Діни аядағы ресми басшылар

Кіріспе

Белгілі діндердегі ресми басшылар

Діни қызметкерлер – белгілі діндердің ресми басшылары. Олардың рөлі мен функциялары әртүрлі діни дәстүрлерде өзгеше, бірақ көбінесе нақты рәсімдерге төрағалық ету және өз діндерінің ұстанымдарын мен амалдарын үйретуді қамтиды. Жеке діни қызметкерлерді атау үшін қолданылатын кейбір терминдер: дін қызметкері, дін қызметкері, дін өкілі, шіркеу өкілі, дінші, рухани және орынбасар. Ал қасиетті міндеттердегі дін қызметкері деген ұғым тарихы ұзақ, бірақ қазір сирек қолданылады. Христиан дінінде діни қызметкерлердің нақты атаулары мен міндеттері конфессияға қарай әртүрлі болады және ресми және бейресми діни лауазымдардың кең ауқымы бар, оларға диакондар, ақсақалдар, священниктер, епископтар, уағыздаушылар, пасторлар, пресвитерлер, министрлер және папа жатады. Ислам дінінде діни басшыны ресми немесе бейресми түрде имам, халифа, қади, муфтий, мулла, муэдзин және ғалымдар деп атайды. Яһуди дәстүрінде діни жетекші көбінесе раввин (оқытушы) немесе хазан (кантор) болып табылады.

Этимология

Клерикаль сөзі шіркеулік латын тіліндегі Clericus сөзінен шыққан, діни лауазым иелеріне қатысты. Латын сөзінің бастауы – мұраға қатысты дегенді білдіретін шіркеулік грек тіліндегі Klerikos (κληρικός) сөзі, бұл Ескі Ұстаздағы леуілік дін қызметкерлерінің Иемден басқа мұрасы болмағандығына сілтеме жасайды. "Клергия" сөзі екі көне француз сөзінен – clergié және clergie – шыққан, олар білімді адамдарға қатысты және ортағасырлық латын тіліндегі clericatus сөзінен, ал ол кеш латын тіліндегі clericus сөзінен (сол сөзден "клерк" сөзі де алынған) туындаған. "Клерк" сөзі де clericus сөзінен шыққан. Орта ғасырларда оқу мен жазу көбінесе діни лауазым иелерінің құзырында болған, сондықтан осы сөздердің бір-бірімен тығыз байланысы бар. Христиан дінінде, әсіресе Шығыс христиандығында және бұрынғы Батыс Рим католик дінінде, "клерк" термині діни лауазымға ие болғандардың барлығына – диакондарға, дін қызметкерлеріне және епископтарға – қатысты. Латын католицизмінде, тонзура кіші немесе үлкен ордендерге қол жеткізу үшін міндетті шарт болды, ал тонзура, кіші ордендер және субдиаконат Екінші Ватикан соборынан кейін жойылды. Қазіргі таңдағы діни лауазым статусы диакондыққа қол жеткізумен байланысты. Кіші ордендер әлі де Шығыс католик шіркеулерінде беріледі, ал оларды алғандар "кіші дін қызметкерлері" деп аталады. "Клерк" сөзін пайдалану Шығыс православиелік кіші дін қызметкерлері үшін де орынды, олар Шығыс шіркеуіндегі Оқырман сияқты ордендерді артықсыздандырмау үшін немесе кіші немесе үлкен ордендері жоқ, бірақ тонзурадан өткен адамдар үшін де қолданылады. Осы мағынада сөз араб тіліне, көбінесе Ливан арқылы француз тілінен kleriki (немесе cleriki) түрінде енген, ол "семинарист" деген мағынаны білдіреді. Бұл Шығыс православиелік дін қызметкерлері туралы түсінікке сәйкес келеді, олар әлі де диакондық лауазымын алмаған немесе алмауды жоспарлаған адамдарды қамтиды. Діни лауазым иелері – дін қызметкерлері, шамандар немесе болашақты көрушілердің тобы, олар ерекше діни билікке немесе функцияға ие. "Дін қызметкері" термині грек тіліндегі presbyter (πρεσβύτερος, presbýteros, ақсақал немесе үлкен) сөзінен шыққан, бірақ көбінесе sacerdos мағынасында қолданылады, яғни қасиетті немесе құдайлармен байланысты рәсімдерді орындайтын және қауым атынан құдайлармен байланыс жасайтын дін қызметкерлері.

The word cleric comes from the ecclesiastical Latin Clericus, for those belonging to the priestly class. In turn, the source of the Latin word is from the Ecclesiastical Greek Klerikos (κληρικός), meaning appertaining to an inheritance, in reference to the fact that the Levitical priests of the Old Testament had no inheritance except the Lord. "Clergy" is from two Old French words, clergié and clergie, which refer to those with learning and derive from Medieval Latin clericatus, from Late Latin clericus (the same word from which "cleric" is derived). "Clerk", which used to mean one ordained to the ministry, also derives from clericus. In the Middle Ages, reading and writing were almost exclusively the domain of the priestly class, and this is the reason for the close relationship of these words. Within Christianity, especially in Eastern Christianity and formerly in Western Roman Catholicism, the term cleric refers to any individual who has been ordained, including deacons, priests, and bishops. In Latin Catholicism, the tonsure was a prerequisite for receiving any of the minor orders or major orders before the tonsure, minor orders, and the subdiaconate were abolished following the Second Vatican Council. Now, the clerical state is tied to reception of the diaconate. Minor Orders are still given in the Eastern Catholic Churches, and those who receive those orders are 'minor clerics.' The use of the word cleric is also appropriate for Eastern Orthodox minor clergy who are tonsured in order not to trivialize orders such as those of Reader in the Eastern Church, or for those who are tonsured yet have no minor or major orders. It is in this sense that the word entered the Arabic language, most commonly in Lebanon from the French, as kleriki (or, alternatively, cleriki) meaning "seminarian." This is all in keeping with Eastern Orthodox concepts of clergy, which still include those who have not yet received, or do not plan to receive, the diaconate. A priesthood is a body of priests, shamans, or oracles who have special religious authority or function. The term priest is derived from the Greek presbyter (πρεσβύτερος, presbýteros, elder or senior), but is often used in the sense of sacerdos in particular, i. e., for clergy performing ritual within the sphere of the sacred or numinous communicating with the gods on behalf of the community.

Христиандық

Жалпы алғанда, христиан дін қызметкерлері тағайындалады; яғни, олар діни рәсімдерде белгілі бір міндеттерге бөлінеді. Ғибадатта нақты міндеттерді атқаратын, бірақ тағайындалмаған адамдар (мысалы, аколиттердің қызметін атқаратын миряндар) дін қызметкерлері деп есептелмейді, тіпті олардың осы міндеттерді орындауы үшін қандай да бір ресми мақұлдау қажет болуы мүмкін. Дін қызметкерлерінің түрлері, лауазымдардан ерекшеленеді, тіпті егер лауазымдарды көбінесе немесе тек дін қызметкерлері ғана атқаратын болса да. Мысалы, Рим-католик кардиналы, көбінесе дін қызметкері болып табылады, бірақ кардинал – дін қызметкерлерінің бір түрі емес. Архиепископ – дін қызметкерлерінің ерекше түрі емес, ол ерекше өкілеттікпен белгілі бір лауазымды атқаратын епископ. Керісінше, приходтағы жастар жөніндегі пастор дін қызметкері болуы да, болмауы да мүмкін. Әртүрлі шіркеулерде дін қызметкерлерінің әртүрлі жүйелері бар, бірақ ұқсас басқару жүйесіне ие шіркеулерде ұқсас жүйелер кездеседі.

Англикандық

Англикандықтарда дін қызметкерлері діакон, діни қызметкер (пресвитер) және епископ дәрежесімен құралады. Канон, архидиакон, архиепископ сияқты лауазымдар осы дәрежелердегі нақты қызметтер. Епископтар әдетте көптеген приходтардан тұратын діоцезге жетекшілік ететін бақылаушылар болып табылады, ал архиепископтар көптеген діоцездерден құралған провинцияға төрағалық етеді. Приходты (әдетте бір ғимарат) бір немесе бірнеше діни қызметкерлер бақылайды, бірақ бір діни қызметкер бірнеше приходқа жауапты болуы мүмкін. Жаңа дін қызметкерлері алдымен диакон болып тағайындалады. Діни қызметкер болуға ниеттенгендер әдетте бір жылдай кейін діни қызметкерлікке бекітіледі. 1960 жылдардан бері кейбір Англикан шіркеулері ауыспалы диакондықпен қатар тұрақты диакондықты да қайта енгізді, ол шіркеу мен әлем арасындағы байланысқа, әсіресе қоғамның маргиналды топтарына қызмет етуге бағытталған. Әйелдерді диакон, діни қызметкер және епископ ретінде тағайындау басталардан бұрын, қысқа мерзімге әйелдер диаконисса бола алатын. Олар диакондардан өзгеше қызмет атқаратын болғанымен, олардың міндеттері ұқсас болатын. Англикандықтарда барлық дін қызметкерлеріне үйленуге рұқсат беріледі. Көптеген ұлттық шіркеулерде әйелдер диакон немесе діни қызметкер бола алады, бірақ 38 ұлттық шіркеудің он бесі ғана әйелдерді епископ ретінде бекітуге рұқсат етеді, ал олардың ішінде тек бесеуі ғана әйелдерді епископ қылып тағайындаған. Евхаристияны тойлау діни қызметкерлер мен епископтардың құзырында. Ұлттық Англикан шіркеулерін бірінен бірнешеге дейін приматтар немесе митрополиттер (архиепископтар немесе төраға епископтар) басқарады. Англикандық қауымдағы ең жоғары архиепископ – Кентерберий архиепискобы, ол Англия шіркеуінің басшысы және барлық Англикан шіркеулерінің приматтары арасындағы «біріншісі» болып саналады. Диакон, діни қызметкер немесе епископ болу – адамның міндеті, жұмыс емес. Діни қызметкерлер зейнетке шыққаннан кейін де діни қызметкер болып қала береді, тіпті белсенді қызмет атқармаса да. Дегенмен, олар зейнетке шыққаннан кейін ғана негізгі дәрежесін сақтайды. Сондықтан зейнеткер архиепископ тек епископ деп есептелуі мүмкін (мысалы, «Епископ Джон Смит, Йорк архиепископының бұрынғысы»), ал канон немесе архидиакон зейнеткерлікке шыққанда діни қызметкер болып қалады және қосымша құрметті атауларға ие болмайды. Англикан дін қызметкерлеріне қатысты тілдесу ережелері үшін Біріккен Корольдіктегі тілдесу ережелеріне қараңыз.

In Anglicanism, clergy consist of the orders of deacons, priests (presbyters) and bishops in ascending order of seniority. Canon, archdeacon, archbishop and the like are specific positions within these orders. Bishops are typically overseers, presiding over a diocese composed of many parishes, with an archbishop presiding over a province in most, which is a group of dioceses. A parish (generally a single church) is looked after by one or more priests, although one priest may be responsible for several parishes. New clergy are first ordained as deacons. Those seeking to become priests are usually ordained to the priesthood around a year later. Since the 1960s some Anglican churches have reinstituted the permanent diaconate, in addition to the transitional diaconate, as a ministry focused on bridges the church and the world, especially ministry to those on the margins of society. For a short period of history before the ordination of women as deacons, priests and bishops began within Anglicanism, women could be deaconesses. Although they were usually considered having a ministry distinct from deacons they often had similar ministerial responsibilities. In Anglicanism all clergy are permitted to marry. In most national churches women may become deacons or priests, but while fifteen out of 38 national churches allow for the consecration of women as bishops, only five have ordained any. Celebration of the Eucharist is reserved for priests and bishops. National Anglican churches are presided over by one or more primates or metropolitans (archbishops or presiding bishops). The senior archbishop of the Anglican Communion is the Archbishop of Canterbury, who acts as leader of the Church of England and 'first among equals' of the primates of all Anglican churches. Being a deacon, priest or bishop is considered a function of the person and not a job. When priests retire they are still priests even if they no longer have any active ministry. However, they only hold the basic rank after retirement. Thus a retired archbishop can only be considered a bishop (though it is possible to refer to "Bishop John Smith, the former Archbishop of York"), a canon or archdeacon is a priest on retirement and does not hold any additional honorifics. For the forms of address for Anglican clergy, see Forms of address in the United Kingdom.

Баптист

Баптист дәстүрінде шіркеуде тек екі лауазымға ғана құдай қызметкерлері тағайындалады – I Тімофей хатының үшінші тарауында сипатталған ақсақалдар (пасторлар) және дьякондар.

Католик шіркеуі

Католик шіркеуінде діни қызметкерлер диакон, діни қызметкер немесе епископ болып бөлінеді, олар тиісінше диаконат, пресвитерат және епископатқа жатады. Епископтардың арасында митрополиттер, архиепископтар немесе патриархтар болады. Рим папасы – Рим епискобы, шіркеудің жоғарғы және әмбебап иерархы, және барлық Рим католик епископтарын тағайындау үшін оның рұқсаты қажет. Кардиналдардың көпшілігі епископтар болып табылады, бірақ бұл әрқашан олай болған жоқ; бұрынғыда кейбір кардиналдар діни қызметкерлік тонзура алған, бірақ қасиетті ордендерді емес, алған адамдар еді. Дүниежүзілік діндарлар – діни институтқа жатпайтын, діни институттың (саекулум) орнына әлемде өмір сүретін дін қызметкерлері. Киелі Тақ, діни қызметкерлердің қызметін Рим куриясының діни қызметкерлерге арналған конгрегациясы арқылы қолдайды. Канондық құқық (канон 207) былай деп көрсетеді: «Құдай тарапынан белгіленгендей, шіркеудегі христиан имандыларының арасында заң бойынша дін қызметкерлері деп аталатын қасиетті қызметкерлер бар; христиан имандыларының басқа мүшелері жай ғана имандылар деп аталады». Бұл бөлек қызметтің ерекшелігі христиандықтың алғашқы кезеңдерінде қалыптасқан; осы ерекшелікті көрсететін ерте деректердің бірі – епископ, діни қызметкер және диаконның үш дәрежесі немесе ордені туралы Антиохиялық әулие Игнатийдің жазбалары. Қасиетті ордендер – Трент соборында саналған жеті құрметті құдайлық рәсімдердің бірі, олардың құдайлық мекеме екенін Магистериум мойындайды. Католик шіркеуінде дін қызметкерлері болуға тек ер адамдарға ғана рұқсат етіледі. Латын шіркеуінде 1972 жылға дейін тонзура адамды діни қызметкерлік статусына қабылдады, содан кейін ол төрт кіші орденді (остиарий, лектор, экзорцистер ордені, аколиттер ордені) және содан кейін субдиаконат, диаконат, пресвитерат және, ақырында, епископаттың үлкен ордендерін ала алатын, ал Рим католик доктринасы бойынша ол «Қасиетті ордендердің толықтығы» болып табылады. 1972 жылдан бері кіші ордендер мен субдиаконат жай ғана имандылардың қызметімен алмастырылды және діни қызметкерлік тонзура енді орын алмайды, кейбір дәстүрлі католик топтарынан басқа, ал діни қызметкерлік статусы, тіпті сол топтарда да, қасиетті ордендер арқылы алынады. Латын шіркеуінде үш қасиетті орденнің бастапқы деңгейі – диаконат. Осы үш дін қызметкерлер орденінен басқа, кейбір Шығыс католик немесе «уния» шіркеулерінде «кіші дін қызметкерлер» деп аталатындар бар. Қасиетті өмір институттарының және апостолдық өмір қоғамдарының мүшелері қасиетті ордендерді алған жағдайда ғана дін қызметкерлері болып табылады. Сондықтан, қасиетті ордендерді алған жоқ монахтар, діни ағайындар мен апайындар дін қызметкерлеріне жатпайды. Канондық құқық кодексі мен Шығыс шіркеулерінің Канондық кодексі әрбір дін қызметкері епархияға немесе оған теңестірілген (апостолдық викариат, аумақтық аббат, жеке прелатура және т.б.) немесе діни институтта, апостолдық өмір қоғамында немесе зайырлы институтта тіркелуі немесе «инкардинация» алуы керек екенін белгілейді. Қазіргі канондық құқық діни қызметкер болуға тағайындалу үшін екі жыл философия және төрт жыл теология білімі, соның ішінде догматикалық және моральдық теология, Киелі кітап, канондық құқық семинарияда немесе университеттегі шіркеу факультетінде оқылуын талап етеді. Діни ұстаным Латын шіркеуінің басым бөлігінде барлық дін қызметкерлері үшін міндетті, діни қызметкер болуға ниеттенбеген диакондарды қоспағанда. Басқа шіркеулер немесе қауымдардан келген, католик болған үйленген дін қызметкерлері үшін ауыспалы диаконатқа және діни қызметкерлікке тағайындауға кейде рұқсат етіледі, бірақ үйленген еркектерді Латын және Шығыс католик шіркеулерінде епископ ретінде құлшылық етуге рұқсат етілмейді (жеке ординариатты қараңыз). Діни қызметкерлердің некеге тұруына рұқсат етілмейді, сондықтан егер кейбір шіркеулерде ұстаным ерікті болса (мысалы, Латын шіркеуіндегі тұрақты диакондар), олар некеге тұруды қаласа, діни қызметке тағайындалғанға дейін солай істеуі керек. Шығыс католик шіркеулері үйленген ер адамдарға діни қызметкер болуға рұқсат берсе де, діни қызметкерлерге діни қызметке тағайындалғаннан кейін некеге тұруға рұқсат бермейді: олардың приходтық дін қызметкерлері көбінесе үйленген, бірақ діни қызметке тағайындалғанға дейін үйленуі керек. Шығыс католик шіркеулері тек епископтарға ғана ұстанымды міндеттейді.

Ordained clergy in the Catholic Church are either deacons, priests, or bishops belonging to the diaconate, the presbyterate, or the episcopate, respectively. Among bishops, some are metropolitans, archbishops, or patriarchs. The pope is the bishop of Rome, the supreme and universal hierarch of the Church, and his authorization is now required for the ordination of all Roman Catholic bishops. With rare exceptions, cardinals are bishops, although it was not always so; formerly, some cardinals were people who had received clerical tonsure, but not Holy Orders. Secular clergy are ministers, such as deacons and priests, who do not belong to a religious institute and live in the world at large, rather than a religious institute (saeculum). The Holy See supports the activity of its clergy by the Congregation for the Clergy , a dicastery of Roman curia. Canon Law indicates (canon 207) that "[b]y divine institution, there are among the Christian faithful in the Church sacred ministers who in law are also called clerics; the other members of the Christian faithful are called lay persons". This distinction of a separate ministry was formed in the early times of Christianity; one early source reflecting this distinction, with the three ranks or orders of bishop, priest and deacon, is the writings of Saint Ignatius of Antioch. Holy Orders is one of the Seven Sacraments, enumerated at the Council of Trent, that the Magisterium considers to be of divine institution. In the Catholic Church, only men are permitted to be clerics. In the Latin Church before 1972, tonsure admitted someone to the clerical state, after which he could receive the four minor orders (ostiary, lectorate, order of exorcists, order of acolytes) and then the major orders of subdiaconate, diaconate, presbyterate, and finally the episcopate, which according to Roman Catholic doctrine is "the fullness of Holy Orders". Since 1972 the minor orders and the subdiaconate have been replaced by lay ministries and clerical tonsure no longer takes place, except in some Traditionalist Catholic groups, and the clerical state is acquired, even in those groups, by Holy Orders. In the Latin Church the initial level of the three ranks of Holy Orders is that of the diaconate. In addition to these three orders of clerics, some Eastern Catholic, or "Uniate", Churches have what are called "minor clerics". Members of institutes of consecrated life and societies of apostolic life are clerics only if they have received Holy Orders. Thus, unordained monks, friars, nuns, and religious brothers and sisters are not part of the clergy. The Code of Canon Law and the Code of Canons of the Eastern Churches prescribe that every cleric must be enrolled or "incardinated" in a diocese or its equivalent (an apostolic vicariate, territorial abbey, personal prelature, etc.) or in a religious institute, society of apostolic life or secular institute. Current canon law prescribes that to be ordained a priest, an education is required of two years of philosophy and four of theology, including study of dogmatic and moral theology, the Holy Scriptures, and canon law have to be studied within a seminary or an ecclesiastical faculty at a university. Clerical celibacy is a requirement for almost all clergy in the predominant Latin Church, with the exception of deacons who do not intend to become priests. Exceptions are sometimes admitted for ordination to transitional diaconate and priesthood on a case by case basis for married clergymen of other churches or communities who become Catholics, but consecration of already married men as bishops is excluded in both the Latin and Eastern Catholic Churches (see personal ordinariate). Clerical marriage is not allowed and therefore, if those for whom in some particular Church celibacy is optional (such as permanent deacons in the Latin Church) wish to marry, they must do so before ordination. Eastern Catholic Churches while allowing married men to be ordained, do not allow clerical marriage after ordination: their parish priests are often married, but must marry before being ordained to the priesthood. Eastern Catholic Churches require celibacy only for bishops.

Шығыс православие

Шығыс православие шіркеуінде үш дәрежелі қасиетті қызмет бар: епископ, діни қызметкер және дьякон. Бұл Жаңа өсиетте айтылған және Киелі Әкелердің жазбаларында куәландырылған ерте шіркеудегі бірдей лауазымдар. Осы дәрежелердің әрқайсысы епископтардың қол қоюымен (хеиротония деп аталады) қасиетті құпия (сакрамент) арқылы тағайындалады. Діни қызметкерлер мен дьякондарды өздерінің епархиялық епископтары тағайындайды, ал епископтар кем дегенде үш епископтың қол қоюымен қадірленеді. Осы үш дәрежеде бірнеше атақтар кездеседі. Епископтар архиепископ, митрополит және патриарх атағын ала алады, бәрі де құрметті атақтар саналады. Православиеде барлық епископтар тең деп есептеледі, бірақ әрқайсысының мәртебесі жоғары немесе төмен болуы мүмкін, және әрқайсысының өзінің орны бар. Діни қызметкерлер (пресвитерлер деп те аталады) архиерей, протопресвитер ("протоприст" немесе "протопоп"), иеромонах (қасиеттілікке бекітілген монах), архимандрит (аға иеромонах) және гегумен (иегер) атағын алуы мүмкін (немесе алмауы мүмкін). Дьякон иеродиакон (дьякондыққа бекітілген монах), архидьякон немесе протодьякон атағын иеленуі мүмкін. Төменгі дәрежедегі діни қызметкерлер хеиротония (қол қою) арқылы емес, хеиротезия (бекіту) деп аталатын бата арқылы тағайындалады. Оларға субдьякон, оқырман және алтарь қызметшісі (сонымен қатар шамшырақ ұстаушы) кіреді. Кейбір шіркеулерде әншіге бата беру үшін жеке қызмет бар. Епископ, діни қызметкер, дьякон немесе субдьяконның тағайындалуы міндетті түрде Қасиетті Литургия (Евхаристия) кезінде болуы керек, бірақ кейбір шіркеулерде дьяконға дейін тағайындауға Алдын ала қасиетті сыйлықтар Литургиясы кезінде рұқсат етіледі, және бір қызметте бір лауазымға бір адамнан артық тағайындалмайды. Төменгі дәрежедегі діни қызметкерлердің көптеген мүшелері бір қызметте тағайындалуы мүмкін, ал оларға бата беру әдетте Литургияға дейінгі Кіші сағаттар кезінде немесе жеке қызмет ретінде өтеді. Оқырман мен шамшырақ ұстаушыға бата беру әдетте бір қызметте біріктіріледі. Субдьякон Кіші сағаттар кезінде тағайындалады, бірақ оның батасын алу рәсімдері Қасиетті Литургияда, әсіресе Ұлы кіру кезінде жалғасады. Епископтар әдетте архимандриттер қатарынан таңдалады және бойдақ болуы керек; алайда, әйелімен бірге тұрмайтын діни қызметкер епископтыққа бекітілуі мүмкін (Труллоның Квинсест кеңесінің XII каноны бойынша). Қазіргі уақытта мұндай монах емес діни қызметкер әдетте монахтыққа тонурланады, содан кейін епископтыққа бекітілу алдында архимандритке көтеріледі. Формалды немесе канондық талап болмаса да, қазіргі уақытта епископтардан университет дипломы болуы жиі талап етіледі, әдетте, бірақ міндетті емес, теология бойынша. Патриарх үшін әдеттегі атау – Сіздің Қасиеттілігіңіз (Константинопольдің Экуменикалық Патриархы үшін Сіздің Бүкіл Қасиеттілігіңіз), автокефальдық шіркеуді басқаратын архиепископ/митрополит үшін – Сіздің Батарейтіңіз, архиепископ/митрополит үшін – Сіздің Батарейтіңіз, епископ үшін – Әмірші немесе Сіздің Ұлылығыңыз, ал діни қызметкерлер, дьякондар мен монахтар үшін – Әке, әртүрлі православие шіркеулері арасында айырмашылықтар бар. Мысалы, грек дәстүрімен байланысты шіркеулерде Экуменикалық Патриархқа "Сіздің Бүкіл Қасиеттілігіңіз" деп еске салса, қалған барлық патриархтар (және автокефальдық шіркеулерді басқаратын архиепископтар/митрополиттер) "Сіздің Батарейтіңіз" деп аталады. Православие діни қызметкерлері, дьякондары мен субдьякондары тағайындалу алдында үйленуі немесе бойдақ (көбінесе монах) болуы керек, бірақ тағайындалғаннан кейін үйленуге болмайды. Діни қызметкерлердің ажырасуынан немесе жесірлікке қалуынан кейін қайта үйленуіне тыйым салынған. Үйленген діни қызметкерлер қауымды қамтамасыз етуге ең қолайлы деп есептеледі, өйткені отбасы бар діни қызметкер өз отарына кеңес беруге жақсы білікті деп саналады. Ресей дәстүрінде үйленбеген, монах емес діни қызметкерлердің академиялық лауазымдарды иеленуі жиі кездеседі.

The Eastern Orthodox Church has three ranks of holy orders: bishop, priest, and deacon. These are the same offices identified in the New Testament and found in the Early Church, as testified by the writings of the Holy Fathers. Each of these ranks is ordained through the Sacred Mystery (sacrament) of the laying on of hands (called cheirotonia) by bishops. Priests and deacons are ordained by their own diocesan bishop, while bishops are consecrated through the laying on of hands of at least three other bishops. Within each of these three ranks there are found a number of titles. Bishops may have the title of archbishop, metropolitan, and patriarch, all of which are considered honorifics. Among the Orthodox, all bishops are considered equal, though an individual may have a place of higher or lower honor, and each has his place within the order of precedence. Priests (also called presbyters) may (or may not) have the title of archpriest, protopresbyter (also called "protopriest", or "protopope"), hieromonk (a monk who has been ordained to the priesthood) archimandrite (a senior hieromonk) and hegumen (abbot). Deacons may have the title of hierodeacon (a monk who has been ordained to the deaconate), archdeacon or protodeacon. The lower clergy are not ordained through cheirotonia (laying on of hands) but through a blessing known as cheirothesia (setting aside). These clerical ranks are subdeacon, reader and altar server (also known as taper bearer). Some churches have a separate service for the blessing of a cantor. Ordination of a bishop, priest, deacon or subdeacon must be conferred during the Divine Liturgy (Eucharist)—though in some churches it is permitted to ordain up through deacon during the Liturgy of the Presanctified Gifts—and no more than a single individual can be ordained to the same rank in any one service. Numerous members of the lower clergy may be ordained at the same service, and their blessing usually takes place during the Little Hours prior to Liturgy, or may take place as a separate service. The blessing of readers and taper bearers is usually combined into a single service. Subdeacons are ordained during the Little Hours, but the ceremonies surrounding his blessing continue through the Divine Liturgy, specifically during the Great Entrance. Bishops are usually drawn from the ranks of the archimandrites, and are required to be celibate; however, a non monastic priest may be ordained to the episcopate if he no longer lives with his wife (following Canon XII of the Quinisext Council of Trullo) In contemporary usage such a non monastic priest is usually tonsured to the monastic state, and then elevated to archimandrite, at some point prior to his consecration to the episcopacy. Although not a formal or canonical prerequisite, at present bishops are often required to have earned a university degree, typically but not necessarily in theology. Usual titles are Your Holiness for a patriarch (with Your All Holiness reserved for the Ecumenical Patriarch of Constantinople), Your Beatitude for an archbishop/metropolitan overseeing an autocephalous Church, Your Eminence for an archbishop/metropolitan generally, Master or Your Grace for a bishop and Father for priests, deacons and monks, although there are variations between the various Orthodox Churches. For instance, in Churches associated with the Greek tradition, while the Ecumenical Patriarch is addressed as "Your All Holiness", all other Patriarchs (and archbishops/metropolitans who oversee autocephalous Churches) are addressed as "Your Beatitude". Orthodox priests, deacons, and subdeacons must be either married or celibate (preferably monastic) prior to ordination, but may not marry after ordination. Remarriage of clergy following divorce or widowhood is forbidden. Married clergy are considered as best suited to staff parishes, as a priest with a family is thought better qualified to counsel his flock. It has been common practice in the Russian tradition for unmarried, non monastic clergy to occupy academic posts.

Әдістемелік

Методист шіркеулерінде дін қызметкері болуға үміткерлер, дін қызметкері ретінде тағайындалуларына дейін белгілі бір мерзімге (әдетте бірден үш жылға дейін) "лицензия алады". Бұл кезеңде олар тәжірибелі, тағайындалған дін қызметкерінің басшылығымен, бақылауымен және бағалауымен діни қызмет міндеттерін орындайды. Дегенмен, кейбір конфессияларда лицензия – музыкалық немесе жастар қызметтері сияқты нақты мамандандырылған қызметтерге бекітілген дін қызметкерлері үшін уақытша емес, тұрақты мәртебе болып табылады.

Соңғы күндердің қасиеттілері

Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі Киелілер шіркеуінің (LDS Church) арнайы дін қызметкерлері жоқ, оның орнына лайықты дін қызметкерлері жүйесімен басқарылады. Жергілікті деңгейде, ақы төленбейтін және толық емес жұмыс уақытында қызмет ететін дін қызметкерлері шіркеуді басқарады; ал әлемдік шіркеуді толық уақытты жалпы билік органдары қадағалайды, олардың кейбіреулері қарапайым тұрмысқа жеткілікті жәрдемақы алады. Ешқандай лауазымға теологиялық білім алу талап етілмейді. Шіркеу барлық басшыларын аян арқылы және билігі бар адамның қол қоюымен шақырады деп сенеді. Сондай-ақ, шіркеу Иса Мәсіхтің шіркеудің төрінде тұрғанына және шіркеу президентіне, Бірінші Президенттікке және Он Екі Апостолға берілген аян арқылы шіркеуді басқаратынына сенімді. Олардың барлығы пайғамбарлар, көрушілер және аян берушілер ретінде танылады және өмір бойы қызмет етеді. Осы кісілерден төменге қарай шіркеу аумақтары бойынша географиялық түрде бөлінген жетпіс кісіден тұратын кворумдар орналасқан. Жергілікті деңгейде шіркеу діңгектерге бөлінеді; әр діңгекте президент болады, оған екі кеңесші және жоғары кеңес көмектеседі. Діңгек бірнеше қауымдардан тұрады, олар "қауымдар" немесе "филиалдар" деп аталады. Қауымдарды епископ және оның кеңесшілері, ал филиалдарды президент және оның кеңесшілері басқарады. Жергілікті басшылар өздерінің бақылаушы органдары босағанға дейін қызмет етеді. Әдетте, 12 және одан жоғары жастағы барлық лайықты еркектерге дін қызметкерлігі беріледі. 12-ден 18 жасқа дейінгі жастар Һарондық дін қызметкерлігіне диакон, ұстаз немесе жұбаныш ретінде бекітіледі, бұл оларға белгілі бір қасиетті рәсімдер мен жарлылықтарды орындауға рұқсат береді. Ересек еркектер Мәліксадық дін қызметкерлігіне ақсақал, жетпіс, бас жұбаныш немесе патриарх ретінде бекітіледі, бұл дін қызметкерлік шіркеудің рухани басшылығымен айналысады. "Дін қызметкерлері" термині LDS шіркеуінде көбінесе қолданылмаса да, ол жергілікті епископтар мен діңгек президенттеріне ең дұрыс қолданылады. Дін қызметкерлігінде лауазымға ие болу ғана шіркеудің басқа мүшелеріне билік беруді немесе бүкіл шіркеу атынан әрекет етуге өкілеттік беруді білдірмейді.

The Church of Jesus Christ of Latter day Saints (LDS Church) has no dedicated clergy, and is governed instead by a system of lay priesthood leaders. Locally, unpaid and part time priesthood holders lead the church; the worldwide church is supervised by full time general authorities, some of whom receive modest living allowances. No formal theological training is required for any position. The church believes that all of its leaders are called by revelation and the laying on of hands by one who holds authority. The church also believes that Jesus Christ stands at the head of the church and leads the church through revelation given to the President of the Church, the First Presidency, and Twelve Apostles, all of whom are recognized as prophets, seers, and revelators and have lifetime tenure. Below these men in the hierarchy are quorums of seventy, which are assigned geographically over the areas of the church. Locally, the church is divided into stakes; each stake has a president, who is assisted by two counselors and a high council. The stake is made up of several individual congregations, which are called "wards" or "branches." Wards are led by a bishop and his counselors and branches by a president and his counselors. Local leaders serve in their positions until released by their supervising authorities. Generally, all worthy males age 12 and above receive the priesthood. Youth age 12 to 18 are ordained to the Aaronic priesthood as deacons, teachers, or priests, which authorizes them to perform certain ordinances and sacraments. Adult males are ordained to the Melchizedek priesthood, as elders, seventies, high priests, or patriarchs in that priesthood, which is concerned with spiritual leadership of the church. Although the term "clergy" is not typically used in the LDS Church, it would most appropriately apply to local bishops and stake presidents. Merely holding an office in the priesthood does not imply authority over other church members or agency to act on behalf of the entire church.

Лютерандық

Лютеран шіркеуінде тек бір ғана діни лауазым бар, атап айтқанда пастор лауазымы. Бұл Аугсбургтік Исповедьдің 14-бабында көрсетілген. Дегенмен, практикалық және тарихи себептерге байланысты көптеген лютеран шіркеулерінде пасторлардың міндеттері әртүрлі. Кейбір пасторлар диакон ретінде, ал басқалары – приход пасторы, тағы біреулері епископтар, тіпті архиепископтар болып қызмет етеді. Лютерандар папаның бас епископ ретінде болуына қатысты принципиалды қарсылық білдірмейді. Бірақ Рим-католик шіркеуінің паптыққа қатысты көзқарасы антихристиандық деп есептеледі. Лютеран шіркеулерінің доктриналық жинағы болып табылатын Конкорд кітабы, діни лауазымға бекітілуді сакрамент деп санауға мүмкіндік береді.

Реформаланған

Пресвитериан шіркеуі (АҚШ) екі түрлі рухани қызметкерді немесе ақсақалды бекітеді: оқытушы (пастор) және басқарушы (пасторлармен бірге кеңес құратын қауымның басшылары). Оқытушы ақсақалдар семинарияда оқытылып, рухани қызметкер ретінде бекітіледі және бүкіл конфессия атынан Сөз бен Рақымет құдайының қызметіне бөлінеді. Көбінесе, оқытушы ақсақалдар пресвитериямен қауымның пасторы қызметіне орналастырылады. Басқарушы ақсақалдар оқып дайын болғаннан кейін, пресвитериямен қауымның пасторы ретінде қызмет етуге, сондай-ақ уағыз айтуға және құдайлық рәсімдерді орындауға жіберілуі мүмкін. Конгрегационалистік шіркеулерде жергілікті шіркеулер өздерінің рухани қызметкерлерін жалдауға (және көбінесе бекітуге) құқылы, бірақ бас шіркеулер әдетте жергілікті шіркеулерге тағайындалуға ниеттенген лайықты үміткерлердің тізімін ұстап тұрады және жергілікті шіркеулерді бос орындарды толтырғанда осы адамдарды қарастыруға шақырады.

Ислам діні

Ислам, яһуди діні сияқты, діни ғұламалары жоқ; христиан дініндегі руханиятқа ұқсас институт та жоқ. Ислам дінінің басшылары адамдар мен Алланың арасында делдалдық қызмет атқармайды, олардың "тағайындалу рәсімі" де, "қасиетті амалдары" да болмайды.

Сүнниттер

Сунни мұсылмандары арасында діни пасторға немесе шіркеудің қызметкеріне, сондай-ақ синагогтың "уағыз оқитын раввиніне" ең жақын аналог – имам хатиб деп аталады. Бұл біріктірілген атау екі қарапайым лауазымның жиынтығы ғана: көптеген мешіттерде күнделікті бес уақыт намаз оқылатын қауымдық намаздың басшысы (имам); және әр жұма күні түскі намазда оқылатын міндетті қауымдық намаздың уағызшысы (хатип). Егер қауым білікті деп санаса, екі міндетті де кез келген адам орындай алады, бірақ көптеген жақсы орналасқан мешіттерде имам хатиб – тұрақты жартылай немесе толық уақытты лауазым. Ол жергілікті қауым тарапынан сайлануы немесе сыртқы билік органдары – мысалы, ұлттық үкімет немесе мешіттің күтімін қамтамасыз ететін уақф тарапынан тағайындалуы мүмкін. Имам хатиб лауазымына тағайындалу үшін ерекше талаптар жоқ; екі міндетті де тұрақты түрде атқаруға және қауымға исламның негіздерін үйретуге жеткілікті білім мен ізгілікке ие екендігі мойындалуы керек. Хафиз (сөздік мағынасы – "сақтаушы") атағы, көбінесе осы мақсатта арнайы курсқа қатысқан адамға, Құранның барлық аяттарын жатқа айтуы үшін беріледі; мешіттің имам хатибі көбінесе (бірақ әрқашан емес) хафиз болады. Ислам заңын немесе шариғатты зерттеу және басқару саласында бірнеше мамандандырылған лауазымдар бар. Фиқх немесе ислам құқығы саласында мамандық алған ғалым – фақиһ деп аталады. Қади – ислам сотының судьясы. Мүфти – сот шешімдерін немесе фатуаларды шығаруға құқығы бар, жоғары білім алған ғалым.

Шииттер

Қазіргі шиит исламында ғалымдар мұсылмандардың күнделікті өмірінде сунниттік исламға қарағанда маңыздырақ рөл атқарады; сондай-ақ, аятолла сияқты ғылыми биліктің жоғары дәрежелері бар. Шамамен 19 ғасырдың ортасынан бері он екілік шииттерде одан да күрделі атақ қолданылып келеді, атап айтқанда, тақлид маржағи. Маржағ (көпше түрі – мараджиғ) «көз» дегенді білдіреді, ал тақлид діни үлгі алу немесе еліктеуді білдіреді. Шииттер өздерінің діни үкімдеріне (фатуаларға) немесе басқа жазбаларына сәйкес, еліктейтін нақты бір маржағті анықтауы керек. Бірнеше рет Маржағият (барлық маржағтардың қауымдастығы) бір ғана адаммен шектелген, мұндай жағдайда оның шешімдері он екілік шииттер әлемінде тұратын барлық адамдарға қатысты болған. Мұжтахидтің рөлі одан да маңызды, ол – тәуелсіз ішкі үкім шығаруға (ижтихад) құқығы бар, жоғары білімді дін қызметкері. Мұжтахидтердің саны аз, бірақ тақлид маржағилары олардың қатарынан таңдалады.