Кіріспе
Джеймс Тобин (5 наурыз 1918 - 11 наурыз 2002) – американдық экономист. Ол Экономикалық кеңесшілер кеңесінде қызмет етті, Федералды резерв жүйесінің басқармасымен консультация жүргізді және Гарвард және Йель университеттерінде оқытумен айналысты. Тобин өз буынының кейнсиандық экономикасындағы маңызды идеяларды дамытуға үлес қосты және өндірісті тұрақтандыру және экономикалық төмендеуді болдырмау үшін үкіметтің араласуын қолдады. Оның ғылыми еңбектері инвестиция, ақша-кредит және фискалдық саясат, сондай-ақ қаржы нарықтарын зерттеуге бағышталған новаторлық еңбектерді қамтиды. Ол цензураланған тәуелді айнымалыларға арналған эконометриялық модельді, әйгілі Тобит моделін де ұсынды. 1977 жылы әріптесі, неокейнсиандық экономист Джеймс Мидпен бірге Тобин 1980 жылы ақша-кредит саясатының қағидасы ретінде номиналды ЖІӨні нысанаға алуды ұсынды. Тобин 1981 жылы Экономика ғылымдары саласындағы Нобель сыйлығын «қаржы нарықтарын талдау және олардың шығындарға, жұмыспен қамтуға, өндіріске және бағаларға қатысы бойынша шығармашылық және жан-жақты еңбегі үшін» алды. Академиялық қызметтен тыс Тобин шетелдік валюта операцияларына салық салу туралы ұсынысымен кеңінен танылды, бұл қазір «Тобин салығы» деп аталады. Бұл халықаралық валюта нарықтарындағы спекуляцияны азайту мақсатында жасалды, ол оны қауіпті және тиімсіз деп есептеді.
James Tobin (March 5, 1918 – March 11, 2002) was an American economist who served on the Council of Economic Advisers and consulted with the Board of Governors of the Federal Reserve System, and taught at Harvard and Yale Universities. He contributed to the development of key ideas in the Keynesian economics of his generation and advocated government intervention in particular to stabilize output and avoid recessions. His academic work included pioneering contributions to the study of investment, monetary and fiscal policy and financial markets. He also proposed an econometric model for censored dependent variables, the well known tobit model. Along with fellow neo Keynesian economist James Meade in 1977, Tobin proposed nominal GDP targeting as a monetary policy rule in 1980. Tobin received the Nobel Memorial Prize in Economic Sciences in 1981 for "creative and extensive work on the analysis of financial markets and their relations to expenditure decisions, employment, production and prices." Outside academia, Tobin was widely known for his suggestion of a tax on foreign exchange transactions, now known as the "Tobin tax." This was designed to reduce speculation in the international currency markets, which he saw as dangerous and unproductive.
Ерте өмір
Тобин 1918 жылғы 5 наурызда Иллинойс штатының Шампейн қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Луис Майкл Тобин (1879 ж.т.), Иллинойс университетінде журналист болып жұмыс істеген. Әкесі Бірінші дүниежүзілік соғыста қатысқан, Иллинойстағы алғашқы грек ұйымының мүшесі болған (Delta Tau Delta бауырластығының Beta Upsilon бөлімі) және «Үйге оралу» мерекесін ойлап тапқан адам ретінде танымал. Оның анасы Маргарет Эджертон Тобин (1893 ж.т.), әлеуметтік жұмыскер болған. Тобин Иллинойс штатының Урбана қаласындағы Университет лабораториялық орта мектебінде оқыған, ол Университет кампусындағы лабораториялық мектеп. 1935 жылы әкесінің кеңесімен Тобин Гарвард университетіне емтихан тапсырды. Емтиханға ешқандай дайындықсыз келгеніне қарамастан, ол емтиханды сәтті тапсырып, университеттен ұлттық стипендия алып оқуға қабылданды. Оқу кезінде ол 1936 жылы жарық көрген Кейнстің «Жұмыспен қамту, пайыздық үстеме және ақшаның жалпы теориясы» атты еңбегімен танысты. Тобин 1939 жылы Кейнстің тепе-теңдікке байланысты еріксіз жұмыссыздықты енгізу механизмін талдаған дипломдық жұмысын аяқтады. Оның 1941 жылы жарияланған алғашқы мақаласы осы дипломдық жұмысына негізделген. Тобин дереу Гарвардта аспирантураға түсіп, 1940 жылы магистр (AM) дәрежесін алды. 1941 жылы ол аспирантураны тоқтатқаннан кейін Вашингтондағы Бағаны реттеу және азаматтық жабдықтау басқармасы мен Соғыс өндірісі жөніндегі кеңесте жұмыс істеді. Келесі жылы АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, ол АҚШ Әскери-теңіз күштеріне қатысып, соғыс жылдары «Kearny» сынды эсминецтерде офицер болып қызмет етті (басқа да кемелерде болған болуы мүмкін). Соғыс аяқталғаннан кейін ол Гарвардқа оралып, оқуын жалғастырып, 1947 жылы Джозеф Шумпетердің жетекшілігімен жазылған тұтыну функциясы туралы диссертациясын қорғап, философия докторы (Ph.D.) дәрежесін алды. 1947 жылы Тобин Гарвардтың Стипендиаттар қоғамының кіші мүшесі болып сайланды, бұл оған келесі үш жыл бойы зерттеулер жүргізуге және ғылыми жұмыстармен айналысуға мүмкіндік берді.
Академиялық қызмет және консультация
1950 жылы Тобин Йель университетіне көшті және қалған өмірін сол жерде өткізді. Ол 1955 жылы Йельге көшіп келген Каулз қорына қосылды, сонымен қатар 1955–1961 және 1964–1965 жылдары оның президенті болды. Оның негізгі зерттеу қызығушылығы кейнсиандық экономикаға микронегіздер беру болды, әсіресе ақша-кредиттік экономикаға ерекше назар аударды. Оның жиі серіктестерінің бірі – Йельдегі әріптесі Уильям Брэйнард. 1957 жылы Тобин Йель университетінде экономика профессоры болып тағайындалды. Оқыту және зерттеуден басқа, Тобин қоғамдық өмірге де белсенді қатысты, қазіргі экономикалық мәселелер туралы жазды және экономикалық сарапшы және саясат кеңесшісі ретінде жұмыс істеді. 1961–1962 жылдары ол Джон Ф. Кеннедидің Экономикалық кеңесшілер кеңесінің мүшесі, төрағасы Уолтер Хеллердің кеңесшісі болды, содан кейін 1962–1968 жылдары кеңесші ретінде қызмет етті. Мұнда ол Артур Окун, Роберт Солоу және Кеннет Эрроумен тығыз ынтымақтастықта Кеннеди әкімшілігі жүзеге асырған кейнсиандық экономикалық саясатты жобалауға көмектесті. Тобин сонымен қатар Федералдық резерв жүйесінің академиялық кеңесшілер кеңесінің бірнеше мерзімге мүшесі және АҚШ Қаржы министрлігінің кеңесшісі болып қызмет етті. Тобин 1955 жылы Джон Бейтс Кларк медалімен, ал 1981 жылы Экономика бойынша Нобельдік сыйлықпен марапатталды. Ол бірнеше кәсіби қауымдастықтың мүшесі болды және 1971 жылы Америка экономикалық қауымдастығының президенті болды. Ол Америка өнер және ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының және АҚШ Ұлттық ғылым академиясының сайланған мүшесі болды. 1972 жылы Тобин, Йельдегі экономика профессоры Уильям Нордхауспен бірге «Өсім ескірді ме?» деген мақала жариялады, онда Экономикалық әл-ауқаттың көрсеткіші экономикалық тұрақтылықты бағалау және экономикалық тұрақтылықты өлшеу үшін алғашқы модель ретінде ұсынылды. 1982–1983 жылдары Тобин Калифорния университетінде (Беркли) экономика бойынша қонақ зерттеуші профессор болды. 1988 жылы ол Йельден ресми түрде зейнеткерлікке шықты, бірақ профессор-эмеритус ретінде кейбір лекцияларды оқып, жазуын жалғастырды. Ол 2002 жылдың 11 наурызында Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында қайтыс болды. Тобин «Экономистер бейбітшілік пен қауіпсіздік үшін» ұйымының мүшесі болды.
Жеке өмір
Джеймс Тобин 1946 жылдың 14 қыркүйегінде Пол Сэмюэлсонның студенті, Элизабет Фэй Рингоға үйленді. Олардың төрт баласы болды: Маргарет Ринго (1948 жылы туған), Луис Майкл (1951 жылы туған), Хью Ринго (1953 жылы туған) және Роджер Гилл (1956 жылы туған). 2009 жылдың маусым айының соңында отбасы жеке электрондық хат арқылы Тобиннің әйелі 90 жасында дүниеден өткенін хабарлады.
Мұра
2009 жылдың тамызында «Проспект» журналындағы дөңгелек үстелде сұхбат беру кезінде Адайр Тернер қаржылық операцияларға жаңа жаһандық салық салу идеясын қолдады, сонымен қатар «көтерілген» қаржы секторының артық жалақы төлеуі қоғам үшін тым үлкен болып кеткенін ескертті. Лорд Тернердің Джеймс Тобиннің есімімен аталатын «Тобин салығын» қаржылық операциялар үшін қарастыру керек деген ұсынысы әлемдік жаңалықтарда кеңінен таралды. Тобиннің цензураланған эндогенді айнымалылары бар тобит регрессиялық моделі (Тобин 1958а) – стандартты эконометриялық әдіс. Оның «q» инвестициялар теориясы (Тобин 1969), ақшаға деген сұраныстың операциялық моделі бойынша Баумоль-Тобин моделі (Тобин 1956) және оның тәуекелге қатысты мінез-құлық ретіндегі өтімділікке деген қалау моделі (ақшаға деген активтік сұраныс) (Тобин 1958b) – экономика оқулықтарының негізгі бөліктері. 1958 жылғы мақаласында Тобин шексіз мүмкін болатын жағдайлар аясында белгісіздік кезінде пайдалылықты максималдау қалай жүзеге асырылатынын көрсетті. Палда түсіндіргендей, «акцияларға инвестициялаудың күтілетін пайдасын максималдау моделі арқылы активтердің бағасын анықтаудың бір жолы – әлемнің әртүрлі мүмкін жағдайларына қатысты қалаулар немесе ықтималдықтар туралы болжамдар жасау. Нобель сыйлығының лауреаты Джеймс Тобин (1958) осы жолды таңдап, кейбір жағдайларда мыңдаған жағдайлардағы табыстың пайдалылығы мен оған байланысты ықтималдықтар туралы алаңдаудың қажеті жоқ екенін анықтады. Егер қалаулар тек сызықтық және квадраттық мүшелерді (азаятын өнімділік) қамтыса немесе әртүрлі акциялардың қайтарым ықтималдығы қалыпты таралысқа (параметрлер ретінде сызықтық және квадраттық мүшелерді қамтитын теңдеу) сәйкес келсе, адамның инвестициялық таңдауларын қарапайым түрде тұжырымдауға болады. Тобиннің болжамы бойынша, біз адамның шешім қабылдау мәселесін тәуекел мен күтілетін пайданы саудалау ретінде қайта қарастыра аламыз. Тәуекел, немесе дәлірек айтқанда, сіздің инвестициялық портфеліңіздің дисперсиясы сіз күтетін қайтарымның таралуын тудырады. Адамдар тек күтілетін қайтарымның жоғары деңгейімен өтелетін болса ғана тәуекелге дайын. Осылайша, адамдар тәуекел мен күтілетін пайда арасында жасағысы келетін сауда-саттық туралы ойлануға болады. Олар тәуекелді активтерге тәуекел мен пайданы саудаға шығаруға дайындықтарының мөлшерлемесі, оларды саудаға шығаруға болатын мөлшерлемеге тең болатын деңгейге дейін инвестициялайды. Осы болжамдардан туындайтын инвестициялық мәселенің қаншалықты керемет түрде қарапайымдастырылғанын бағалау қиын. Әлемдегі миллиондаған мүмкін жағдайларда инвестордың оңтайландыру мәселесі туралы алаңдаудың орнына, инвестордың қор нарығында тәуекел мен пайданы қалай саудалайтыны туралы алаңдау жеткілікті».