Кіріспе
Ирландиялық республикашы және революционер (1883–1916), Сеан Мак Диармада (27 қаңтар 1883 – 12 мамыр 1916), сондай-ақ Сеан МакДермот деп те белгілі, ирландиялық республикалық саяси белсенді және революциялық көшбасшы. Ол 1916 жылғы Пасха көтерілісінің жеті көшбасшысының бірі болды, оны Ирландия Республикалық Бауырластығының (IRB) әскери комитетінің мүшесі ретінде ұйымдастыруға көмектесті және Ирландия Республикасының жарияланымына екінші қол қойды. Ол көтерілістегі рөлі үшін 33 жасында атылды. Лейтрим графтығында өскен ол ирланд тілін, гаэльдік қайта жаңғыруды және жалпы ирланд ұлтшылдығын қолдаған көптеген ұйымдардың мүшесі болды, соның ішінде Гаэль лигасы және (карьерасының басында) Ирландия католик бауырластығы – Гиберниандардың ежелгі ордені. Ол Синн Фэйннің ұлттық ұйымдастырушысы болды, кейіннен Бульмер Хобсон және басқалар 1910 жылы құрған «Ирландия бостандығы» газетінің редакторы болды.
Seán Mac Diarmada (27 January 1883 – 12 May 1916), also known as Seán MacDermott, was an Irish republican political activist and revolutionary leader. He was one of the seven leaders of the Easter Rising of 1916, which he helped to organise as a member of the Military Committee of the Irish Republican Brotherhood (IRB) and was the second signatory of the Proclamation of the Irish Republic. He was executed for his part in the Rising at age 33. Brought up in rural County Leitrim, he was a member of many associations which promoted the cause of the Irish language, Gaelic revival and Irish nationalism in general, including the Gaelic League and (early in his career) the Irish Catholic fraternity the Ancient Order of Hibernians. He was the national organiser for Sinn Féin, and later manager of the newspaper Irish Freedom, started in 1910 by Bulmer Hobson and others.
Ерте өмір
Мак Диармада Джон Макдермот ретінде дүниеге келді. Ол Лейтрим графтығындағы Килтиклогерге жақын Корранморда, кедейлік пен қанаушылықты еске түсіретін ландшафтпен ерекшеленетін аймақта туды. Оның әкесі Дональд Макдермот IRB мүшесі және Джон Дейлидің досы болған. Ауылдық Лейтримдегі Мак Диармаданың төңірегінде Ирландия тарихының іздері кеңінен таралған. Ежелгі терлеу үйі, жазалау дәуірінен және 17-18 ғасырлардағы қуғын-сүргіннен қалған қамалдар, сондай-ақ 1840 жылдардағы аштықтан кейін тасталып кеткен үйлер осы жерде сақталған. Ол Коррадона ұлттық мектебінде білім алды. 1908 жылы Дублинге көшіп келді, ол кезде ол бірнеше ирланд ұлтшыл және мәдени ұйымдарға, оның ішінде Синн Фэйнге, Ирланд Республикалық Бауырластығына (IRB), Гиберниялықтардың Ежелгі Орденіне және Гейл Лигасына қатысқан. Біраз уақыттан кейін IRB Жоғарғы Кеңесіне көтеріліп, соңында хатшы болып сайланды. Алғашқыда IRB-ге қосылудан бас тартты, себебі оны католик шіркеуі айыптаған, бірақ Булмер Хобсон оны көндірді. 1910 жылы ол Балмер Хобсон мен Денис Маккалоумен бірге құрған радикалды «Irish Freedom» газетінің редакторы болды. Сонымен қатар, IRB-ның ұлттық ұйымдастырушысы болып тағайындалды және тәжірибелі фениан Том Кларктың қамқорлығына ілесіп жүрді. Шындығында, бір жылдың ішінде екеуі ажырамас досқа айналды. Одан кейін Мак Диармада полиомиелитке шалдығып, жүру үшін таяққа мұқтаж болды. 1913 жылы Дублиндегі жұмыс тоқтатылу кезінде Мак Диармада Кларкпен бірге жұмысшыларды қолдады. 1913 жылдың қарашасында Мак Диармада Ирландиялық Еріктілердің құрылтайшы мүшелерінің бірі болды және осы ұйымды IRB бақылауына алу үшін жұмысын жалғастырды. 1915 жылдың мамырында Мак Диармада Галвей графтығындағы Туамда Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ армиясына қатысуға қарсы сөз сөйлегені үшін 1914 жылғы Корольдікті қорғау туралы заң бойынша тұтқындалды.
Пасхалық көтеріліс
1915 жылдың қыркүйегінде босатылғаннан кейін ол көтерілісті жоспарлауға жауапты болған IRB-ның құпия әскери комитетіне қосылды. Шындығында, Мак Диармада мен Кларк осы көтеріліске ең көп жауапты адамдар еді. 1914 жылы ол: «Егер алдағы бірнеше жылда қанды құрбандық болмаса, ирланд патриоттық рухы мәңгілікке өледі» деді. Денсаулығының нашарлығына байланысты Мак Диармада Пасха аптасы шайқасына көп қатыспады, бірақ Уақытша Республикалық Үкіметтің мүшесі ретінде Бас пошта кеңсесінде (GPO) орналасты. Қарсыласудан кейін ол көптеген тұтқындардың арасында жасырынып, өлімнен құтылуға талпынды. Бірақ, G дивизиясының Дэниел Хой оны танып шықты. 9 мамырдағы әскери сот шешімімен Мак Диармада 12 мамырда, 33 жасында Килменхэм түрмесінде атылды. 1919 жылдың қыркүйегінде Хой Майкл Коллинздің жасағы тарапынан атып өлтірілді. Соңғы хатында ол: «Мисс Раян, егер тірі қалсам, ол, әлдебір күні, менің әйелім болар еді» деп жазды. «Мини» аталған Жозефина Райан және оның әпкесі Филис GPO-ға хабар жеткізушілер болды. Олар сондай-ақ, оның өлім жазасын алуы алдында Килменхэм түрмесіне барып, тұтқындалудан қашып құтыла алды. Мин, Куманн на мБанның негізін қалаушысы, Ирландиядан Америкаға қашып кетіп, кейін Ричард Малкахиге үйленді. Өлім жазасын алу алдында Мак Диармада: «Мен бұрын ешқашан сезінген емес, осындай бақытты сезімімді басымнан өткізіп жатырмын. Ирландия ұлтының өмір сүруі үшін мен өлемін!» деп жазды.
Еске алу
Дублиндегі Seán McDermott көшесі (бұрынғы Gloucester Street) оның құрметіне аталған. Слигодағы Слиго Мак Диармада теміржол станциясы, сондай-ақ Лейтрим графтығындағы Каррик-он-Шеннон қаласындағы Гейл қауымдастығының стадионы – Páirc Seán Mac Diarmada да оның есімімен аталады. 2005 жылы бұзылған Баллимундағы Шон Макдермот мұнарасы да оның құрметіне аталған. Оның туған жері Килтиклогерде ауыл орталығына оның соңғы жазған сөздерімен жазылған ескерткіш орнатылды, ал оның балалық шағының үйі Ұлттық ескерткіш мәртебесін алды. Ұлттық автобус станциясы (Busáras) мен Әлеуметтік қорғау министрлігі орналасқан ғимарат Áras Mhic Dhiarmada деп белгіленген.
Мәдени мұра
Лейтримнің тумасы Шон Фокс RTÉ-нің 2016 жылғы "Төңкеріс" сериалында Мак Диармада рөлін сомдады. Лейтрим әншісі және ән жазушы Мик Блейк 1916 жылғы көтерілістің жүз жылдығын еске алу үшін "Шон МакДиармада (Корранмордың мақтанышы)" әнін жазды. Бұл әнді Нью-Йорк кәсіпкері Джозеф Макманус тапсырыс берген.