Кіріспе

Мұз хоккейі ойнауға арналған арена

Мұз хоккейі аренасы – мұз хоккейі, командалық бәсекелестік спорты үшін арнайы жасалған мұз алаңы. Сонымен қатар, ол бромбол, рингет, рингбол және ринг-банди сияқты басқа спорт түрлері үшін де қолданылады. Ол дөңгеленген бұрыштары бар тіктөртбұрыш пішіндес және шамамен биіктігіндегі тақтайшалармен қоршалған.

Атаулар шығу тегі

Шотланд тілінен шыққан, "трасса" немесе "жол" деген мағынаны білдіретін "ринк" сөзі, керлинг ойыны ойналатын жердің атауы ретінде пайдаланылды. Тарихының басында шайбалы хоккей көбінесе керлинг үшін салынған мұз айдындарында ойналды. Хоккейге арналған жекелеген нысандар салынғаннан кейін де бұл атау сақталды.

Өлшемі

Хоккей алаңдарының екі стандартты мөлшері бар: біреуі негізінен Солтүстік Америкада қолданылады, сондай-ақ NHL мөлшері деп те аталады, екіншісі Еуропа мен халықаралық жарыстарда қолданылады, ол IIHF немесе Олимпиадалық мөлшері деп те аталады.

Халықаралық

Әлемнің қалған бөлігіндегі хоккей алаңдары Халықаралық мұз үстіндегі хоккей федерациясының (IIHF) талаптарына сәйкес келеді, бұрыштың радиусы екі гол сызығы соңғы тақтадан, ал көк сызықтар соңғы тақтадан арақашықтығы.

Солтүстік Америка

Солтүстік Американың көптеген мұз айдындары Ұлттық хоккей лигасының (NHL) талаптарына сәйкес келеді, бұрыш радиусы 9 метрді (28 фут) құрайды. Әрбір гол сызығы соңғы қоршаулардан 3 метр қашықтықта орналасқан. НХЛ көк сызықтары соңғы қоршаулардан 23 метр (75 фут) қашықтықта және бір-бірінен 15 метр (50 фут) арада жатыр. Халықаралық стандарттан енінің өзгешелігі мұз үстіндегі ен мен ұзындық арақатынасындағы маңызды айырмашылықты көрсетеді.

Шығу тегі

Мұз айдынының сипаттамалары 1862 жылы салынған және 1875 жылы алғашқы жабық ойын өткен Монреальдегі Виктория мұз тебу алаңының мұз бетінен бастау алады. Оның мұз бетінің өлшемдері. Дөңгелек бұрыштар 1898 жылы салынған Монреаль аренасының дизайнынан туындаған деседі.

Желілер

Ортаңғы сызық мұзды енінен екіге бөледі. Ол шайбаны алаңнан шығаруды (icing) анықтау үшін қолданылады. Бұл қалың сызық, ал НХЛ-де "біркелкі ерекше суреттері бар, бір-бірінен белгілі бір арақашықтықта орналасқан белгілермен болуы керек, олар оны екі көк сызықтан оңай ажыратады". Екі желілік пасты бұзуды анықтау үшін де қолданылуы мүмкін, егер лига мұндай ережені қолданса. Екі қалың көк сызық мұз айдынын үш бөлікке бөледі, олар аймақтар деп аталады. Бұл екі сызық ойыншының офсайдта екенін анықтау үшін қолданылады. Егер шабуылдаушы ойыншы шайбадан бұрын қарсылас команданың аймағына өтсе, ол офсайд деп есептеледі. Мұз айдынының әр екі шетінде де мұздың ені бойымен созылған жіңішке қызыл гол сызығы бар. Ол голдарды және шайбаны алаңнан шығаруды (icing) анықтау үшін қолданылады.

Беттегі нүктелер мен шеңберлер

Хоккей алаңында 9 қарсыласу нүктесі бар. Барлық қарсыласулар осы нүктелерде өтеді. Әр команданың қорғаныс аймағында екі нүкте, бейтарап аймақтың әр жағында екі нүкте және алаңның ортасында бір нүкте орналасқан. Орталық мұз және соңғы аймақтағы қарсыласу нүктелерінің айналасында шеңберлер салынған. Соңғы аймақтағы қарсыласу нүктелерінің жанында мұзға сызылған белгілер (хэш белгілері) бар. Бұл шеңберлер мен белгілер ойыншыларға қарсыласу кезінде немесе ойын барысында заңды түрде қай жерде тұруға болатынын көрсетеді.

Нүкте мен шеңбер өлшемдері

Ортадағы бетпе-бет орналасқан нүкте мен ортадағы бетпе-бет орналасқан шеңбердің екеуі де көк түсті. Шеңбердің диаметрі 30 фут (9 метр), контуры қалың, ал бетпе-бет орналасқан нүкте – диаметрі бір фут көк түсті дөңгелек. Қалған барлық бетпе-бет орналасқан нүктелер мен шеңберлер қызыл түсті. Әрбір нүкте диаметрі 2 фут (1 метр) болатын шеңберден тұрады (сыртқы жиектерінен өлшенгенде), контуры қалың. Нүктенің ішінде сол және оң ішкі жиектерінен екі қызыл тік сызық жүргізіледі, осы сызықтар арасындағы бөлік қызыл түске боялады, ал шеңбердің қалған бөлігі ақ түске боялады.

Мақсат бағаналары мен торлары

Мұздың әр шетінде металл қаңқасы мен матадан жасалған тордан тұратын қақпа орналасқан, оған әр команда шайбаны тигізіп гол соғуы керек. НХЛ және ИИХФ ережелеріне сәйкес, гол ретінде есептелуі үшін шайбаның бүкіл көлемі гол сызығын толығымен кесіп өтуі тиіс. НХЛ ережелері бойынша қақпаның ашылуы ені бойынша және биіктігі бойынша, ал қақпаның көлемі тереңдігі бойынша анықталады.

Қисық

Қайыс – бұл әр қақпаның алдындағы мұздың арнайы аймағы, қақпашыға кедергісіз ойын көрсетуге мүмкіндік беру үшін жасалған. Солтүстік Америкадағы кәсіби хоккейде қақпаның қайысы гол сызығынан 4,5 фут (1 метр) тік бұрышпен созылатын түзу сызықтардан тұрады, бұл сызықтар әр қақпа тірегінен 1 фут (0 метр) сыртқа қарай бағытталған, содан кейін 6 фут (2 метр) радиусы бар доғамен жалғастырылады; түзу сызықтардың ішкі жағына, гол сызығынан 4 фут (1 метр) қашықтықта және екі жақтан қайысқа қарай қызыл сызықтар салынған. Қайыстың барлық аймағы көбінесе жақсы көріну үшін көк түспен боялады.

Қақпашы трапеция ("Мартин Бродеур ережесі")

2004–2005 жылдардағы Американдық хоккей лигасының (АХЛ) маусымында маусымның алғашқы жеті аптасында тәжірибелік ереже енгізілді, ол пішініне байланысты «трапеция» деп аталатын қақпашының тұзақ аймағын құрды. Бұл ереже бойынша, қақпашыға қақпа сызығының артында, трапеция аймағынан тыс жерде шайбаны ұстауға тыйым салынады. Егер олар бұл ережені бұзса, ойынды кешіктіргені үшін оларға шағын айып салынды. Трапецияны енгізудің мақсаты – ойынның қарқынын арттыру және ұзаққа созылған шабуылдарды ынталандыру болды, бұл қақпашыға шайбаны иеленуді және алаңнан шығаруды қиындатады. Бұл ереже, Мартин Бродеур сияқты шайбаны жақсы меңгеретін қақпашылардың тиімділігін төмендетуге бағытталған, сонымен қатар осы ереже оның есімімен аталады. Аймақ орталықта орналасқан, симметриялық трапеция пішіндес. Трапецияның негізін қақпа сызығы және соңғы тақталар құрайды. Қақпа сызығындағы негізі 22 фут (7 метр) – 2014–15 жылғы НХЛ маусымынан бастап бастапқы 18 футтан (5 метр) ұзартылды, ал соңғы тақталар бойындағы негізі 28 фут (9 метр) құрайды, қақпа сызығынан тақталарға дейінгі арақашықтық 11 фут (3 метр) деп белгіленген. Жеті апталық тәжірибе өте табысты болғандықтан, АХЛ маусымның қалған бөлігінде де осы ережені сақтауға көшті, ал 2005–06 маусымда бұрынғы лок-ауттан кейін ойынды қайта бастағанда НХЛ да осы ережені бекітті. АХЛ-мен бірге кәсіби хоккейшілер қауымдастығының даму лигасы болып табылатын ECHL де 2005–06 маусымында осы ережені мақұлдады. Кейіннен трапеция 2019–2020 маусымында КХЛ, ал 2021 жылы IIHF ұйымдарында қолданысқа енгізілді.

Төреші қабырғасы

Төрешінің шеңбері – есепшілердің скамейкасының алдындағы 3 метр радиусты жарты шеңбер. АҚШ Хоккейінің 601(d)(5) ережесіне сәйкес, төреші ойынға қатысушылармен есеп бергенде немесе кеңескенде, төрешінің шеңберіне кірген немесе онда болған кез келген ойыншыға тәртіпсіздік жазасы берілуі мүмкін. АҚШ Хоккейінің нұсқаулық кітабында мұндай жазаны қолдану сирек кездесетіні және ойыншыға жаза қолданар алдында төрешінің шеңберінен кетуі сұралатыны нақты көрсетілген. НХЛ-де де ұқсас ереже бар, ол да тәртіпсіздік жазасын қарастырады. Дәстүр бойынша, капитан мен капитанның орынбасары ғана төрешінің шеңберіне жақындауға құқылы.

Аймақтар

Көк сызықтар бозды үш аймаққа бөледі. Орталық аймақ бейтарап аймақ немесе жай ғана орталық мұз деп аталады. Сыртқы аймақтардың жалпы атауы – соңғы аймақтар, бірақ олар көбінесе әр командаға қатысты терминдермен аталады. Команда гол соғуға тырысатын соңғы аймақ шабуыл аймағы немесе шабуылдық аймақ деп аталады; команданың өз қақпасы орналасқан соңғы аймақ қорғаныс аймағы немесе қорғаныс аймағы деп аталады. Шайба қай аймақта болса да, көк сызық сол аймақтың бір бөлігі болып саналады. Сондықтан, егер шайба бейтарап аймақта болса, көк сызық бейтарап аймақтың бөлігі болып табылады. Ол соңғы аймаққа өткені деп есептелуі үшін көк сызықты толығымен кесіп өтуі керек. Шайба соңғы аймаққа өткеннен кейін, көк сызық сол аймақтың бөлігіне айналады. Енді шайба бейтарап аймаққа қайта өткені деп есептелуі үшін көк сызықты екінші бағытта толығымен кесіп өтуі керек.

Тақталар

Мұз шайбасы алаңындағы қоршаулар – бұл алаңның шекарасын құрайтын төмен қабырғалар. Олардың биіктігі әртүрлі. Алаңның екі ұзын жағындағы қоршаулар "жанама қоршаулар" деп аталады. Гол сызығы мен көк сызықтың арасындағы жартылай қоршаулар орналасқан. Әрбір қақпаның артындағы алаң бөлігі "соңғы қоршаулар" деп аталады. Алаңның ұштарында қисайған қоршаулар "бұрыш қоршаулары" деп аталады.