Кіріспе

Солдық радикалдық партиясы (PRG) – Францияның әлеуметтік либералдық саяси партиясы. Радикалдық дәстүрдегі партия PRG 1972 жылдан бері Францияның орта-солшыл бағытындағы ірі партиясы – Социалистік партияның (PS) жақын одақтасы болды. 2017 жылғы президенттік және парламенттік сайлаулардан кейін PRG-ні Радикалдық партиямен біріктіру жөніндегі келіссөздер басталды (PRG осы партиядан 1972 жылы туындаған), ал партияларды Радикалдық қозғалысқа қайта біріктіруге арналған қайта құру конгресі 2017 жылдың 9-10 желтоқсанында өтті. Дегенмен, бұрынғы PRG мүшелерінің бір тобы, оның ішінде соңғы президенті Сильвия Пинель, 2019 жылдың ақпан айында Еуропалық сайлауда La République En Marche партиясымен болуы күтілгендіктен Радикалдық қозғалыстан бөлініп, PRG-ні қайта құрды.

Тарих

Партия 1972 жылы бір кезде француз солшығының басым партиясы болған Республикалық, Радикалды және Радикалды Социалистік партиялардан бөлініп құрылды. Оны Жан Жак Серван Шрайбердің центристтік бағытына қарсы шыққан радикалдар құрды және Солшылдар одағына қосылуға, Социалистік партия (PS) мен Француз Коммунистік партиясы (PCF) қол қойған Ортақ бағдарламаны қабылдауға келісті. Ол кезде партия Радикалды Социалистік Солшылдар қозғалысы (РССЖ), ал 1973 жылдан кейін Солшылдар қозғалысы (РСЖ) деп аталды. 1970-ші жылдары Роберт Фабр басқарған партия Солшылдар одағының үшінші серіктесі болды. Дегенмен, оның сайлаудағы ықпалы сол жақтан көшбасшылық үшін бәсекелескен екі одақтасымен салыстырылмады. Роберт Фабр солшыл голлистерді партияға тартуға тырысты және біртіндеп президент Валери Жискар д’Эстенге жақындады, ол оны 1978 жылы Республиканың делдалы етіп тағайындады. Ол және оның ізбасарлары ПС-мен одақты қатты қолдағандар тарапынан партиядан шығарылды. Мишель Крепо партияның 1981 жылғы президенттік сайлауға ұсынған кандидаты болды және бірінші турда 2,09% дауыс жинады. Ол және оның партиясы екінші турда ПС кандидаты Франсуа Миттеранды қолдады, ол ақырында жеңіске жетті. МРГ 1981 жылғы заңнамалық сайлауда 14 орынға ие болды және 1981-1986 жылдар аралығында, сондай-ақ 1988-1993 жылдар аралығында ПС басқарған үкіметтерге қатысты. 1984 жылғы Еуропалық сайлауда МРГ Брис Лаллондтың экологиялық қозғалысымен және оңшыл депутат Оливье Стирнмен ортақ тізім құрды. «Радикалды және экологиялық келісім» тізімі 3,32% дауыс алды, бірақ орын алмады. Партия 1986 жылғы заңнамалық сайлауда ПС-пен әдеттегі одағын жаңартты және президент Миттеранның 1988 жылғы қайта сайлануын бірінші турда қолдады. 1990-шы жылдардың басында танымал бизнесмен Бернар Тапи басшылығымен партия өзінің танымалдылығының қысқа мерзімді өсуінен пайдаланды, ал биліктегі СП-ның тұрақсыздығы байқалды. Тапи басқарған тізім 1994 жылғы Еуропалық парламент сайлауында 12,03% және 13 орын алды. Алайда, Тапи заңдық мәселелеріне байланысты саясаттан шығып, партия Радикалды Социалистік партия (РСП) деп қайта аталды. Радикалдық партия РСП-ге қарсы сот процесін бастағаннан кейін, оны өзінің атын Солшыл Радикалдық партиясына (РРП) өзгертуге мәжбүр болды. 1997 және 2002 жылдар аралығында ол Лионель Жоспеннің «Көптүрлі солшыл» коалициялық үкіметінде кіші серіктес болды. 2002 жылғы президенттік сайлауда РРП 1981 жылдан бері алғаш рет өзінің кандидатын ұсынды – бұрынғы Еуропарламент депутаты және Француз Гвианасының депутаты Кристиан Таубира. Алайда, партияның кейбір мүшелері, соның ішінде Эмиль Зукарелли және РРП сенаторы Николас Альфонси Жан-Пьер Шевенменнің кандидатурасын қолдады. Таубира 2,32% дауыс жинады. 2001 жылы Атлант мұхитындағы құл саудасын адамзатқа қарсы қылмыс деп жариялаған заңға Таубираның есімі берілді. 2007 жылғы президенттік сайлауда партия ПС кандидаты Сеголен Руаялді қолдаған кезде, РРП-ның жетекші тұлғасы болған Бернар Тапи Николя Саркозиді қолдады. 2007 жылғы заңнамалық сайлауда партия сегіз орын жеңіп алды, оның ішінде Француз Гвианасында (Таубира) және Сен-Пьер-и-Микелон аралдарында. Партия 2008 жылы Николя Саркозидің конституциялық реформаларына байланысты бөлінді. Алты депутат (Жерар Шарасс, Поль Джакобби, Анник Жирарден, Жоэль Жиро, Доминик Орляк және Сильвия Пинель) және үш сенатор (Жан-Мишель Байле, Андре Буайер және Франсуа Вендаси) дауыс беруге шешім қабылдады, осылайша оның қабылдануына мүмкіндік берді. РРП-ның сол кездегі президенті Жан-Мишель Байле 2011 жылы SP президенттік праймеризіне қатысты, бұл PS емес жалғыз кандидат болды, бірақ праймеризде дауыс берушілердің 0,64% ғана дауысын алып, соңғы орынға ие болды. РРП Франсуа Олландты қолдады, ол праймериздің және 2012 жылғы президенттік сайлаудың жеңімпазы болды. 2012 жылғы заңнамалық сайлауда РРП 12 орын жеңіп алды. Төрт қосымша мүшемен ол Ұлттық Ассамблеяда өзінің парламенттік тобын құрды – Радикалдық, Республикалық, Демократиялық және Прогрессивті топ. РРП ПС-тің жақын және адал серіктесі болып қала бергенімен, ол 2011 жылдың желтоқсанынан бері шағын «Экологиялық ұрпақ» (GE) партиясымен де ынтымақтастық танытып келеді. 2014 жылғы Еуропалық сайлауда партия ПС-пен бірлескен тізімде дауыс берушілердің 13,98% дауысын алды, нәтижесінде Виржиния Розьер Еуропарламент депутаты болып сайланды, ол Прогрессивті социалистер мен демократтардың альянсына (S&D) қосылды. 2017 жылғы президенттік праймеризінде РРП кандидаты Сильвия Пинель 2017 жылғы 22 қаңтарда өткен сайлаудың бірінші турында 2% дауыс алды. 2017 жылғы француздық заңнамалық сайлауда партия тек үш депутатын қайта сайлады: Анник Жирарден, Жан-Пьер Дуби және Сильвия Пинель. 2019 жылы партия қайта іске қосылды. Партия 2022 жылғы француз президенттік сайлауында Кристиан Таубираны қолдайды. 2022 жылғы француз заңнамалық сайлауынан кейін партияның жалғыз депутаты – Шарант-Маритим департаментінің 1-ші сайлау округін өкілдік ететін Оливье Фалорни. Ол Франция материгіндегі жалғыз орталық-солшыл партия болды, ол Жан-Люк Меланшон басқаратын солшыл сайлау коалициясы NUPES-ке қосылудан бас тартты.

Идеология

PRG әлеуметтік либерализмді, классикалық радикализмді, француздық дәрежедегі секуляризмді, яғни laïcité-ті, прогрессивизмді, еуропалық федерализмді және жеке адамның бостандығын жақтады; ол Социалистік партияның социал-демократтарынан негізінен жеке меншікке деген мызғымас берік ұстанымымен ерекшеленеді. Партия 2012 жылға дейін Еуропалық либералды-демократтар және реформаторлар партиясының мүшесі болды.

Фракциялар

Байлет басшылығымен PRG партиясының бағыты орталық-солшыл, әлеуметтік либералды және Еуропаны қолдайтын болды. Дегенмен, партия ішінде жікке бөліністер болды. Бұрынғы министр және бұрынғы депутат Эмиль Зукарелли – солшыл республикашыл, ол Корсика ұлтшылдығына күшті қарсылық көрсетті және 2005 жылғы Еуропалық конституциялық референдумда "жоқ" деп дауыс беруді қолдады, бұл Жан Пьер Шевенменнің "Азаматтар және Республикалық қозғалысына" (МРК) жақын позиция болды. Сол сияқты, Кристиан Таубира 2005 жылы "жоқ" деп дауыс берді және 2011 жылғы ішкі сайлауда Байлет емес, Арно Монтебурды қолдады.

Халықтың қолдауы

PRG сайлауда өздігінен әлсіз болды, орташа есеппен 2% дауыс алды (2002 жылғы президенттікке кандидат Кристиан Таубира 2,32% дауыс алды); осы себепті партия күшті одақтасы – PS-ге қолдау мен парламенттік өкілдік үшін тәуелді болды. Партияның депутаттарының және жергілікті шенеуніктердің басым көпшілігі PS-тің ресми қарсылығы болмаған күйде сайланды. Ол орта таптың сайлаушылары арасында және оңтүстік-батыстағы дәстүрлі радикалдық аймақтарда қолдауын сақтап қалды. Басты ерекшелік – Корсика, онда партия тарихи тұрғыдан француздық солшылдың ең ірі партиясы болып келді және саяси династиялар дәстүріне (мысалы, Джакобби отбасы) және аралдағы PS-тің нашар дамыған инфрақұрылымына байланысты таратылған уақытына дейін солай болып қала берді. Пол Джакобби 2017 жылғы сайлауда мандатын тапсырғанға дейін Ұлттық Ассамблеяда Жоғарғы Корсиканы өкілдік етті (Джакоббидің ішкі бәсекелесі және қазіргі Бастия қаласының мэрі Эмиль Зукарелли 2007 жылғы жеңіліске дейін аралды Парижде өкілдік етті), ал сенаторлар Николя Альфонси мен Франсуа Вендаси Корсика PRG-ын Сенатта өкілдік етті. Джакобби сонымен қатар Жоғарғы Корсиканың Бас кеңесінің президенті лауазымын да атқарады. Францияның материктік бөлігінде PRG Францияның үшінші республикасынан бастау алатын ұзақ мерзімді радикалдық дәстүрді сақтап қалды, әсіресе оңтүстік-батыста және Эур-э-Лоир, Эур сияқты департаменттерде. Партия шетелде, Франция Гвианасында Таубираның «Валвари» партиясы арқылы өкілдік етілді, ол жергілікті солшылдардың маңызды партияларының бірі болды.

Президент сайлауы

+Франция Республикасының Президенті Сайлауға түсушілер Бірінші кезең Екінші кезең НәтижесіДауыс саны%Дауыс саны%1981Мишель Крепо642,8472.21% 2002Кристиан Таубира660,4472.32%

Парламент сайлауы

Француз Ұлттық Ассамблеясының сайлау жылыБірінші турдағы дауыс саныБірінші турдағы дауыс үлесіОрындықтар саныАйналма1973PS ретінде жіктеледіЖаңа1978603,9322.11%1981PS ретінде жіктеледі1986107,7690.38%1988272,3161.11%1993PS немесе DVG ретінде жіктеледі1997389,7821.53%2002388,8911.54%2007343,5651.32%2012429,0591.65%2017106,3110.47%2022126,6890.56%

Еуропалық парламент сайлауы

+Еуропалық Парламент Сайлау жылы Дауыс саны Жалпы дауыс үлесі Жеңілген орын саны Өзгеріс1979PS тізімі бойынша сайланды Жаңа1984670,4743.32%1989PS тізімі бойынша сайланды19942,344,45712.03%1999PS тізімі бойынша сайланды2004121,5730.71%2009Сайлауға қатыспады N/A2014PS тізімі бойынша сайланды2019PS тізімі бойынша сайланды