макбрайд Кларктің куәсі болды.
Following his release in 1898, Clarke returned to Ireland where he was met by a number of welcome home parties in Dublin and Dungannon, and Limerick offered him the freedom of the city, which he accepted. Clarke stayed with the family of the Mayor of Limerick at the time, the republican John Daly, with whom Clarke had previously been imprisoned. It was during this time that Clarke was introduced to Kathleen Daly, John's niece. Tom and Kathleen would subsequently begin a relationship. Despite his well wishers, Clarke found it difficult to gain employment in Ireland following his return and would make the decision in 1900 to emigrate to Brooklyn in the United States. In 1901, he married Kathleen, 21 years his junior. The Irish nationalist John MacBride served as Clarke's best man.
Ирландияға оралу, саяси белсенділік
Фениандық идеалдарын ілгерілету үшін Ирландияда болу қажет деп ойлаған Кларк 1907 жылғы қарашада Ирландияға оралды, онда ол Дублинде темекі дүкенін ашты, сонымен бірге өзін жас жігіттер Бальмер Хобсон және Денис Маккалоу сияқты жастар басшылығымен елеулі жаңғырудан өтіп жатқан IRB-ге қайта қосты. Кларк Хобсонмен өте жақын қарым-қатынас орнатты, ол Сеан Мак Диармадамен бірге оның шәкірті болды. ИРБ-ның жас, радикалды мүшелері Кларкты оның белсенділігі үшін жоғары бағалады, олардың қолдауымен Кларк тез арада ИРБ Жоғарғы Кеңесіне көтеріліп, қазынашы болып тағайындалды. Ол Хобсонмен және Мак Диармадамен бірге 1910 жылы «Irish Freedom» республикалық журналын құрды. Алайда ол ирландиялық кәсіподақтардың британдық әріптестеріне тәуелділігін сынады және Ирландияның тәуелсіздігі үшін күреспен салыстырғанда еңбек қозғалысын екінші деңгейлі күрес деп есептеді. 1913 жылдың жазында Кларк Боденстаунда республикашылардың жиналысын ұйымдастырды, сол жылы Кларк жас Пейдрайг Пирсті сөз сөйлеуге шақырды. Сол жылдың қарашасында Кларк Пирсті IRB-ге қабылдады, бірақ IRB-нің басқа мүшелері Пирстің саяси тұрғыдан сенімсіз және жеке басына тым жоғары амбициялы деп қорқып, наразылық білдірді. 1915 жылдың соңында Кларк Нью-Йорктегі Clan na Gael-мен байланыстарын пайдаланып, жоспарланған көтеріліспен сәйкес келетін Ирландияға неміс қаруларын жеткізуді ұйымдастырды. Осы кезеңде Кларк көтерілістің барлық аспектілерін жоспарлап, ұйымдастыруға белсенді кірісті. Кларк 1867 жылғы фениандық көтерілістің қайталануын қаушады, ол нашар жоспарлау мен дайындық салдарынан апатқа ұшыраған. 1916 жылдың қаңтар айында Кларкқа қаруды дұрыс қолданбаған IRB мүшесі Шон МакГарри оң қолына оқ тигізді. Кларк ешқашан қолының қызметін толыққанды қалпына келтіре алмады. 27 сәуірде Коннолли ауыр жарақат алғаннан кейін, Кларк басқаруда белсенді рөл атқарды. Шын мәнінде Кларк президенттік және бас қолбасшы болып жарияланбақ, бірақ ол әскери шендер мен құрметтерден бас тартты; олар О'Росса Донованның сөйлеген сөзінен кейін ұлттық деңгейде жақсы танылған және құрметтелген Пирске берілді. Кейінірек Кэтлин Кларк өзінің күйеуі емес, Пирс Ирландия Республикасының бірінші президенті болды деп мәлімдеді. Жоспарлау кезінде Кларктер Фэрвьюдағы Ричмонд даңғылында тұрды. Апта соңында өрт салдарынан бас кеңсе эвакуацияланды. Басшылар Мур көшесіндегі бір үйде жиналып, қалай әрекет ету керектігін шешті. Кларк олардың арасында күресті жалғастыруды қалаған жалғыз басшы болды. Көтерілісшілерге 29 сәуірде капитуляциялауға бұйрық берілді, себебі көпшілік дауыспен шешім қабылданды. Кларк көздерінен жас шығарды.
Reasoning that he needed to be in Ireland to continue his Fenianism, Clarke returned to Ireland in November 1907, where he opened up a tobacconist shop in Dublin while immersing himself back into the IRB which was undergoing a substantial rejuvenation under the guidance of younger men such as Bulmer Hobson and Denis McCullough. Clarke developed a very close kinship with Hobson, who along with Seán Mac Diarmada, became his protégé. The younger, more radical members of the IRB lauded Clarke for his militancy, and with their support, Clarke was quickly promoted to the Supreme Council of the IRB and made treasurer. It was alongside Hobson and Mac Diarmada that Clarke would establish the republican journal Irish Freedom in 1910. However, he was critical of Irish trade unions' dependence on their English counterparts, and regarded the Labour movement as a minor secondary struggle when compared to the struggle for Irish Independence. In the summer of 1913 Clarke once again organised a gathering of republicans at Bodenstown, and that year Clarke invited a young upstart, Paidraig Pearse, to give the oration. By November of that year, Clarke had brought Pearse into the IRB, despite some reservations by other members of the IRB who feared that Pearse was politically unreliably and too personally ambitious. In late 1915, Clarke used his connections with Clan na Gael back in New York City to arrange for German weapons to be shipped into Ireland to coincide with the planned uprising. It was during this period that Clarke became frantic, keen to plan out and organise every aspect of the rising. Clarke feared a repeat of the 1867 Fenian Rising which ended in disaster due to, amongst other reasons, poor planning and preparation. In January 1916, Clarke was accidentally shot in the right arm by IRB member Sean McGarry, who mishandled a weapon. Clarke was never able to regain use of the arm. After Connolly was badly wounded on 27 April, Clarke took an active role in command. It has been said that Clarke indeed would have been the declared President and Commander in chief, but he refused any military rank and such honours; these were given to Pearse, who was more well known and respected on a national level following the O'Rossa Donovan speech. Kathleen Clarke later claimed that her husband, and not Pearse, was first president of the Irish Republic. At the time of planning, the Clarkes were living in a house on Richmond Avenue, Fairview. Late in the week, the GPO had to be evacuated due to a fire. The leaders gathered in a house in Moore Street to decide how to proceed. Clarke was the only leader amongst them who wished to keep fighting. With a nearly unanimous vote having been taken, Pearse ordered the rebels to surrender on 29 April. Clarke broke down into tears.
Атқару
Кларк капитуляциядан кейін британдықтармен тұтқындалды. Ол және басқа командирлер Ротондаға жеткізілді, онда ол басқа тұтқындардың алдында киімдерінен айырылды. Тінтеуден кейін Кларк қатты мазаланды, себебі DMP оның өмірінің көп бөлігін, оның ішінде бала кезін, түрмеде өткізген уақытын, Америкада болған кезін және Ирландияға оралғаннан бері IRB үшін атқарған істерін нақты көрсететін құжаттарды тапты.
Clarke was arrested by the British after the surrender. He and the other commanders were taken to the Rotunda where he was stripped of his clothing in front of the other prisoners. Following the search, Clarke was greatly distressed when the DMP was able to produce a file accurately documenting the majority of his life, including his early life, his time in prison, his time in America and his activities for the IRB since returning to Ireland.