Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Демократиялық партия (Partia Demokratyczna – demokraci. pl), PD деп қысқартылатын, Польшадағы шағын әлеуметтік-либералдық саяси партия болды. Партияның Сеймде, Сенатта немесе Еуропалық Парламентте өкілдері болған жоқ. Партияның құрылуы 2005 жылғы 28 ақпанда жарияланды және 2005 жылғы 9 мамырда «Азаттық одағының» «кеңейтілуі» ретінде ресми түрде құрылды, ол заңды түрде оның мұрагері болды. 2007 жылғы Сейм сайлауында партия «Сол және демократтар» (LiD) тізімі бойынша қатысып, одақтың 53 мандатының үшеуін жеңіп алды. Бұл мүшелер 2009 жылы партиядан шығып, жаңадан қайта құрылған Демократиялық партияға қосылды. Партия 2016 жылғы 12 қарашада Еуропалық демократтар одағын құру мақсатында таратылды. Партия Еуропалық либералдар мен демократтар альянсы (ALDE) партиясының мүшесі болды.
The Democratic Party (Partia Demokratyczna – demokraci. pl), abbreviated to PD, was a minor social liberal political party in Poland. It had no members of the Sejm, Senate, or European Parliament. Its foundation was publicly announced on 28 February 2005 and formally established on 9 May 2005 as an 'enlargement' of the Freedom Union, which it legally succeeded. At the 2007 election to the Sejm, the party ran as part of the Left and Democrats (LiD) list, and won three of the alliance's 53 seats. These members left the party in 2009 to join the newly revived Democratic Party. The party was dissolved on 12 November 2016 to form Union of European Democrats. The party was a member of the Alliance of Liberals and Democrats for Europe (ALDE) Party.
Қор
Демократиялық партия Бостандық одағының төрағасы Владислав Фрасинюк бастамасымен, әлеуметтік демократиялық экономист Ежи Хаузермен бірге құрылды, ол жақында ғана биліктегі посткоммунистік Демократиялық солшыл Альянсының (SLD) мүшесі болған еді. Сондай-ақ, бұрынғы UW мүшесі, көрнекті христиан демократы Тадеуш Мазовецки де оның құрылуына қатысты. Оны сол кездегі премьер-министр Марек Белка және Демократиялық солшыл Альянсының орталық саясатты ұстанатын мүшелері күшті қолдады, бірақ әлі ресми түрде қосылмады. Бұл партия көптеген поляк зиялыларының қолдауын алып, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды, алайда 2005 жылғы қазан айында өткен Польша парламенті сайлауында дауыстардың 2,5% ғанасын (және парламентте бір де орын алмады) алды.
The Democratic Party was formed on the initiative of Freedom Union chairman Władysław Frasyniuk, together with the social democratic economist Jerzy Hausner, until recently a member of the governing post communist Democratic Left Alliance (SLD), and prominent Christian democrat, former UW member Tadeusz Mazowiecki. It was since strongly supported, but thus far not yet officially joined, by then Prime Minister Marek Belka and centrist members of the Democratic Left Alliance. Although it attracted considerable media attention and support from many Polish intellectuals, it received only 2.5% of the vote (and no seats in parliament) in the Polish parliamentary election in October 2005.
Сипаттамалары
Демократиялық партияның өзегін Польша саяси кеңістігіндегі ең маңызды христиандық-демократиялық топ болған "Азаттық одағының" (Unia Wolności, UW) мүшелері құрайды. 1994 жылы құрылғаннан бері UW әртүрлі фракциялар арасындағы ішкі шиеленістермен күресуге мәжбүр болды: либералдар (мысалы, Лезек Бальцерович), консервативті, буржуазиялық сипатта либералды экономикалық бағдарлама ұсынғандар (мысалы, Дональд Туск), Яцек Курон сияқты прогрессивті социал-демократтар және либералды католицизмде мықты тамырлары бар Бронислав Геремек немесе Тадеуш Мазовецки сияқты бұрынғы азаматтық құқық қорғаушылар, сондай-ақ христиандық демократияға бейімділік танытқандар. 2001 жылы бұл шиеленістер алдағы сайлаудағы ойсырау жеңіліс қаупімен бірігіп, Тусктің айналасындағы консервативті және либералды консервативті мүшелердің жаппай шығуына әкелді. Олар UW-нің басты коалициялық серігі, консервативті "Солидарлық сайлау әрекетінің" бұрынғы мүшелерімен бірігіп, жаңа "Азаматтық платформа" партиясын құрды.
The core of the Democratic Party is made up by the members of the Freedom Union (Unia Wolności, UW), which had so far been the most important Christian democratic group in the Polish political landscape. Since its inception in 1994, the UW had to cope with internal frictions between various factions: liberals (such as Leszek Balcerowicz), those proposing a more liberal economic agenda in a more conservative, bourgeois guise (such as Donald Tusk), more progressive social democrats such as Jacek Kuroń, and intellectual former civil rights activists such as Bronisław Geremek or Tadeusz Mazowiecki, who also has a strong background in liberal Catholicism and leans towards Christian democracy. In 2001, these frictions combined with the prospect of a devastating defeat in the upcoming election led to an exodus of conservative and liberal conservative members around Tusk who joined former members of the UW's senior coalition partner, the conservative Solidarity Electoral Action, to form the new party Civic Platform.
2001 жылғы сайлау сәтсіздігі
2001 жылғы жалпы сайлауда "Азаттық одағы" 3,1% ғана дауыс алып, Парламентке өту үшін қажетті 5% шегінен аса алмады. Герамектің орнына Владыслав Фрасинюк төраға болып келгеннен кейін, "Азаттық одағы" орталық саяси партия ретінде сақталып қалды, бірақ Польша саясатындағы ықпалы азайды. Ол сайлаушылардың шамамен 3% қолдауын ұстап тұрды, бірақ 2009 жылы 1% және одан да төмен деңгейге түсті.
In the 2001 general elections, the Freedom Union received only 3.1% and thus failed to cross the 5% threshold required to gain entry to Parliament. With Władysław Frasyniuk replacing Geremek as chairman, the Freedom Union continued to exist as a centrist party, but lost much of its relevance in Polish politics. It was enjoying the support of approximately 3% of voters, to fall to 1% and below in 2009.
Еуропалық сайлаудағы табыстар
Алайда, сайлауға қатысудың төмен болуына байланысты, партия 2004 жылғы Еуропа Парламенті сайлауында қажетті 5% шегін басып өтті, 7% дауыс алып, Еуропалық Либералдар мен Демократтар Альянсы партиясының құрамында Польшаға бөлген 54 орынның 4-ін иеленді, оның мүшесі болып табылады.
However, probably due to low voter turnout, the party managed to cross the required 5% threshold in the 2004 European Parliament elections, receiving 7% of votes and 4 out of 54 seats reserved for Poland in the European Parliament as part of the Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party, of which it is a member.
2005 жылдан кейін
2005 жылғы 29 ақпанда Фрасинюк UW-ді "Демократтар" деп аталатын жаңа әлеуметтік-либералдық партияға біріктіру туралы бастама көтерді, оны Мазовецки мен Джерзи Хаузер бірге ұсынды. Мазовецки 2002 жылғы қарашада консервативті және христиандық-демократиялық Еуропа халықтық партиясынан Еуропалық либералдар мен демократтар альянсы партиясының пайдасына шығып, жергілікті деңгейде социал-демократиялық Демократиялық солшыл альянсымен және оңшыл популистік Польша Республикасының өзін-өзі қорғау партиясымен коалиция құрған болатын.
On 29 February 2005, Frasyniuk came out with the initiative to merge the UW into a new social liberal party to be called "the Democrats", which he presented with Mazowiecki and Jerzy Hausner. Mazowiecki had left the UW in November 2002 after it had left the conservative and Christian democratic European People's Party in favour of the Alliance of Liberals and Democrats for Europe Party, and entered coalitions with the social democratic Democratic Left Alliance and the right wing populist Self Defence of the Republic of Poland party on the local level.
Посткоммунистермен одақтасу
Ал Хаузер, керісінше, посткоммунистік көзқарасы бар экономист. Лешек Миллер және Марек Белка үкіметтерінде экономикалық істер және жұмыспен қамту министрі ретінде ол «Хаузер жоспары» (Хаузнер жоспары) деп аталған, мемлекеттік кәсіпорындарға, мемлекеттік басқаруға және әлеуметтік қамсыздандыруға қатысты нарықтық социалистік реформалар бағдарламасын жасады. Оның реформасы қарсылыққа ұшыраған соң, ол 2005 жылдың 7 ақпанында SLD партиясынан шығып, 2005 жылдың 30 наурызында лауазымынан кетті. Бастапқыда Фрасинюк, Хаузер және Мазовецки премьер-министр Марек Белканы партияға қосылуға шақырды. Белка, тағы бір бұрынғы SLD мүшесі, 1990 жылдардың басында партиядан шығып, 2001 жылы Лешек Миллер үкіметінде партиялық емес экономикалық істер министрі болып, келесі жылы отставкаға кетті. 2003 жылы Ирактың уақытша коалициялық үкіметінде экономикалық директор болып жұмыс істегеннен кейін, Белка Польшаға оралып, 2004 жылы SLD азшылық үкіметінің партиялық емес басшысы болды. Хаузер мен Белканың көрнекті посткоммунистер ретінде қатысуы Польша саясатындағы жаңалық: алғаш рет бұрынғы коммунистік үкімет мүшелері мен бұрынғы оппозиция мүшелері саяси партия құрды. UW көбінесе білімді және жақсы жағдайдағы қалалық сайлаушыларға тартымды элиталық партия болғандықтан, PD кең ауқымды қолдауға ие болуға тырысатын популистік партия ретінде өзін көрсетуге ұмтылады, ол орталық либералдық социалистерге (Фрасинюк), экономикалық либерализмге бейімділігі бар прагматик центристтерге (Хаузер) және орталық христиан демократтарына (Мазовецки) қызмет етеді. 2005 жылдың 27 мамырында партия 13 000-нан астам мүшесі бар екенін мәлімдеді, оның 8 000-ы «Азаттық одағының» мүшелері болды. Партия өзін «ең алдымен, бұрын саясатқа қатыспаған, бірақ «Азаттық одағы» айналасындағы либералды-демократиялық ортаның ең жақсы дәстүрлеріне сүйенетін жастар тобы» деп сипаттады. Осы мәлімдемеге қарамастан, партияда бұрын Польшаны басқарған бірнеше саясаткерлер, сондай-ақ жемқорлық дағдарысы кезінде партиядан шыққан SLD-нің бұрынғы мүшелері бар. 2005 жылдың ақпан айында партия жариялаған «Демократия арқылы даму» атты манифестке поляк зиялылары мен өнер қайырмандарының кең ауқымы қол қойды, олардың ішінде Пауэль Хюэлле (жазушы), Марек Эдельман (дәрігер, Варшава геттосының соңғы тірі көшбасшысы), Агнешка Холланд (режиссер), Марек Кондрат (актер), Казимир Куц (режиссер), Ян Миодек (тіл білімі маманы), Даниэль Ольбрихский (актер), Джерзи Пильч (жазушы), Генрик Самсонович (тарихшы), Ежи Шацкий (әлеуметтанушы) бар. Лех Валенсаның ұлы Ярослав Валенса да манифестке қол қойды.
Hausner, on the other hand, is an economist with a post communist background. As minister of economic affairs and employment in the governments of Leszek Miller and Marek Belka, he conceived the so called Hausner Plan (Plan Hausnera), a programme for market socialist reform concerning state owned business, public administration, and social security. After his reform met with persistent opposition, he left the SLD in a much debated move on 7 February 2005 and resigned from office on 30 March 2005. From the beginning, Frasyniuk, Hausner and Mazowiecki appealed to Prime Minister Marek Belka to join the party. Belka, another former SLD member, had left the party in the early 1990s, but joined Leszek Miller's government as a non party minister of economic affairs in 2001 before resigning the following year. After an interlude as economic director in the interim coalition administration of Iraq in 2003, Belka returned to Poland to become non party head of an SLD minority government in 2004. The involvement of Hausner and Belka as prominent post communists marks a first in Polish politics: for the first time, a political party is created by members of the former communist government and former opposition members. Also, while the UW was a somewhat elitist party appealing mostly to educated and affluent urban voters, the PD is trying to establish itself as a populist party with a broad appeal, which caters for centrist social liberals (Frasyniuk), pragmatic centrists with leanings toward economic liberalism (Hausner) and centrist Christian democrats (Mazowiecki). As of 27 May 2005, the party claimed to have 13,000+ members, out of which 8,000 were members of the Freedom Union. It defined itself as, "above all, a group of young people not previously involved in politics, which at the same time is drawing on the best traditions of the liberal democratic milieu around the Freedom Union" Despite this statement the party is made of several former politicians, who had run Poland before, as well as including ex members of SLD who left the party when it faced a corruption crisis. A manifesto entitled "Development through Democracy" issued by the party in February 2005 was signed by a broad range of Polish intellectuals and artists, including Paweł Huelle (writer), Marek Edelman (physician, last surviving leader of the Warsaw Ghetto Rising), Agnieszka Holland (director), Marek Kondrat (actor), Kazimierz Kutz (director), Jan Miodek (linguist), Daniel Olbrychski (actor), Jerzy Pilch (writer), Henryk Samsonowicz (historian), Jerzy Szacki (sociologist). Lech Wałęsa's son Jarosław Wałęsa also signed the manifesto.
2006 жылдан кейін
2006 жылы партия Демократиялық солшылдар альянсы, Польшаның әлеуметтік демократиясы және Еңбек одағымен бірге «Солшылдар және демократтар» (ЛиД) саяси коалициясын құрды. Ол 2007 жылғы парламенттік сайлауда да коалицияға қатысты. Польша диетасының төменгі палатасында 3 мандат алды. Коалиция 2008 жылдың наурызында таратылды, ал парламент мүшелерінің 3-і өз парламенттік тобын құрды. Демократтар 2009 жылғы Еуропалық сайлауда 25 937 дауыс жинады, бұл нәтиже жаңадан құрылған поляк жасыл партиясы «Жасылдар 2004» партиясына қарағанда ұқсас қолдауға ие болды. Бұл сәт жеңіліс деп есептелді. 2009 жылдың маусым айында сайланған парламентарийлердің екеуі партиядан кетіп қалды. 10 қаңтарда Бригида Кузняк бұрынғы вице-лидер Богдан Листі жеңіп, партияның жаңа төрағасы болды. Қазіргі уақытта үшінші парламентарий Демократиялық партияға (Stronnictwo Demokratyczne) өтті, сондай-ақ партия идеологиясының жаңа бағытына келіспейтін көптеген белгілі көшбасшылар да партияны тастады. Партия 2013 жылдың 24 маусымында «Еуропа Плюс» саяси альянсына қосылды. 2016 жылдың 12 қарашасында партия таратылып, Сеймдегі Еуропалық демократтар клубымен бірігіп, «Еуропалық демократтар одағы» деген жаңа партия құрылды. Бұл партия Демократиялық партияға қарағанда азырақ прогрессивті және көбірек консервативті болып табылады.
In 2006 the party created the Left and Democrats (LiD) political coalition with the Democratic Left Alliance, Social Democracy of Poland and Labour Union. It continued to join the coalition for the parliamentary elections 2007. It gained 3 parliamentary seats in the lower chamber of Polish Diet. The coalition was ended in March 2008, and 3 democratic members of parliament formed their own parliamentary group. The Democrats gathered only 25,937 votes in the 2009 European elections, reaching similar support as the newly founded Polish green party Greens 2004. This outcome was seen as a defeat. In June 2009 two of the elected parliamentarists left the party. On 10 January, Brygida Kuźniak became a new leader of Democrats, beating former deputy leader Bogdan Lis. Currently, also the third parliamentarist switched to the Democratic Party (Stronnictwo Demokratyczne), as well as many prominent leaders that do not share the new shift in party's ideology. The party joined the Europa Plus political alliance on 24 June 2013. On 12 November 2016, the party was dissolved and merged with the European Democrats club at the Sejm to form a new party called Union of European Democrats, which is generally less progressive and more moderate conservative than Democratic Party was.
Халықтың қолдауы
"Еркіндік одағының" Демократиялық партияға трансформациясы орталықшылдарға сайлаушылардың қолдауын күрт арттырмады, ол 2004 жылдың күзінен бері 3%-тан 6%-ға дейін құбылып келді. 2005 жылдың маусымында 4% болса, содан бері көрсеткіштер нашарлап келеді. 2005 жылдың қыркүйек айындағы парламент сайлауында 2,5% нәтиже көрсетіп, 5% сайлау шегін еңсеруге қол жеткізбеді. Партия 3%-дан аз дауыс жинағандықтан, сайлау науқанына жұмсаған қаражаты қайтарылмайды. Бұған қоса, сайлаудағы нәтижесінің нашар болуы салдарынан бұқаралық ақпарат құралдарында да ықпалы шектеулі, бұл оның тартымдылығын одан әрі азайтады. 2005 жылдың желтоқсанындағы сауалнамада партияға қолдау 1% ғана көрсетілді. Осының нәтижесінде, кейбір саяси сарапшылар партияның қазіргі күйінде одан әрі жалғаса алу мүмкіндігіне күмән білдіруде.
The Freedom Union's transformation into the Democratic Party has not significantly increased voter support for the centrists, which since autumn 2004 has been oscillating between 3% and 6%. In June 2005 it was at 4% and has since deteriorated; in the parliamentary elections of September 2005, it reached 2.5%, failing to overcome the election threshold of 5%. Because the party received less than 3%, it does not receive refunds of its campaign costs. It also lacks significant presence in the media as a consequence of its poor election result, which has further diminished its appeal. In December 2005, the party merely reached 1% of support in a poll. As a result, some political observers question the party's ability to further continue in its present shape.
Сейім
Сайлау жылы # дауыс саны % дауыс # жалпы орын саны +/– 2005 289,276 2.5 (#8) 2007 2,122,981 13.2 (#3) 3 Сол және Демократтар коалициясының бір бөлігі ретінде, бұл коалиция барлығы 53 орын жеңіп алды.
Election year # ofvotes % ofvote # ofoverall seats won +/– 2005 289,276 2.5 (#8) 2007 2,122,981 13.2 (#3) 3As part of the Left and Democrats coalition, which won 53 seats in total.
Сын
Демократиялық партия коммунистік кезеңдегі басқа бұрынғы оппозиционерлердің сынына ұшырады, олар партияның посткоммунистік SLD-нің бұрынғы мүшелерін қабылдағанын және бұрынғы мемлекеттік агенттерді саяси өмірден шығаруға бағытталған, лауазымды тұлғалар мен саясаткерлерді кең ауқымды тексеруге (Бронислав Вилдштейнді қараңыз) қарсы екенін айтады. Сонымен қатар, 2006 жылдан 2008 жылға дейін жалғанған партияның SLD, Сол және Демократтармен жасаған ресми сайлау және парламенттік коалициясы көптеген адамдар тарапынан "Солидарлық" идеалдарына қиянат деп есептелді.
The Democratic Party has attracted criticism from other former oppositionists from communist times, who criticise that the party accepts former members of the post communist SLD, and strongly opposes the large scale vetting of officials and politicians (see Bronisław Wildstein) aimed at eliminating former state agents from political life. Also, the party's formal electoral and later parliamentary coalition with SLD, Left and Democrats, which lasted from 2006 until 2008, has been seen as disloyalty of Solidarity's ideals by many.