Кіріспе

Экономикалық ойлау мектебі

Посткейнсиандық экономика – Джон Мейнард Кейнстің «Жалпы теориясынан» бастау алған экономикалық ойлау мектебі. Оның кейінгі дамуына Михаль Калецки, Джоан Робинсон, Николас Кальдор, Сидни Вайнтрауб, Пол Дэвидсон, Пьеро Сраффа және Ян Крегель үлкен ықпал етті. Тарихшы Роберт Скидельский посткейнсиандық мектептің Кейнстің түпкілікті еңбегінің рухына ең жақын болғанын айтады. Бұл экономикаға дәстүрден тыс көзқарас.

Кіріспе

"Посткейнсиандық" термині алғаш рет Айхнер мен Крегел (1975) және 1978 жылы "Посткейнсиандық экономика журналы" құрылғанда экономикалық ойдың ерекше мектебін атау үшін қолданылды. 1975 жылға дейін, және кейде соңғы жұмыстарда, посткейнсиандық термині 1936 жылдан кейінгі экономиканы, яғни Кейнстің "Жалпы теориясы" жарық көргеннен кейінгі экономиканы білдіруі мүмкін. Посткейнсиандық экономистер Кейнстің теориясы екі басқа негізгі кейнсиандық мектептермен дұрыс түсіндірілмегенін тұжырымдайды: 1950-ші және 60-шы жылдары ортодоксалды болған неокейнсиандық экономика және 1980-ші жылдардан бері негізгі макроэкономикада үстемдік танытқан жаңа кейнсиандық экономика, олар неоклассикалық экономиканың түрлі бағыттарымен байланысты. Посткейнсиандық экономиканы Кейнстің идеялары мен түсініктері негізінде экономикалық теорияны қайта құруға жасалған тытыс ретінде қарастыруға болады. Алайда, тіпті ерте жылдары Джоан Робинсон сияқты посткейнсиандықтар Кейнстен алшақтауға тырысты, ал қазіргі посткейнсиандық ойдың көп бөлігі Кейнстің еңбектерінде кездеспейді. Кейбір посткейнсиандықтар Кейнстің өзінен де прогрессивті көзқарас ұстанды, жұмысшыларға бағытталған саясат пен қайта бөлуге көбірек мән берді. Робинсон, Пол Дэвидсон және Хайман Мински инвестицияның түрлері арасындағы нақты айырмашылықтардың экономикаға тигізетін әсерін, Кейнстің абстрактілі талдауына қарамастан, атап көрсетті. Посткейнсиандық экономиканың теориялық негізі – тиімді сұраныс принципі, яғни сұраныс қысқа және ұзақ мерзімде маңызды, сондықтан бәсекелестік нарықтық экономикада толық жұмыспен қамтуға табиғи немесе автоматты бейімділік жоқ. Неоклассикалық дәстүрде жұмыс істейтін жаңа кейнсиандық экономистердің пікіріне қарсы, посткейнсиандықтар нарықтың толық жұмыспен қамтуды қамтамасыз ете алмауының теориялық себебі қатаң немесе жабысқан бағалар мен жалақылар екенін қабылдамайды. Посткейнсиандықтар, әдетте, Джон Хикстің неокейнсиандық экономикада ықпалды IS–LM моделін қабылдамайды, себебі олар эндогендік банк несиелендіруінің пайыздық ставкаға орталық банктердің ақша ұсынысынан гөрі маңыздырақ екенін дәлелдейді. Посткейнсиандық экономиканың үлесі жиынтық жұмыспен қамту теориясынан тыс, табыс тарату, өсім, сауда және даму теорияларына дейін кеңейді, онда ақша сұранысы маңызды рөл атқарады, ал неоклассикалық экономикада бұл факторлар технология, қалаулар және ресурстар күштерімен анықталады. Ақша теориясы саласында посткейнсиандық экономистер ақша ұсынысы банктік несие сұранысына жауап беретінін алғашқылардың бірі болып атап өтті, сондықтан орталық банк ақша мөлшерін тікелей бақылай алмайды, тек ақша резервтерінің мөлшерін басқару арқылы пайыздық ставканы реттеуге мүмкіндік алады. Бұл көзқарас негізгі экономика мен ақша-кредиттік саясатқа енгізілді, ол қазір ақша мөлшерін дәл бақылауға тырысудың орнына пайыздық ставканы құрал ретінде қарастырады. Қаржы саласында Хайман Мински қаржылық тұрақсыздыққа негізделген қаржылық дағдарыс теориясын ұсынды, ол қазір қайта қаралып отыр.

Қылқалам

Кейнестік теорияны әртүрлі басымдықтармен қарастыратын бірнеше бағыт бар. Джоан Робинсон Михаль Калецкидің тиімді сұраныс теориясын Кейнстің теорияларынан артық деп есептеді. Калецкидің теориясы жұмысшылар мен капиталистер арасындағы сыныптық бөлініс және толық емес бәсекеге негізделген. Робинсон сондай-ақ гомогенді капиталға негізделген жиынтық өндіріс функцияларын қолдануды сынады – Кембридж капиталы жөніндегі дау – дауды жеңіп алғанмен, шайқасты жеңе алмады. Пьеро Сраффаның еңбектері осы пікірталаста посткейнсиандық позицияға маңызды ықпал етті, алайда Сраффа және оның неорикардиандық ізбасарлары Кейнстен гөрі Дэвид Рикардодан көбірек шабыттанды. Николас Кальдордың көптеген жұмыстары масштабтағы өсім, тарихқа тәуелділік және біріншілік және өнеркәсіптік секторлар арасындағы маңызды айырмашылықтар идеяларына негізделген. Пол Дэвидсон Кейнстің ізімен, ақшаның және ақша экономикасының мәнін анықтайтын уақыт пен белгісіздікті теорияның ортасына қояды. Бастапқыда континенттік Еуропада дамыған ақша айналымы теориясы ақшаның төлем құралы ретіндегі ерекше рөліне ерекше мән береді. Осы бағыттардың әрқайсысы келесі экономистер буындарының одан әрі дамуын жалғастыруда. Қазіргі Монетарлық Теория – бұл Уинн Годлидің макроэкономикалық модельдеуі мен Хайман Минскидің еңбек нарығындағы идеяларынан, сондай-ақ чартализм мен функционалдық қаржыдан әсерленген салыстырмалы түрде жаңа сала. Посткейнсиандық экономикадағы соңғы зерттеулер әлеуеттің толыққанды пайдаланылмауының себебін координациялық сәтсіздік ретінде (экономика) түсіндіруге тырысады, бұл жиынтық сұранысты ынталандыру арқылы мемлекеттік араласуды негіздеуге мүмкіндік береді.

Журналдар

Кейнестік экономика бойынша көптеген зерттеулер «Кейнсиандық экономиканы шолу» (ROKE), Сидни Вайнтрауб және Пол Дэвидсон негіздеген «Кейнсиандық экономика журналы», «Кембридж экономика журналы», «Саяси экономиканы шолу» және «Экономикалық мәселелер журналы» (JEI) сияқты журналдарда жарияланады.

Канада

Канадада посткейнсиандық экономистер Оттава университеті мен Лорансиан университетінде кездеседі.

Германия

Германияда посткейнсиандық бағыт Берлин экономика және құқық мектебінде және оның магистрлік бағдарламаларында – Халықаралық экономика [М. А.] және Еуропалық интеграцияның саяси экономикасы [М. А.] – өте күшті. Көптеген неміс посткейнсиандықтары Макроэкономика және макроэкономикалық саясаттар форумында біріккен.

Ньюкасл университеті

Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Ньюкасл университеті толық жұмыспен қамту және теңдік орталығы (CofFEE) деп аталатын кейнсиандық емес ой-толғамдар орталығына үй иесі болып табылады.